II SO/Op 18/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Asesor sądowy Elżbieta Naumowicz - spr. po rozpoznaniu w dniu 15 października 2007 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze z dnia [...] nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy terenu na skutek wniosku D. W. z dnia 25 czerwca 2007 r. i 30 lipca 2007 r. oraz wniosku M. W. i M. W. z dnia 30 lipca 2007 r. o przyznanie prawa pomocy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 19 stycznia 2006 r. D. W. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze z dnia [...], nr [...], stwierdzające niedopuszczalność zażalenia na pismo Naczelnika Wydziału Architektury, Geodezji i Gospodarki Nieruchomościami Urzędu Miejskiego w Trzebnicy, działającego z upoważnienia Burmistrza Gminy Trzebnica, z dnia [...], nr [...], o sprecyzowanie treści żądania przez stronę. Na skutek złożonego przez skarżącą wniosku o wyłączenie z orzekania wszystkich sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 15 września 2006 r., sygn. akt I OW 81/06, wyznaczył do rozpoznania wniosku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu. Postanowieniem z dnia 23 października 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił wniosek o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Na powyższe orzeczenie skarżąca oraz M. W., M. W. i J. W. wnieśli w dniu 27 listopada 2006 r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej) zażalenie, w związku z tym zarządzaniem Przewodniczącego Wydziału II z dnia 29 listopada 2006 r., zostali wezwani do uiszczenia solidarnie wpisu od zażalenia w kwocie 100 zł. W kolejnym piśmie z dnia 28 grudnia 2007 r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej), złożyli na powyższe zarządzenie zażalenie, które postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego dnia 20 lutego 2007 r. (sygn. akt II OZ 97/07) zostało oddalone. W tych okolicznościach sprawy, Przewodniczący Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, działając na zasadzie art. 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., zarządził w dniu 20 kwietnia 2007 r. poinformowanie skarżącej oraz M. W., M. W. i J. W. o obowiązku solidarnego uiszczenia wpisu w wysokości 100 zł od zażalenia na postanowienie Sądu z dnia 23 października 2006 r., w terminie 7 dni od dnia otrzymania pisma, pod rygorem odrzucenia zażalenia. Wezwanie to zawierało pouczenie, iż od pisma wzywającego do uiszczenia wpisu od zażalenia, nie przysługują środki zaskarżenia. W zakreślonym siedmiodniowym terminie, D. W. i M. W. w piśmie z dnia 18 maja 2007 r., nadanym w tymże dniu pocztą na adres Sądu, wnieśli zażalenie na powyższe pismo Przewodniczącego. Zażalenie to postanowieniem tut. Sądu z dnia 25 czerwca 2007 r. jako niedopuszczalne zostało odrzucone. W piśmie z dnia 25 czerwca 2007 r. D. W. wniosła o przystąpienie do sprawy Prokuratora Generalnego i o przyznanie prawa pomocy. Do pisma dołączyła wypełniony formularz druku PPF, z którego wynikało, iż wniosek dotyczy przyznania prawa pomocy w całości poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni wskazała, że wspólne gospodarstwo domowe tworzy razem z M. W. i M. W. Podała, że jedynymi źródłami miesięcznego dochodu gospodarstwa domowego są wyłącznie emerytury jej i M. W., w kwotach wynoszących odpowiednio 870 zł i 1054 zł brutto, natomiast M. W. nie uzyskuje dochodu i studiuje pozostając na utrzymaniu skarżącej oraz jej męża. Ponadto oświadczyła, że posiada w ramach współwłasności nieruchomości, tj. działki nr A i B, położone w N. Określając niezbędne koszty utrzymania podała, iż są to koszty energii elektrycznej w kwocie ok. 100 zł i kredyt na kształcenie M. W. w kwocie 200 zł miesięcznie. Zaznaczyła, iż niemal całą emeryturę przeznacza na opłaty i korespondencję prowadzoną z sądami. Wnioskodawczyni nie wykazała żadnych innych składników majątkowych będących jej własnością lub osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, ani innych źródeł dochodu. Wobec wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego skarżącej oraz jej możliwości płatniczych, Sąd pismem z dnia 16 lipca 2007 r. wezwał ją do uzupełnienia, w terminie siedmiu dni, braków wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez: * doręczenie zaświadczeń o wysokości dochodu uzyskiwanego przez wnioskodawczynię lub inne osoby prowadzące z nią wspólne gospodarstwo domowe, - przedłożenie zaświadczenia potwierdzającego rejestrację w urzędzie pracy z prawem do zasiłku lub bez tego prawa, jeżeli osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym są osobami bezrobotnymi, * przedłożenie decyzji przyznających świadczenia z opieki społecznej w okresie ostatniego półrocza (jeżeli wnioskodawczyni lub inne osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym pobierają takie świadczenia), * doręczenie wyciągów z posiadanych przez wnioskodawczynię rachunków bankowych za ostatnie dwa miesiące, - przedłożenie zaświadczenia o pobieraniu nauki przez członków rodziny wnioskodawczyni, - przedłożenie zeznania podatkowego za rok 2006 wnioskodawczyni oraz wszystkich pełnoletnich osób prowadzących z nią gospodarstwo domowe, * wyjaśnienie czy rodzina wnioskodawczyni korzysta z pomocy osób trzecich, * wyjaśnienie czy w związku z trudną sytuacją materialną rodziny, M. W. podjęła próby uzyskania dochodu, np. z tytułu stypendium naukowego, pracy dorywczej, itp. * wyjaśnienie czy rodzina wnioskodawczyni posiada zdolność kredytową, podanie wszystkich kredytów zaciągniętych przez członków rodziny wnioskodawczyni, ze wskazaniem ich kwot i celu, na jaki zostały wzięte, * sprecyzowanie i udokumentowanie danych dotyczących wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania (np. opłaty za energię elektryczną, gaz, czynsz, wodę, wywóz śmieci, koszt lekarstw). Powyższe wezwanie zawierało pouczenie, iż niezastosowanie się w zakreślonym terminie do jego treści może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować będzie oddaleniem wniosku. W dniu 30 lipca 2007 r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej) D. W. oraz M. W. i M. W. złożyli zażalenie na postanowienie Sądu z dnia 25 czerwca 2007 r. o odrzuceniu zażalenia, wnosząc ponadto o przystąpienie do udziału w sprawie Prokuratora Generalnego oraz zawarli wniosek o przyznanie prawa pomocy. Do pisma został dołączony wypełniony przez skarżącą oraz M. i M. W. formularz PPF o przyznanie prawa pomocy. Odnosząc się natomiast do wezwania Sądu z dnia 16 lipca 2007 r., D. W. przesłała pismo z dnia 7 sierpnia 2007 r., w którym oświadczyła, że ani ona ani jej rodzina nie posiadają konta bankowego, nie korzystają z opieki społecznej ani pomocy osób trzecich, nie są zarejestrowani w Urzędzie Pracy i nie składali zeznania podatkowego za rok 2006, gdyż uczynił to za nich ZUS. Ponadto wskazała, że jej rodzina nie ma zdolności kredytowej, spłaca zaciągnięte pożyczki i kredyt córki, która nie pobiera stypendium i nie pracuje, bo nie może pogodzić nauki z pracą. Do pisma dołączyła dwie kserokopie odcinków świadczeń emerytalnych: własnego z lipca 2007 r. oraz M. W. z nieoznaczonej daty, opiewające odpowiednio na kwotę: 1050,05 zł brutto (netto 885,55 zł) oraz 1263 zł brutto (netto 1055,33 zł). Poza tym skarżąca nie przedłożyła innych, żądanych przez Sąd dokumentów. Postanowieniem z dnia 8 sierpnia 2007 r., referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Postanowienie to zostało doręczone skarżącej w dniu 28 sierpnia 2007 r. za pisemnym pokwitowaniem. Skarżąca w piśmie z dnia 3 września 2007 r. wniosła sprzeciw na to postanowienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: Na wstępie odnotować należy, iż zgodnie z art. 260 P.p.s.a w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie referendarza sadowego, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Rozpatrując zatem złożony przez skarżącą oraz M. W. i M. W. wniosek o przyznanie prawa pomocy, w pierwszej kolejności Sąd zważył, iż stosownie do treści art. 243 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Oznacza to, że uprawnienie do ubiegania się o prawo pomocy przysługuje każdej ze stron postępowania sądowoadministracyjnego, tj. skarżącemu oraz organowi, którego działanie lub bezczynność jest przedmiotem skargi (art. 32 P.p.s.a.). W świetle art. 33 w zw. z art. 12 P.p.s.a. uprawnienie to służy również uczestnikowi postępowania, gdyż przepis ten stanowi, że ilekroć w ustawie jest mowa o stronie, rozumie się przez to również uczestnika postępowania. Z przywołanych powyżej przepisów prawa wynika zatem jednoznacznie, iż katalog podmiotów uprawnionych do ubiegania się o przyznanie prawa pomocy jest zamknięty i nie obejmuje tych podmiotów, do których nie odnosi się art. 243 P.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie, dotyczącej niedopuszczalności zażalenia na pismo działającego z upoważnienia Burmistrza Gminy Trzebnica Naczelnika Wydziału Architektury, Geodezji i Gospodarki Nieruchomościami Urzędu Miejskiego w Trzebnicy z dnia [...] o sprecyzowanie treści żądania przez stronę, Sąd doszedł do przekonania, że stroną w tym postępowaniu jest wyłącznie skarżąca D. W., natomiast M. W. i M. W. - pomimo, że w kolejnych pismach procesowych wskazują siebie jako skarżących i składają kolejne środki odwoławcze - nie brali udziału w postępowaniu administracyjnym, nie wnieśli skargi, a także nie zgłosili swojego udziału w charakterze uczestników postępowania. Nie przysługują im zatem prawa strony, bądź uczestnika postępowania sądowoadministracyjnego, a co za tym idzie, w sprawie niniejszej nie może być im przyznane prawo pomocy, co Sąd orzekł na podstawie art. 254 § 1 w związku z art. 243 P.p.s.a. Odnosząc się natomiast do wniosku skarżącej, należy wskazać, iż istota instytucji procesowa prawa pomocy przewidzianej w P.p.s.a., przejawia się w tym, że obejmuje ona zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 P.p.s.a.). Podkreślenia wymaga, że w myśl art. 243 § 1 i art. 252 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek, złożony na urzędowym formularzu, który powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W każdym przypadku, gdy sąd uzna, że oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, powinien wezwać stronę o złożenie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie. W odpowiedzi na wezwanie Sądu, D. W. w piśmie procesowym z dnia 7 sierpnia 2007 r. - odnosząc się do żądanych przez Sąd dodatkowych informacji - podała, że poza wskazanymi już wcześniej dochodami z tytułu emerytur pobieranych z ZUS przez skarżącą i jej męża, ona ani jej rodzina nie otrzymują innych dochodów, nie są także bezrobotnymi i nie korzystają ze świadczeń z pomocy społecznej. Wyjaśniła, że nikt z jej rodziny nie posiada konta bankowego, natomiast zeznania podatkowego nie składali, bo uczynił to organ emerytalno-rentowy, a także, że M. W. nie pracuje nawet dorywczo, nie osiąga dochodów, nie ma stypendium, natomiast rodzina spłaca jej kredyt studencki. Do pisma załączyła kserokopie odcinków świadczeń na łączna kwotę 2313,05 zł brutto, a netto 1940,88 zł. Przechodząc do rozpoznania wniosku D. W. zważyć na wstępie należy, iż w art. 246 § 1 P.p.s.a. ustawodawca określił przesłanki udzielenia prawa pomocy osobie fizycznej, stanowiąc, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Podkreślić należy, iż użycie w przywołanym ostatnio przepisie określenia "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i to ona ma przekonać sąd, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym poprzez wykazanie, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowany został pogląd, który w pełni należy podzielić, że obowiązkiem strony jest wykazanie braku dostatecznych środków i pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. To strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04, z dnia 22 kwietnia 2005 r., sygn. akt II OZ 260/05 oraz sygn. akt II FZ 733/05 - II FZ 735/05, II FZ 875/05 niepubl.). Podkreślić też trzeba, że o zasadności wniosku nie decyduje subiektywne przekonanie strony o tym, iż kwalifikuje się do przyznania prawa pomocy, ale obiektywna ocena możliwości finansowych (w szczególności wysokość osiąganego dochodu), możliwości majątkowych wnioskodawcy przy obiektywnym uwzględnieniu niezbędnych dla utrzymania wnioskodawcy wydatków oraz wysokość istniejących na danym etapie postępowania kosztów sądowych. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie, pomimo wezwania i pouczenia o skutkach niezastosowania się do jego treści, skarżąca nie wyjaśniła wątpliwości co do jej stanu majątkowego, nie udzielając wyczerpującej odpowiedzi na wezwanie Sądu. W zakreślonym przez Sąd terminie złożyła wprawdzie ponownie wypełniony formularz druku PPF, opatrzony datą 30 lipca 2007 r., jednak nie zawarła w nim żadnych nowych okoliczności ponad te, które ujęła już wcześniej we wniosku z dnia 25 czerwca 2007 r. ani nie odniosła się do treści wezwania Sądu z dnia 16 lipca 2007 r. Natomiast w piśmie z dnia 7 sierpnia 2007 r., stanowiącym odpowiedź na wezwanie Sądu z dnia 16 lipca 2007 r. nie odniosła się do kwestii wydatków rodziny i nie sprecyzowała ani nie udokumentowała danych dotyczących wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem i ewentualnymi kosztami leczenia, jak również wysokości ciążących na rodzinie zobowiązań, w tym posiadanych przez członków rodziny kredytów, podając jedynie, iż rodzina spłaca kredyt studencki córki. Skarżąca nie doręczyła też żądanych przez Sąd zeznań podatkowych, tłumacząc to okolicznością, iż rozliczenia w jej imieniu dokonuje organ rentowy. Z ostatnio wskazanym argumentem skarżącej nie sposób się zgodzić, bowiem na zasadzie art. 34 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2000 r., Nr 14, poz. 176 ze zm.), organ rentowy zobowiązany jest, w terminie do końca lutego, po upływie roku podatkowego, sporządzić i przekazać roczne obliczenie podatku, według ustalonego wzoru, podatnikom uzyskującym dochód m.in. z emerytur i rent. Stosowne dokumenty dotyczące rocznego rozliczenia podatku winny być zatem w posiadaniu skarżącej i w związku z tym powinna je przesłać na wezwanie Sądu. Natomiast na okoliczność odbywania studiów przez M. W. we W., D. W. przedłożyła kserokopię fragmentu pisma uczelni z dnia 16 października 2006 r., podając jednocześnie, że córka nie pobiera stypendium i nie ma innych dochodów. Takie stwierdzenia D. W. budzą kolejną wątpliwość, odnoszącą się do źródeł finansowania studiów córki za granicą, w tym zarówno kosztu samej nauki, jak i kosztów pobytu, do jakich należy zaliczyć koszty mieszkania, utrzymania i przejazdów. Wskazane wyżej braki uniemożliwiają zarówno wszechstronne zbadanie sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącej, jak również dokonanie przez Sąd rzetelnej oceny jej zdolności płatniczych z uwzględnieniem faktycznie ponoszonych wydatków. W tym miejscu podkreślić ponownie należy, że obowiązek wykazania złej sytuacji materialnej uprawniającej wnioskodawcę do udzielenia prawa pomocy leży po jego stronie oraz że z art. 255 P.p.s.a. wynika kolejny obowiązek złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dodatkowych dokumentów źródłowych na wezwanie sądu. W konsekwencji strona, która nie realizuje obowiązków wynikających z wezwania Sądu, podnosząc, że jest ono upokarzające, musi się liczyć z konsekwencjami niewykonania wezwania i nie ma podstaw oczekiwać zgodnego z jej wnioskiem rozstrzygnięcia w zakresie przyznania prawa pomocy. Podkreślenia wymaga także okoliczność, iż dokumenty, jakie w niniejszej sprawie zostały zażądane przez Sąd, stanowią - w myśl § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz, 2245) - dokumenty źródłowe, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym. Wobec nieprzedłożenia przez skarżącą żądanych dodatkowych informacji i dokumentów, Sąd ocenił sytuację materialną skarżącej jedynie na podstawie zebranych w sprawie danych i uznał, iż D. W. nie wykazała, aby spełniała przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na podstawie przedłożonych dowodów należy przyjąć, iż rodzina skarżącej uzyskuje stały comiesięczny dochód w kwocie 1940,88 zł netto, z którego ponosi wydatki związane z utrzymaniem mieszkania wynoszące 100 zł (wskazany koszt energii elektrycznej) i ze swoimi bieżącymi potrzebami. Tak wyliczone dochody, przy założeniu, że rodzina składa się z trzech osób, gwarantują pokrycie miesięcznych kosztów utrzymania, dają możliwość poniesienia dodatkowych obciążeń. Podkreślić przy tym należy, iż spłata rat kredytu, nie stanowi wydatku niezbędnego, który należy uwzględnić przy rozpoznaniu wniosku o zwolnienie do kosztów sądowych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 1990 r., sygn. akt II CZ 113/90, OSNC 1991, nr 8-9, poz. 111), tym bardziej, gdy jest to tzw. "kredyt studencki", co można wywieść z wniosku skarżącej. Zważyć należy, że zgodnie z przepisami ustawy z dnia 17 lipca 1998 r. o pożyczkach i kredytach studenckich (Dz. U. Nr 108, poz. 685 ze zm.) kredyt taki, w przypadku trudnej sytuacji życiowej pożyczkobiorcy lub kredytobiorcy, może być częściowo lub w całości umorzony. Obowiązek jego spłaty powstaje natomiast, przy braku zawinionego postępowania kredytobiorcy, dopiero po zakończeniu studiów. Zdaniem Sądu, przywołane dotychczas okoliczności, pomimo oświadczenia skarżącej o złej sytuacji materialnej jej rodziny, nie wskazują na fakt, iż skarżąca jest osobą ubogą, źle sytuowaną materialnie, której nie stać również na pokrycie kosztów sądowych. Za powyższym poglądem przemawia także okoliczność, iż rodzina D. W. nie korzysta z dodatkowej pomocy materialnej w postaci np. świadczeń z pomocy społecznej, czy pomocy osób trzecich, o czym świadczy nieprzedłożenie przez skarżącą odpowiednich zaświadczeń, jak i oświadczenie skarżącej zawarte w piśmie z dnia 7 sierpnia 2007 r. Z powyższych względów, nie znajdując podstaw do przyznania prawa pomocy, orzeczono jak w sentencji.