II SO/Op 10/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Teresa Cisyk po rozpoznaniu w dniu 10 października 2011r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. K. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia 18 marca 2010r., nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności zażalenia na skutek wniosku skarżącej o zmianę postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] z dnia 21 października 2010r., sygn. akt [...] o oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia oddalić wniosek. Postanowieniem z dnia 21 października 2010r., sygn. akt [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] oddalił wniosek skarżącej R. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie z jej skargi na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...], z dnia 18 marca 2010r., nr [...]. Postanowienie to uprawomocniło się, bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 21 grudnia 2010r. (sygn. akt II OZ 1293/10) oddalił zażalenie na orzeczenie Sądu I instancji, dotyczące odmowy zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd ten podzielił stanowisko sądu wojewódzkiego, że skarżąca nie wykazała spełniania przesłanek warunkujących przyznanie jej prawa pomocy. Sąd położył w swoich rozważaniach nacisk na okoliczność, że skarżąca uzyskuje wraz z małżonkiem stały dochód w wysokości 3.466 zł netto, gwarantujący jej poniesienie wymaganej opłaty sądowej w kwocie 100 zł. W ocenie Sądu, skarżąca nie uprawdopodobniła swojego twierdzenia, że jej wydatki przekraczają wysokość uzyskiwanych dochodów, nie wykazała żadnych obciążeń budżetu domowego, nadzwyczajnych okoliczności, które w jednoznaczny sposób wpływałyby na pogorszenie, związanej z dochodami, sytuacji bytowej rodziny. Na skutek złożonego wniosku skarżącej o wyłączenie od orzekania w sprawie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] i wydanego przez Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 21 kwietnia 2011r. (sygn. akt II OW 57/11) postanowienia o wyznaczeniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu do rozpoznania w/w wniosku, sprawa została przekazana do tut. Sądu. Orzeczeniem z dnia 18 lipca 2011r. tut. Sąd oddalił wniosek skarżącej o wyłączenie sędziów, a skarżąca pismem procesowym z dnia 31 lipca 2011r. wniosła zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II tut. Sądu z dnia 9 sierpnia 2011r. wezwano skarżącą do uiszczenia w terminie 7 dni wpisu od zażalenia w kwocie 100 złotych, pod rygorem odrzucenia zażalenia. Wezwanie zostało doręczone osobiście skarżącej w dniu 16 sierpnia 2011r., a pismem procesowym nadanym przesyłką pocztową w dniu 23 sierpnia 2011r. (data stempla pocztowego) R. K. złożyła wniosek o zwolnienie od wpisu. Stąd pismem z dnia 29 sierpnia 2011r., wezwano skarżącą do złożenia wniosku na urzędowym formularzu w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania, a wezwanie powyższe zostało doręczono skarżącej w dniu 5 września 2011r. Skarżąca zastosowała się do wezwania i przesyłką pocztową z dnia 12 września 2011r. doręczyła do tut. Sądu wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wniosła w nim o zwolnienie od kosztów sądowych, a uzasadniając swoje żądanie podała, że jest sama, zobowiązana jest spłacać kredyty i nie posiada środków na uiszczenie kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie majątkowym i dochodach podała, że posiada mieszkanie czynszowe o powierzchni 37,20 m², uzyskuje dochód z tytułu emerytury w wysokości 1.405 zł brutto; nie wykazała natomiast innych składników majątkowych, ani źródeł dochodu. Oświadczyła ponadto, że ponosi wydatki z tytułu czynszu – 212 zł, dostawy energii – 62 zł, gazu – 50 zł, za telefon – 86 zł, za węgiel – 200 zł (wartość średnia z roku), za drewno – 100 zł (średnia z roku), spłata kredytu – 510 zł, kupno lekarstw – 50 zł, a pozostały dochód przeznacza na wyżywienie. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku przez przedłożenie dodatkowych wyjaśnień i złożenie stosownych dokumentów, skarżąca oświadczyła w piśmie z dnia 27 września 2011r., że w okresie od poprzednio rozpoznawanego wniosku jej sytuacja zmieniła się, albowiem pozostaje z małżonkiem w faktycznej separacji. Nie złożyła do sądu pozwu, bo nie można ustalić miejsca przebywania małżonka; alimenty nie są zasądzone, bowiem skarżąca posiada swoją emeryturę, a mąż jeszcze posiada własne długi alimentacyjne. W ocenie R. K. nie otrzyma ona od męża alimentów, tak jak poprzednia żona męża, a ponadto skarżąca obawia się awantur i dlatego czuje się spokojnie, gdy męża nie ma. W załączeniu do pisma skarżąca przedłożyła: kserokopię decyzji o ustaleniu wymiaru emerytury oraz kserokopie umowy konsolidacyjnego kredytu gotówkowego z dnia 4 kwietnia 2008r. na kwotę 51.537,10 zł oraz umowy kredytu z dnia 8 kwietnia 2009r. Wbrew twierdzeniom skarżącej zawartym w w/w piśmie, nie dołączyła do akt sprawy wyciągów bankowych. Wyjaśniła natomiast, że kredyt został przeznaczony na spłatę poprzednich zadłużeń. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej: "P.p.s.a.", postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy natomiast rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy zmiana okoliczności sprawy winna być oceniana w kontekście przesłanek, które legły u podstaw o odmowie przyznania prawa pomocy, a którego zmiany domaga się strona (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 czerwca 2011r., sygn. akt I OZ 390/11, zamieszczone w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych –http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec powyższego wniosek strony, który wpłynął do tut. Sądu w dniu 14 września 2011r., należało traktować jako wniosek o zmianę postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] z dnia 21 października 2010r., sygn. akt [...], w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy. Dokonując zatem oceny obydwu wniosków Sąd zauważył, że różnice pojawiające się w przedstawianej przez skarżącą sytuacji rodzinnej i majątkowej, nie wpływają na zmianę oceny okoliczności, mających wpływ na przyznanie wnioskodawczyni prawa pomocy. Wnioskodawczyni nie uprawdopodobniła w żaden sposób powstałej sytuacji, a ponadto ponownie uchyliła się od wykonania wezwania Sądu zmierzającego do wyjaśnienia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. We wniosku z dnia 2 czerwca 2010r. skarżąca wykazywała bowiem, że tworzy wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem A. K., a w obecnym oświadcza, że "jest sama". Zaistniałą sytuację życiową tłumaczy okolicznością separacji w jakiej pozostają małżonkowie, spowodowaną opuszczeniem przez męża miejsca zamieszkania. Wskazała także na awantury, jakie miały miejsce między nimi w okresie wspólnego zamieszkiwania. Jednocześnie skarżąca tłumacząc fakt niewystępowania do sądu o rozwiązanie małżeństwa podaje, iż nie jest w stanie określić aktualnego miejsca pobytu małżonka, a także że nie ma szans na realizację obowiązku alimentacyjnego od małżonka, nawet w przypadku nałożenia takiego obowiązku przez sąd. Zdaniem tut. Sądu, skarżąca nie uprawdopodobniła w żaden sposób, że sytuacja taka ma miejsce. W szczególności, że wnioskodawczyni np. podjęła jakiekolwiek czynności zmierzające do odnalezienia miejsca pobytu męża (np. zgłoszenie w organach Policji, czy w organach meldunkowych). Ponadto, w związku z tym, że wnioskodawczyni nie przedłożyła orzeczenia o separacji, bądź ustaniu małżeństwa, to istotne znaczenie dla oceny jej sytuacji materialnej ma przepis art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), zgodnie z którym małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Ustalenie to ma znaczenie dla wskazania rzeczywistego składu osobowego rodziny wnioskodawczyni, a w konsekwencji do ustalenia sytuacji materialnej jej bliskich. Sytuacja majątkowa osób prowadzących ze skarżącą wspólne gospodarstwo domowe, podlega bowiem ocenie w ramach szeroko pojętej sytuacji majątkowej strony. Skoro strona twierdzi, że nie może samodzielnie ponieść kosztów postępowania, to konieczne jest zbadanie, czy również przy pomocy bliskich nie jest w stanie tego uczynić (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009r., sygn. akt I FZ 262/09, zamieszczone w systemie komputerowym LEX nr 552223). Odnosząc się do sytuacji materialnej, wnioskodawczyni nadal wykazuje posiadanie mieszkania o powierzchni 37,20 m² z tym zastrzeżeniem, że we wcześniejszym wniosku określała je jako należące do "spółki mieszkaniowej", a obecnie jako "czynszowe". Źródło dochodu skarżącej stanowi nadal emerytura, której wysokość uległa podwyższeniu z kwoty 1.360 zł do kwoty 1.405 zł, przy czym podkreślić należy, że wbrew twierdzeniom skarżącej zawartym w formularzu wniosku, kwota ta stanowi wartość netto, a nie brutto, co potwierdza załączona do akt decyzja ZUS. Uzasadniając swój wniosek skarżąca nadal wskazuje na swoją złą sytuację finansową, spowodowaną m.in. koniecznością spłaty zaciągniętych kredytów. Wskazać jednakże należy, że sam fakt spłaty zaciągniętych kredytów nie stanowi przesłanki do zwolnienia od kosztów sądowych, a spłata zobowiązań z tytułu tychże kredytów bankowych nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi. Zaciągnięte przez skarżących kredyty świadczą bowiem o ich zdolnościach płatniczych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2005r., sygn. akt II GZ 56/05, nieopubl.). W szczególności z uwagi na to, że cel zaciągniętych przez skarżącą kredytów – co wynika z treści umów kredytowych – ma charakter ściśle konsumpcyjny (a nie związany np. z kupnem mieszkania), a ich wysokość kształtuje się na wysokim poziomie, jak na warunki finansowe polskich rodzin, tj. 51.537,10 zł (umowa z dnia 11 kwietnia 2008r.) i 26.702,26 zł (umowa z dnia 8 kwietnia 2009r.). Ponadto, skarżąca nie przedłożyła dokumentów, z których wynikałoby, że ciążą na niej np. tytuły egzekucyjne za niewywiązywanie się ze zobowiązań finansowych. Z akt sprawy nie wynika także, aby skarżąca utraciła płynność finansową i nie realizowała na bieżąco swoich należności. Podkreślenia wymaga, iż zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa do pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z powyższego wynika więc, że instytucja zwolnienia od kosztów ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Z konstrukcji powołanego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, iż rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zawsze zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, dodatkowo strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie Sądu dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009 r. I OZ 744/09, Lex 552404). W tej sytuacji należało wyjaśnić, jakimi środkami dysponuje wnioskodawczyni i jej mąż, i czy posiadają środki na zapewnienie bytu finansowego utworzonej przez nich rodziny. Wnioskodawczyni, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinna liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej oraz członków jej rodziny, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. Z kolei art. 255 P.p.s.a. stanowi, że w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, dodatkowo strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie Sądu dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, bowiem na wezwanie Sądu skarżąca nie odniosła się do kwestii posiadanych rachunków bankowych, a w szczególności nie przedłożyła wyciągów bankowych. Ponadto, nie przedłożyła dokumentów źródłowych poświadczających wysokość i rodzaj ponoszonych wydatków miesięcznych, których specyfikację przedstawiła w formularzu wniosku. W takiej sytuacji nie było uzasadnionej podstawy, aby zmienić postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] z dnia 21 października 2010r., nie wykazano bowiem zmiany okoliczności sprawy o jakiej mowa w art. 165 P.p.s.a., wpływających w sposób istotny na ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawczyni. Reasumując powyższe, w sprawie nie wystąpiły przesłanki o jakich mowa w art. 165 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., gdyż skarżąca nie wykazała, że w obecnej sytuacji materialnej i rodzinnej nie może ponieść kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania sądowego wynoszą 100 zł z tytułu wpisu od zażalenia. Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu orzekł jak w sentencji postanowienia.