II SAB/Op 55/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daria Sachanbińska po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu S. P. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 30 sierpnia 2016 r. o przyznaniu skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie z połowy kosztów sądowych i o odmowie przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie w sprawie ze skargi S. P. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Starostę Strzeleckiego w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie pozwolenia na budowę postanawia zmienić postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 30 sierpnia 2016 r., sygn. akt II SAB/Op 55/16, w ten sposób, że: 1) przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia z wpisu sądowego od skargi, 2) oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skarżący S. P. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Starostę Strzeleckiego w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie pozwolenia na budowę. W dniu 12 sierpnia 2016 r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej) skarżący, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek wskazał, że jest osobą starszą, schorowana i bezrobotną, z orzeczoną 20% niezdolnością do wykonywania pracy, od [...] 2015 r. pozostaje pod intensywną opieką lekarską, zdrowie nie pozwala mu na nawet dorywcze zatrudnienie. Utrzymuje się z zasiłku dla bezrobotnych w wysokości [...] euro, który gwarantuje mu minimalne zabezpieczenie społeczne. Podkreślił, że w [...] przy takich dochodach przysługuje zwolnienie od opłat sądowych. Wyjaśnił, że koszt wyżywienia to około 200 euro; energia elektryczna - 30 euro; koszt środków przeciwbólowych - 30 euro; koszt protezy dentystycznej (36 rat po 10 euro) - 10 euro; telefon - 20 euro; bieżące koszty utrzymania mieszkania (żarówki, wykładziny, farby itp.) - 20 euro; komunikacja autobusowa - 20-30 euro; koszty rehabilitacji (basen+dojazd) - 30 euro, koszt prasy, telewizji, książek - 10 euro; reszta to kieszonkowe dla dzieci, czy inne nieprzewidziane wydatki. Poza tym wskazał, że otrzymuje [...] euro na pokrycie wydatków na mieszkanie z ogrzewaniem i dodatkowe koszty określone w umowie najmu. Podał, że posiada majątek w postaci 1/3 domu o powierzchni [...] m2, są to dwa pokoje mające około [...] m2 oraz 1/3 działki budowlanej o powierzchni [...] m2 - obie nieruchomości stanowią własność wspólną z żoną. Wynajęcie pokoi we wspólnym domu nie wchodzi w rachubę ze względu na to, że są one zamieszkałe przez jego dzieci, nie ma do nich odrębnego wejścia. Niemożliwe jest też wzięcie pożyczki pod zastaw domu ze względu na brak stałego miejsca zamieszkania na terenie Polski, a sprzedaż wiązałaby się prawnie i technicznie z kosztami kilkakrotnie przekraczającymi wysokość wpisu. S. P. wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2016 r., sygn. akt II SAB/Op 55/16, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie z połowy kosztów sądowych, w pozostałym zakresie odmówił przyznania prawa pomocy. Referendarz sądowy stwierdził w uzasadnieniu postanowienia, że skarżący wykazał w sposób dostateczny, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez spowodowania zachwiania w zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych. Nie wykazał natomiast, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Dochód miesięczny gospodarstwa domowego skarżącego to [...] zł ([...] euro, jakie otrzymuje co miesiąc z zabezpieczenia socjalnego), a łączne miesięczne stałe wydatki jego gospodarstwa domowego, które podał, to 1.861,43 zł (429 euro), na które składają się wydatki na czynsz - 377 euro, za telefon - 20 euro, za energię elektryczną - 32 euro, a zatem po ich zaspokojeniu pozostaje mu miesięcznie do dyspozycji kwota [...] zł. Przeliczenia na złotówki dokonano według tabeli A średnich kursów walut nr 167/A/NBP/2016, ogłoszonej na stronie NBP w dniu 30 sierpnia 2016 r. (1 euro = 4,339 zł). Kwota, jaka pozostaje skarżącemu po odjęciu kosztów mieszkania, to [...] zł ([...] euro x 4,339 zł). Referendarz sądowy zwolnił skarżącego częściowo, czyli w połowie, z kosztów sądowych, tj. z obowiązku uiszczenia połowy wpisu od skargi, wynoszącego 100 zł na podstawie § 2 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2003 r., nr 221, poz. 2193, z późn. zm.), czyli z kwoty 50 zł. Stąd, skarżący został zobowiązany do zapłaty części wpisu od skargi w wysokości 50 zł. Został także zwolniony z połowy ewentualnych kosztów sądowych, przykładowo z połowy opłaty kancelaryjnej 100 zł, obligatoryjnej w razie wnoszenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku i z połowy wpisu (100 zł) w przypadku wnoszenia skargi kasacyjnej. Skarżący, działając przez swojego pełnomocnika B. P., wniósł sprzeciw od postanowienia z dnia 30 sierpnia 2016 r., wskazując, że skoro w okresie poprzednim Sąd przyznał mu prawo pomocy w pełnym zakresie, to obecne stanowisko Sądu jest niezrozumiałe. Natomiast wątpliwości referendarza co do kosztu leków dla B. P. i A. P. są nieuzasadnione. B. P. podniosła, że jako żona ma prawo być ubezpieczona przy mężu dożywotnio, a córka - do momentu ukończenia szkoły. Pełnomocnik wskazała, że S. P. musi zapłacić określoną kwotę rocznie dopiero po przekroczeniu kwoty 56 euro, lekarstwa według listy kasy chorych są darmowe, pozostałe świadczenia są pełnopłatne, w tym leki ziołowe, witaminy, leki osłonowe itp. Zarzuciła, że częściowe zwolnienie z kosztów jej mocodawcy jest niesłuszne, powinien on zostać zwolniony z kosztów w całości i mieć zagwarantowane konstytucyjne prawo dostępu do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że w myśl art. 260 § 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Po myśli art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Sądu, który oparł swoje stanowisko na podstawie oświadczeń złożonych przez skarżącego na urzędowym formularzu wniosku, a także na podstawie materiału dowodowego znajdującego się w sprawie o sygn. akt II SAB/Op 76/15, załączonego do akt niniejszej sprawy, S. P. wykazał, że przywołane przesłanki spełnia, ale nie w stopniu uzasadniającym uwzględnienie całości jego żądania. W pierwszej kolejności wskazać trzeba, że skarżący otrzymuje stały dochód miesięczny w wysokości [...] zł. Miesięczne stałe wydatki skarżącego wynoszą 1.861,43 zł, i skutkują tym, że po ich zaspokojeniu pozostaje skarżącemu miesięcznie do dyspozycji kwota [...] zł. Kwota taka w odniesieniu do polskich warunków życiowych nie jest kwotą stanowiącą o minimum socjalnym, co można stwierdzić porównując świadczenie otrzymywane przez skarżącego z wysokością najniższej otrzymywanej w Polsce emerytury, która wynosi 882,56 zł miesięcznie (emerytura, renta rodzinna i renta dla osób całkowicie niezdolnych do pracy), oraz renty dla osób częściowo niezdolnych do pracy - 676,75 zł (patrz: komunikat Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 lutego 2016 r. - M. P. z 2016 r. poz. 168). Ponadto trzeba mieć też na względzie, że "koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, a ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania" (tak: Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 28 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 39/15, LEX nr 1640590). Trafnie zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 lutego 2014 r. (sygn. akt II FZ 51/14, LEX nr 1450605), że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Prawo pomocy powinno być zatem udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli dysponuje jakimkolwiek stałym miesięcznym dochodem lub wolnym od obciążeń majątkiem, który może przynosić potencjalne pożytki, jak również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli brak jest bieżących środków finansowych na ponoszenie określonych wydatków związanych z postępowaniem. Posiadanie wolnego od obciążeń prawami osób trzecich majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Przenosząc powyższe poglądy na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić przyjdzie, że S. P. dysponuje środkami finansowymi i majątkiem nieruchomym, zatem nie jest osobą ubogą, pozbawioną środków do życia. W ocenie Sądu, skarżący powinien więc ponosić chociażby częściowo koszty inicjowanych przez siebie postępowań. Mając jednak na uwadze wskazane wyżej cele prawa pomocy, czyli zagwarantowanie stronie wnoszącej skargę konstytucyjnego prawa do sądu, aby ułatwić skarżącemu dostęp do tut. Sądu, należało zmienić zaskarżone postanowienie referendarza sądowego z dnia 30 sierpnia 2016 r. i zwolnić skarżącego z całego wpisu sądowego od skargi. Na obecnym etapie postępowania nie musi on zatem ponosić żadnych kosztów sądowych. Sąd, zwalniając skarżącego z wpisu sądowego od skargi i odmawiając przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia z pozostałych kosztów sądowych, kierował się też słusznym poglądem, wedle którego przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony rozważać interes państwa, zaś z drugiej - interes strony w dochodzeniu swoich praw przed sądem, i zachować odpowiednią proporcję miedzy nimi (por. Małgorzata Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, A. Kabat, Małgorzata Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. Wolters Kluwer, Warszawa 2016 r., wyd. 6, s. 1075 i powołane tam postanowienie NSA z dnia 12 marca 2009 r., sygn. akt II FZ 80/09, LEX nr 550323). Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd uznał, że rozstrzygnięcie zmieniające zaskarżone postanowienie referendarza sądowego z dnia 30 sierpnia 2016 r. gwarantuje skarżącemu dostęp do drogi sądowej poprzez zwolnienie go z konieczności opłacenia skargi. Natomiast w sytuacji majątkowej skarżącego poniesienie przez niego pozostałych kosztów postępowania, o ile w ogóle wystąpią, nie jest obiektywnie niemożliwe i nie spowoduje uszczerbku utrzymania samego skarżącego czy jego rodziny. Jednocześnie odnotowania wymaga, że podnoszona przez stronę skarżącą okoliczność przyznania prawa pomocy w innych sprawach sądowoadministracyjnych, nie może skutkować, niejako automatycznie, podjęciem podobnego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Celnie wywodzono w orzecznictwie, że nie do przyjęcia byłaby sytuacja, gdyby sąd rozpoznający sprawę - dla zachowania jednolitej linii orzeczniczej - rozstrzygał nie na podstawie akt tej sprawy, lecz kierował się stanowiskiem wyrażonym w podobnej sprawie przez inny skład orzekający (por. postanowienie NSA z dnia 29 maja 2008 r., sygn. akt I FZ 231/08, LEX nr 478981). Podobnie wypowiedział się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w postanowieniu z dnia 29 czerwca 2010 r. (sygn. akt I SA/Bd 488/10, LEX nr 658934), gdzie stwierdził, że nie ma istotnego znaczenia fakt, iż w innym postępowaniu zawisłym przed sądem przyznano wnioskodawcy prawo pomocy. Zwolnienie od kosztów sądowych obejmuje bowiem jedynie sprawę, w której takiego zwolnienia stronie udzielono. Dodatkowo zauważyć należy - odnosząc się do twierdzenia, iż skarżącego zwolniono z kosztów sądowych w pełnym zakresie w sprawach o sygn. akt: II SAB/Op 55/15, II SAB/Op 60/15, II SAB/Op 61/15, II SAB/Op 76/15, II SAB/Op 177/15 - że w sprawie II SAB/Op 55/15 nie rozpoznawano wniosku w przedmiocie prawa pomocy, natomiast w Repertorium sądowym nie zarejestrowano sprawy o sygn. II SAB/Op 177/15. Z kolei w pozostałych sprawach przyznano skarżącemu prawo pomocy jedynie w zakresie częściowym, a nie całkowitym, tj. zwolniono go z wpisu sądowego od skargi i oddalono wniosek w pozostałym zakresie. Mając na uwadze powyższe, Sąd postanowił jak w sentencji, na podstawie art. 260 § 1 i § 3 P.p.s.a.