I SA/Po 1072/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz po rozpoznaniu w dniu 08 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] Sp. z o.o. w [...] na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące: czerwiec, lipiec, wrzesień, listopad, grudzień 2008 r. oraz nadwyżki podatku naliczonego nad należnym za sierpień i październik 2008 r. postanawia: oddalić wniosek. Pismem z dnia [...] września 2014 r. skarżąca Spółka wniosła skargę na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu. We wniosku z dnia [...] stycznia 2015 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych Spółka podała, że nie dysponuje żadnymi wolnymi środkami płatniczymi, które mogłaby przeznaczyć na opłacenie skargi, z uwagi na złą sytuację majątkową firmy i na toczące się postępowanie egzekucyjne prowadzone przez organy podatkowe, które od trzech lat, swoimi decyzjami, blokują możliwość prowadzenia normalnej działalności gospodarczej. Mimo, że toczą się różnego rodzaju postępowania, odwołania i zażalenia, wyliczane przez organy podatkowe należności są natychmiast ściągane, co powoduje, że przedsiębiorstwo jest w skrajnie trudnej sytuacji i walczy o przetrwanie, aby nie ogłosić upadłości. Wszystkie należności oraz środki trwałe, a także rachunek bankowy, zostały zajęte przez organy egzekucyjne i dlatego też niniejszy wniosek jest zasadny i winien być uwzględniony w całości. Skarżąca oświadczyła, że wysokość kapitału zakładowego wynosi [...] zł wg bilansu otwarcia 2014 r., wartość środków trwałych [...] zł, wysokość zysku za ostatni rok obrotowy według wstępnych przewidywań (brak zamknięcia roku bilansowego 2014 r.) wyniesie w granicach od [...] do [...] zł. Skarżąca podała, że stan konta na rachunku bankowym [...] wynosi [...] zł – zajęcie egzekucyjne na kwotę ok. [...] zł. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca oświadczyła, że nadal prowadzi działalność gospodarczą. Podała, że w 2014 r. osiągnęła [...] zł przychodu i poniosła koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł. Skarżąca podała, że od początku 2015 r. uzyskała przychody w wysokości [...] zł i poniosła koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł. Spółka na dzień [...] lutego 2015 r. zatrudnia trzech pracowników i wypłaca miesięcznie wynagrodzenia w wysokości najniższego wynagrodzenia. Skarżąca podała, że ponosi koszty związane z utrzymaniem siedziby w kwocie ok. [...] zł (woda, ogrzewanie, energia elektryczna, telefony). Skarżąca wyjaśniła, że w/w koszty ponosi ze środków z działalności gospodarczej i doraźnych pożyczek od udziałowców spółki. Do pisma załączyła m.in. kserokopie: zeznania rocznego podatkowego za 2013 r., z którego wynika, że uzyskała przychód w wysokości [...] zł, poniosła koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł i uzyskała dochód w wysokości [...] zł, wyciągi z rachunku bankowego prowadzonego przez [...] za okres od [...] lipca 2014 r. do [...] stycznia 2015 r., z których wynika, że stan rachunku na dzień [...].01.2015 r. wynosi [...] zł, z rachunku tego pobrane zostały prowizje za przyjęcie zajęcia, deklaracji VAT-7 za miesiące od lipca 2014 r. do grudnia 2014 r., korekt deklaracji VAT-7 za lipiec, sierpień i wrzesień 2014 r. oraz pisma z dnia [...] listopada 2014 r. – uzasadnienia korekty, z którego wynika, że spółka skorzystała z tzw. ulgi na złe długi i skorygowała podstawę opodatkowania i podatku należnego z tytułu świadczenia usług, wykaz środków trwałych, zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r. o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem skierowanego do [...] w [...], pisma Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] grudnia 2014 r. zlecającego dokonanie oszacowania wartości ruchomości należących do spółki, zawiadomień Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] z dnia [...] listopada 2014 r., o wszczęciu postępowania egzekucyjnego, wniosku spółki z dnia [...] stycznia 2015 r. skierowanego do Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] o dokonanych wpłatach, postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] grudnia 2014 r. w sprawie zaliczenia zwrotu, raporty kasowe, bilans na dzień [...] grudnia 2013 r., rachunek zysków i strat od [...].01.2013 r. do [...].12.2013 r., sprawozdanie finansowe za 2013 r., sprawozdanie z działalności za 2013 r., rachunek zysków i strat na koniec grudnia 2014 r. (k. 57 – 164 akt sąd.) Postanowieniem z dnia 04 marca 2015 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącej Spółki o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia podniesiono, że w świetle przedstawionych przez Spółkę okoliczności oraz przedłożonych dokumentów, nie można przyjąć, że Skarżąca nie jest w stanie ponieść koniecznych kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania obejmują wpis od skargi w wysokości [...] zł. Skarżąca wniosła sprzeciw na powyższe postanowienie odmawiające przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu sprzeciwu podniesiono m.in., że Sąd skupił się wyłącznie na wykazaniu, iż skarżący wszczynając postępowanie sądowo-administracyjne winien wcześniej zabezpieczyć na ten cel pieniądze, a skoro tego nie uczynił to nie może korzystać z pomocy państwa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej: "P.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy skutkuje tym, że Sąd rozpoznaje ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy. W analizowanej sprawie rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy dokonać w oparciu o przepisy art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Należy mieć na względzie fakt, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Z treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. Należy w związku z tym zwrócić uwagę, że zgodnie z tym przepisem podstawą do przyznania prawa pomocy jest wykazanie braku dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Zatem ustawodawca nie wprowadza wymogu braku jakiegokolwiek majątku, ale warunek braku środków, gdyż tylko za pomocą środków pieniężnych ponoszone są koszty postępowania. Co więcej, w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że osoba prawna obowiązana jest do wykazania nie tylko tego, że nie posiada niezbędnych środków, ale również tego, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem (vide: postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r., II OZ 266/08; postanowienie NSA z 4 kwietnia 2008 r., I GZ 62/08; postanowienie NSA z 11 kwietnia 2012 r., II GZ 123/12 – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy zwrócić uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z o.o. środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat (art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych, Dz.U. z 2000 r., Nr 94, poz. 1037 ze zm.). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, należy stwierdzić, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. wyrok NSA z 12 stycznia 2012 r., II FZ 796/11; postanowienie z 11 kwietnia 2012 r., II GZ 12 /12 – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu wskazać natomiast należy, że z przedłożonych w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy raportów kasowych wynika, że udziałowiec spółki do kasy spółki tytułem pożyczki wpłacił w dniu [...].02.2014 r. kwotę w wysokości [...]- zł, w dniu [...].05.2014 r. w wysokości [...]- zł, w dniu [...].05.2014 r. w wysokości [...]- zł, w dniu [...].06.2014 r. w wysokości [...],- zł, w dniu [...].07.2014 r. w wysokości [...],- zł, w dniu [...].07.2014 r. w wysokości [...],- zł, w dniu [...].07.2014 r. w wysokości [...],- zł, w dniu [...].08.2014 r. w wysokości [...],- zł, w dniu [...].09.2014 r. w wysokości [...],- zł, w dniu [...].09.2014 r. w wysokości [...],- zł, w dniu [...].10.2014 r. w wysokości [...],- zł, w dniu [...].10.2014 r. w wysokości [...],- zł, w dniu [...].10.2014 r. w wysokości [...],- zł, w dniu [...].10.2014 r. w wysokości [...],- zł, w dniu [...].10.2014 r. w wysokości [...],- zł, w dniu [...].10.2014 r. w wysokości [...],- zł, w dniu [...].11.2014 r. w wysokości [...],- zł, w dniu [...].11.2014 r. w wysokości [...],- zł, w dniu [...].12.2014 r. w wysokości [...],- zł, w dniu [...].12.2014 r. w wysokości [...],- zł, w dniu [...].12.2014 r. w wysokości [...],- zł, w dniu [...].12.2014 r. w wysokości [...],- zł. Zatem z przedłożonych przez spółkę dokumentów wynika, że w okresie od [...] lutego 2014 r. do [...] grudnia 2014 r. udziałowiec spółki udzielił skarżącej pożyczek na kwotę [...] zł. Skoro skarżąca otrzymała od udziałowca kilkanaście pożyczek, z których pokrywa koszty bieżącej działalności, winna się również zwrócić do niego o udzielenie pomocy w zakresie uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, a nie liczyć jedynie na to, że koszty sądowe zostaną pokryte z budżetu państwa. Zdaniem Sądu nie można przyjąć, że skarżąca nie jest w stanie ponieść koniecznych kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania obejmują wpis od skargi w wysokości [...] zł. Z załączonej przez stronę skarżącą dokumentacji i oświadczeń wynika, że spółka nadal funkcjonuje w przestrzeni prawno-gospodarczej. Prowadzi bowiem działalność gospodarczą i zatrudnia trzech pracowników. Spółka posiada kapitał zakładowy o wartości [...] zł wg bilansu otwarcia 2014 r. Wartość środków trwałych wnioskodawcy według bilansu za ostatni rok wynosi [...] zł. Wprawdzie na majątku skarżącej – jak oświadczyła - dokonano zajęcia, jednakże nadal spółka może z tego majątku korzystać. Z udzielonych przez skarżącą informacji wynika również, że według wstępnych przewidywań (brak zamknięcia roku bilansowego 2014 r.) zysk wyniesie w granicach od [...],- zł do [...],- zł. Ponadto z oświadczeń skarżącej wynika, że przychód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w 2014 r. wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł, natomiast od początku 2015 r. przychód wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł. Zatem ze złożonych przez spółkę oświadczeń wynika, że przychód skarżącej za 2014 r., jak i za pierwszy miesiąc 2015 r. oraz posiadany majątek wielokrotnie przewyższają kwotę wpisu od skargi. Sąd orzekający w sprawie podziela pogląd, iż stosując prawo pomocy nie można chronić majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (por. postanowienie WSA w Poznaniu z 16.10.2008 r., sygn. akt I SA/Po 1433/07, Lex nr 507290). Poglądy orzecznictwa w tym względzie pozostają aktualne również w sytuacji gdy z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy występuje osoba prawna. Obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania, zatem strona wnosząc skargę zobowiązana jest w pierwszej kolejności zabezpieczyć środki finansowe na poniesienie tych kosztów. W ocenie Sądu wydane przez referendarza sądowego postanowienie jest prawidłowe. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest bowiem wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich, mimo że podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Skarżąca nie może również w priorytetowy sposób traktować innych swoich zobowiązań, co powoduje, że nie będzie miała środków na opłacenie kosztów postępowania. Skarżąca podała, że ponosi koszty utrzymania siedziby w wysokości [...],- zł miesięcznie. Skarżąca wyjaśniła, że koszty te ponosi z uzyskiwanych środków z prowadzonej działalności gospodarczej lub z pożyczek, które otrzymuje od udziałowców. W tym miejscu podkreślić należy, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które powinno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Zauważyć należy, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty postępowania przez żądanie dopłat od wspólników (por. postanowienie NSA z 12.01.2012 r., sygn. akt II FZ 796/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W konkluzji Sąd zważa, że wnioskodawczyni nie wykazała, by konieczność uiszczenia przez nią wpisu sądowego odbiegała od innych ciężarów finansowych. Jednocześnie skarżąca nie wykazała, by podjęła niezbędne kroki w celu zdobycia funduszy na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem. Należy podkreślić, że ubieganie się przez stronę skarżącą o prawo pomocy nie może prowadzić do redystrybucji jej środków w kierunku wykonywania umów cywilnoprawnych bądź regulowania innych należności, kosztem opłat sądowych należnych względem Skarbu Państwa. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.