II SO/Op 19/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym : Przewodniczący : Sędzia NSA Jerzy Krupiński po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym z wniosku J. M. o przyznanie prawa pomocy w sprawie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 31 grudnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego na skutek sprzeciwu J. M. na postanowienie referendarza sądowego z dnia 30 czerwca 2015 r., sygn. akt II SO/Op 19/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika i umorzeniu postępowania o zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: 1) umorzyć postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, 2) oddalić wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. J. M. wniosła w dniu 20 maja 2015 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata lub radcy prawnego, w celu wniesienia skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 31 grudnia 2014 r., nr [...], w przedmiocie zasiłku celowego. Wnioskodawczyni we wniosku wskazała, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku i utrzymuje się ze środków opieki społecznej, zamieszkuje w lokalu socjalnym, nie podała jednak aktualnie uzyskiwanych kwot pobieranych zasiłków i świadczeń z pomocy społecznej. Wobec tego, że w rubryce nr 10 wniosku zatytułowanej "Dochody", w której należy podać dochody wnioskodawcy i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, wnioskodawczyni wpisała jedynie, że nie ma prawa do zasiłku dla bezrobotnych, referendarz sądowy działając na zasadzie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.), wezwał J. M. w terminie 7 dni od dnia otrzymania niniejszego wezwania do złożenia wyjaśnień i dokumentów, tj. do: - wskazania, czy tworzy gospodarstwo domowe sama, czy z innymi osobami, a jeśli z innymi osobami, to zobowiązał do podania dochodów i majątku tych osób; - wskazania aktualnej wysokości świadczeń uzyskiwanych przez wnioskodawczynię i osoby tworzące z nią gospodarstwo domowe, z pomocy społecznej, bądź innych świadczeń, np. z urzędu pracy, z okresu ostatnich 2 miesięcy przed złożeniem wniosku (tzn. z miesięcy: marzec i kwiecień 2015 r.); - wskazania jakie aktualnie ponosi koszty utrzymania mieszkania oraz ich udokumentowania, przez przedłożenie kopii rachunków za gaz, wodę, prąd, itd.; Wezwanie powyższe zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do niego w zakreślonym terminie, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową. J. M. odebrała wezwanie osobiście w dniu 9 czerwca 2015 r., co potwierdza adnotacja na pocztowym zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki (por.: k-7 akt), lecz nie udzieliła na nie żadnej odpowiedzi. Z powyższych względów referendarz sądowy uznając, że w sprawie nie wykazano przesłanek do przyznania prawa pomocy, odmówił ustanowienia skarżącej pełnomocnika z urzędu, a także umorzył postępowanie z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Rozstrzygnięcie w zakresie umorzenia postępowania podyktowane było faktem, że wnioskodawczyni została zwolniona ustawowo od obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Odpis opisanego postanowienia referendarza został doręczony wnioskodawczyni osobiście w dniu 13 lipca 2015 r., a wynika to z pocztowego potwierdzenia odbioru przesyłki, znajdującego się w aktach sądowych (por: k-17). Nie godząc się z zapadłym rozstrzygnięciem, wnioskodawczyni pismem procesowym nadanym przesyłką pocztową w dniu 17 lipca 2015 r. (data stempla), wniosła sprzeciw, domagając się uchylenie postanowienia referendarza. Wyraziła dezaprobatę dla żądania referendarza, zobowiązującego ją do uprawdopodobnienia przedstawionej sytuacji przez przedłożenie dodatkowych dokumentów, skoro "wszystko znajdowało się w aktach sprawy". Podniosła także, że posiada rozdzielność majątkową ze swoim mężem, dlatego żądanie referendarza polegające na wymuszaniu na wnioskodawczyni złożenia oświadczenia sprzecznego ze stanem faktycznym, jest w jej ocenie, naruszające wszelkie zasady życia społecznego i jest zagrożone karą pozbawienia wolności, o czym wnioskodawczyni nie uprzedzono. Reasumując swoją wypowiedź wnioskodawczyni podała, że nie rozumie w jakim celu miała żądać od organu wydania skopiowanej dokumentacji i ponownie ten komplet przesłać do "organu" mającego rozpatrzyć jej wniosek o przyznanie prawa pomocy, zwłaszcza, że "organ" ten dysponuje kompletną dokumentacją o stanie materialnym wnioskodawczyni, a dostarczenie tych samych dokumentów, nic nowego nie wnosi do sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, zważył co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) - zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W niniejszej sprawie J. M. wniosła sprzeciw na postanowienie referendarza sądowego z dnia 30 czerwca 2015 r. w ustawowym terminie siedmiu dni, a więc postanowienie to utraciło moc, a wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpoznaniu przez Sąd. W przywołanej wyżej ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.", przewidziano instytucję prawa pomocy. Polega ona na możliwości udzielenia pomocy w zakresie częściowym w formie zwolnienia od kosztów sądowych, w całości lub części, bądź na ustanowieniu pełnomocnika z urzędu, a także orzeczeniu o przyznaniu prawa pomocy w zakresie całkowitym, a zatem obejmującym obydwie wyżej podane formy. J. M. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W myśl art. 239 pkt 1 lit. a P.p.s.a., strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Skoro J. M., z mocy samej ustawy P.p.s.a., jako zamierzająca skarżyć decyzję dotyczącą zasiłku celowego, została zwolniona z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, to postępowanie z jej wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych jest bezprzedmiotowe. Stąd Sąd potraktował wniosek J. M. jako żądanie przyznania prawa pomocy w części i ograniczył się do rozpoznania tego wniosku w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Zważył zatem, że w myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., określającego przesłanki warunkujące udzielenie prawa pomocy w zakresie częściowym, przyznanie pomocy osobie fizycznej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie sądowowadministracyjnym poglądem (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I GZ 147/08 i z dnia 10 lipca 2008 r., sygn. akt II OZ 732/08 – obydwa umieszczone na stronie internetowej: www.nsa.gov.pl), użyte w powołanym przepisie określenie "gdy wykaże" oznacza, że strona powinna przekonać rozpoznających wniosek (sąd bądź referendarza sądowego), że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona powinna zatem należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także jeżeli zajdzie taka potrzeba, przedłożyć na wezwanie wydane w trybie art. 255 P.p.s.a., dodatkowe wyjaśnienia czy dokumenty, potwierdzające wykazywane we wniosku okoliczności. Podkreślić należy, że strona posiada w tym zakresie inicjatywę dowodową, a rozpoznający wniosek na podstawie przedstawionych przez nią dowodów, dokonuje oceny czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Konieczność przedłożenia przez wnioskodawczynię stosownych wyjaśnień ma zwłaszcza znaczenie w niniejszym przypadku, albowiem wniosek o przyznanie prawa pomocy został wniesiony przed złożeniem skargi do sądu administracyjnego. Zgodnie z procedurą sądową, uregulowaną przepisami P.p.s.a., akta administracyjne sprawy są przekazywane przez organ wraz odpowiedzią na skargę, dopiero po upływie 30 dni od dnia wniesienia skargi (art. 54 § 2 P.p.s.a.). Sąd nie dysponuje zatem, wbrew zarzutom wnioskodawczyni, "kompletną dokumentacją" o jej sytuacji materialnej, a w związku z tym żądanie złożenia przez wnioskodawczynię dodatkowych wyjaśnień, jest zasadne. Podkreślić również należy, że wnioskodawczyni została zobowiązana do złożenia wyjaśnień, a nie odpisów dokumentów, co J. M. podniosła w sprzeciwie. Nie była więc zmuszona, jak sama określiła: "udać się do organu, który wydał zaskarżoną decyzję" i "zażądać od niego wydania całej skserowanej dokumentacji". Wystarczające było złożenie oświadczenia w kwestii podstawowych danych wynikających z jej sytuacji bytowej, co do których wnioskodawczyni, jako bezpośrednio zainteresowana, posiada przecież stosowną wiedzę. Wobec powyższego, z uwagi na brak wiarygodnych informacji na temat aktualnej sytuacji materialnej, wnioskodawczyni została wezwana do złożenia wyjaśnień, które były niezbędne do prawidłowej oceny wniosku. Wątpliwości zaistniały bowiem w kwestii z kim wnioskodawczyni tworzy gospodarstwo domowe (sama, czy z innymi osobami), uzyskiwanego dochodu miesięcznego czy ponoszonych kosztów utrzymania mieszkania. Odnotować przy tym należy, odnosząc się do ustanowienia między wnioskodawczynią a jej mężem umownej rozdzielności majątkowej, że okoliczność ta nie ma znaczenia przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie bowiem z utrwalonym już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym poglądem, który niniejszy skład orzekający w pełni podziela, małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i tego obowiązku nie usuwa pozostawanie w rozdzielności majątkowej, która odnosi się do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Stosownie bowiem do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2015 r., poz. 583), oboje małżonkowie zobowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Powoływana przez wnioskodawcę okoliczność zniesienia wspólności ustawowej między małżonkami nie może zwalniać ich z powyższych obowiązków. Ponadto, w myśl art. 23 przywołanej ustawy, w trakcie trwania małżeństwa małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy i z tej powinności nie może zwalniać ich pozostawianie w rozdzielności majątkowej. Obowiązek pomocy wobec współmałżonka odnosi się również do prowadzonych przez niego spraw sądowych. Ustanowienie rozdzielności w drodze umowy kształtuje stosunki majątkowe pomiędzy małżonkami w ten sposób, że każde z nich zarządza samodzielnie swoim majątkiem, jednak nie ma wpływu na obowiązek wzajemnej pomocy w ponoszeniu kosztów sądowych (por. np. postanowienie z dnia 22 czerwca 2015 r., sygn. akt II FZ 469/15; postanowienie z dnia 24 marca 2015 r., sygn. akt I GZ 144/15 – dostępne na stronie internetowej NSA pn. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych: www.nsa.gov.pl). Pomimo skutecznego wezwania referendarza, strona nie udzieliła niezbędnych wyjaśnień. Nie dokonała tego również na późniejszym etapie postępowania, w tym w chwili składania sprzeciwu. Wnioskodawczyni nie wykazała zatem w sposób dostateczny, że przyznanie jej pomocy jest zasadne. Niedopełnienie obowiązku wynikającego z art. 255 P.p.s.a. uniemożliwiło w istocie ustalenie sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej strony, w celu zbadania czy zaistniały przesłanki do przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Z tych względów wniosek J. M. o ustanowienie pełnomocnika, nie mógł być uwzględniony. Mając na względzie przywołane okoliczności sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, działając na zasadzie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a, orzekł jak w sentencji.