II SAB/Op 63/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Jeżewska po rozpoznaniu w dniu 24 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu S. P. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 14 września 2016 r., sygn. akt II SAB/Op 63/16 o przyznaniu skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie z połowy kosztów sądowych i odmawiające w pozostałym zakresie przyznania prawa pomocy. w sprawie ze skargi S. P. na bezczynność Burmistrza Strzelec Opolskich w przedmiocie informacji publicznej postanawia: zmienić postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 14 września 2016 r., sygn. akt II SAB/Op 63/16, w ten sposób, że: 1) przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia z wpisu sądowego od skargi, 2) w pozostałym zakresie, wniosek oddalić. Skarżący S. P. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na bezczynność Burmistrza Strzelec Opolskich w przedmiocie informacji publicznej W dniu 1 września 2016 r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej) skarżący, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek wskazał, że jest osobą starszą, schorowaną i bezrobotną, z orzeczoną 20 % niezdolnością do wykonywania pracy, od września 2015 r. Pozostaje pod intensywną opieką lekarską, stan zdrowia nie pozwala mu na nawet dorywcze zatrudnienie. Podał, że utrzymuje się z zasiłku dla bezrobotnych w wysokości [...] euro, który gwarantuje mu minimalne zabezpieczenie społeczne. Podkreślił, że w [...] przy takich dochodach, przysługuje automatycznie zwolnienie od opłat sądowych. Wskazał, że koszt wyżywienia wynosi około 200 euro, energia elektryczna - 30 euro, 30 euro - koszt środków przeciwbólowych, 10 euro - koszt protezy dentystycznej (36 rat po 10 euro), telefon - 20 euro, 20 euro - bieżące koszty utrzymania mieszkania (żarówki, wykładziny, farby itp.), 20-30 euro - komunikacja autobusowa, 30 euro - koszty rehabilitacji (basen+dojazd) oraz 10 euro - koszt prasy, telewizji, książek. Pozostałą kwotę przeznacza na kieszonkowe dla dzieci, czy inne nieprzewidziane wydatki. Poza tym podał, że otrzymuje [...] euro na pokrycie kosztów mieszkania z ogrzewaniem i dodatkowymi kosztami określonymi w umowie najmu. Wyjaśnił, że ma majątek w postaci 1/3 domu o powierzchni [...] m2, są to dwa pokoje mające około [...] m2 oraz 1/3 działki budowlanej o powierzchni [...] m2 - obydwie nieruchomości stanowią własność wspólną z żoną. Wynajęcie pokoi we wspólnym domu nie wchodzi w rachubę ze względu na to, że są one zamieszkałe przez jego dzieci, nie ma do nich odrębnego wejścia. Niemożliwe jest też wzięcie pożyczki pod zastaw domu, ze względu na brak stałego miejsca zamieszkania na terenie Polski, a sprzedaż wiązałaby się prawnie i technicznie z kosztami kilkakrotnie przekraczającymi wysokość wpisu. S. P. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 14 września 2016 r., sygn. akt II SAB/Op 63/16, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu, przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie z połowy kosztów sądowych, w pozostałym zakresie odmówił przyznania prawa pomocy. Referendarz sądowy stwierdził w uzasadnieniu postanowienia, że skarżący wykazał w sposób dostateczny, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez spowodowania zachwiania w zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych. Nie wykazał natomiast, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Dochód miesięczny gospodarstwa domowego skarżącego to [...] zł ([...] euro, jakie otrzymuje, co miesiąc z zabezpieczenia socjalnego), a łączne miesięczne stałe wydatki jego gospodarstwa domowego, jakie podał, wynoszą 1.864 zł (429 euro, na które składają się wydatki na czynsz [...] euro, za telefon 20 euro, za energię elektryczną 32 euro, a zatem po ich zaspokojeniu pozostaje mu miesięcznie do dyspozycji kwota [...] zł. Przeliczenia na złotówki dokonano według tabeli A średnich kursów walut nr 178/A/NBP/2016, ogłoszonego na stronie NBP w dniu 14 września 2016 r., wynoszącego 1 euro = 4, 345 zł. Kwota, która pozostaje skarżącemu po odjęciu kosztów mieszkania, to [...] zł ([...] euro x 4, 345 zł). Referendarz sądowy zwolnił skarżącego częściowo, czyli w połowie z kosztów sądowych, tj. z obowiązku uiszczenia połowy wpisu od skargi, wynoszącego 100 zł na podstawie § 2 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2003 r., Nr 221. poz. 2193 z późn. zm.), a więc z kwoty 50 zł. Stąd skarżący został zobowiązany do zapłaty części wpisu od skargi w kwocie 50 zł. Został także zwolniony z połowy ewentualnych kosztów sądowych, przykładowo z połowy opłaty kancelaryjnej 100 zł, obligatoryjnej w razie wnoszenia wniosku o sporządzenie uzasadnienie wyroku i z połowy 100 zł wpisu w przypadku wnoszenia skargi kasacyjnej. Skarżący, działając przez pełnomocnika B. P., wniósł sprzeciw od postanowienia z dnia 14 września 2016 r., wskazał w nim, że skoro w okresie poprzednim Sąd przyznał skarżącemu prawo pomocy w pełnym zakresie, to obecne stanowisko jest niezrozumiałe. Wątpliwości, co do kosztu leków dla B. P. i A. P. są nieuzasadnione. Pełnomocnik skarżącego B. P. podniosła, że jako żona ma prawo być ubezpieczona przy mężu dożywotnio, a córka do momentu ukończenia szkoły. Pełnomocnik wskazała, że nie S. P. musi rocznie zapłacić określoną kwotę dopiero po przekroczeniu kwoty 56 euro. Lekarstwa według listy kasy chorych są darmowe, pozostałe świadczenia są pełnopłatne, w tym leki ziołowe, witaminy, leki osłonowe. Pełnomocnik skarżącego zarzuciła, że zwolnienie jej mocodawcy tylko w części z kosztów jest niesłuszne, powinien on zostać zwolniony z kosztów w całości i mieć zagwarantowane konstytucyjne prawo dostępu do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że w myśl art. 260 § 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka, jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Po myśli art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i swojej rodziny. W ocenie Sądu, który oparł swoje stanowisko na podstawie oświadczeń złożonych przez skarżącego na urzędowym formularzu wniosku, a także na podstawie materiału dowodowego, przedstawionego do akt o sygn. II SAB/Op 76/15, załączonego do akt niniejszej sprawy, S. P. wykazał, że przywołane przesłanki spełnia, ale nie w stopniu uzasadniającym uwzględnienia całości jego żądania. W pierwszej kolejności wskazać trzeba, że skarżący otrzymuje stały dochód miesięczny w wysokości [...] zł. Miesięczne stałe wydatki skarżącego wynoszą 1864 zł, skutkują tym, iż po ich zaspokojeniu pozostaje skarżącemu miesięcznie do dyspozycji kwota [...] zł. Kwota taka na polskie warunki życiowe, nie jest kwotą stanowiącą o minimum socjalnym, co można stwierdzić porównując świadczenie otrzymywane przez skarżącego z wysokością najniższej otrzymywanej w Polsce emerytury, która wynosi - 882, 56 zł miesięcznie (emerytura, renta rodzinna i renta dla osób całkowicie niezdolnych do pracy), a renty - 676, 75 zł (renta dla osób częściowo niezdolnych do pracy) - podstawa: Komunikat Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 lutego 2016 r., opubl.: M.P. z 2016 r., poz. 168). Ponadto zgodnie z obowiązującym orzecznictwem: "Koszty sądowe należy traktować, jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, a ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. (patrz: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 39/15, Lex nr 1640590 oraz podobne z dnia 13 marca 2014 r.), II GZ 96/14, Lex nr 1450831). W postanowieniu z dnia 10 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 51/14, Lex nr 145065, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził: "1. Instytucja prawa pomocy (znana również pod nazwą "prawo ubogich") stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. 2. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli dysponuje jakimkolwiek stałym miesięcznym dochodem lub wolnym od obciążeń majątkiem, który może przynosić potencjalne pożytki, jak również służyć, jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli brak jest bieżących środków finansowych na ponoszenie określonych wydatków związanych z postępowaniem. Posiadanie wolnego od obciążeń prawami osób trzecich majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych." Przenosząc powyższe poglądy na grunt mniejszego postępowania przyjdzie stwierdzić, że skarżący, jako osoba dysponująca środkami finansowymi i majątkiem nieruchomym, nie jest osoba ubogą, pozbawioną środków do życia, powinien, więc w ocenie Sądu ponosić chociażby częściowo koszty inicjowanych przez siebie postępowań. Mając jednak na uwadze, że zadaniem prawa pomocy jest też zagwarantowanie stronie wnoszącej skargę konstytucyjnego prawa do drogi sądowej, aby ułatwić skarżącemu ten dostęp, Sądu, obecnie postanowił zmienić zaskarżone postanowienie referendarza sądowego z dnia 14 września 2016 r. i zwolnić skarżącego z całego wpisu sądowego od skargi. Na obecnym etapie postępowania nie musi ponosić żadnych kosztów sądowych. Sąd zwalniając skarżącego z wpisu sądowego od skargi i oddalając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z pozostałych kosztów sądowych, kierował się też, słusznym w jego przekonaniu, poglądem wyrażonym w piśmiennictwie i orzecznictwie sądowym, że oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy, musi z jednej strony rozważać interes państwa, a drugiej - interes strony w dochodzeniu swoich praw przed sądem, i zachować odpowiednią proporcję miedzy nimi (patrz. Bogusław Dauter, Andrzej Kabat, Małgorzata Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz, Wyd. Wolters Kluwer, Warszawa 2016 r., wyd. 6, s.1075 i powołane tam postanowienie NSA z dnia 12 marca 2009 r., sygn. akt II FZ 80/09, Lex nr 550323). Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd uznał, że rozstrzygnięcie, zmieniające zaskarżone postanowienie referendarza sądowego z dnia 14 września 2016 r., gwarantuje skarżącemu dostęp do drogi sądowej. Jednocześnie odnotować trzeba, że podnoszona przez stronę skarżącą okoliczność przyznania jej prawa pomocy w innych sprawach sądowoadministracyjnych, nie może skutkować, niejako automatycznie, podjęciem podobnego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Celnie wywodzono w orzecznictwie, że nie do przyjęcia byłaby sytuacja, gdyby sąd rozpoznający sprawę - dla zachowania jednolitej linii orzeczniczej - rozstrzygał nie na podstawie akt tej sprawy, lecz kierował się stanowiskiem wyrażonym w podobnej sprawie przez inny skład orzekający (por. postanowienie NSA z dnia 29 maja 2008 r., sygn. akt I FZ 231/08, Lex nr 478981). Podobnie wypowiedział się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w postanowieniu z dnia 29 czerwca 2010 r., sygn. akt I SA/Bd 488/10, Lex nr 658934, gdzie stwierdził, że: "Istotnego znaczenia w sprawie nie ma fakt, że w innym postępowaniu zawisłym przed sądem przyznano wnioskodawcy prawo pomocy. Zwolnienie od kosztów sądowych obejmuje jedynie sprawę, w której takiego zwolnienia stronie udzielono." Odnosząc się do twierdzenia, że w okresie poprzednim w sprawach o sygn. akt II SAB/Op 55/15, II SAB/Op 60/15, II SAB/Op 61/15, II SAB/Op 76/15, II SAB/Op 177/16, zwolniono skarżącego z kosztów sądowych w pełnym zakresie, to wskazać przyjdzie, że, przed Sądem nie toczyły się sprawy o sygn. akt II SAB/Op 55/15, ani o sygn. akt II SAB/Op 177/16. Toczyły się zaś sprawy o sygn. akt: II SAB/Op 60/15, II SAB/Op 61/15, II SAB/Op 76/15 oraz II SA/Op 177/16, lecz w wymienionych sprawach przyznano skarżącemu prawo pomocy jedynie w zakresie częściowym, a nie całkowitym, tj. poprzez zwolnienie z wpisu sądowego w całości i oddalenie wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie pozostałych kosztów sądowych. Mając na uwadze powyższe postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 § 1 i § 3 P.p.s.a.