I SA/Po 114/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dominik Mączyński po rozpoznaniu w dniu 15 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A Sp. z o. o. w B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A Sp. z o. o. w B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu z dnia [...] grudnia 2013 r., Nr [...] w przedmiocie cofnięcia rejestracji automatu do gier o niskich wygranych; postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 10 lipca 2014 r., sygn. akt I SA/Po 114/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę A Sp. z o. o. w B. na powołaną w sentencji niniejszego postanowienia decyzję Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu. Skarżąca, reprezentowana przez adwokata, pismem z dnia [...] września 2014 r. wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku i jednocześnie złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] sierpnia 2014 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu przedmiotowego wniosku skarżąca podniosła, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania przed sądem administracyjnym. Skarżąca oświadczyła, że: wysokość kapitału zakładowego wynosi [...] zł; wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosi [...] zł; wartość zysku za ostatni rok obrotowy według bilansu wynosi [...] zł. Skarżąca podała, że stan rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosi [...] zł na rachunku prowadzonym w Banku B oraz [...] zł na rachunku bankowym w Banku C. Do wniosku skarżąca załączyła bilans sporządzony na dzień [...] grudnia 2013 r. oraz rachunek zysków i strat za okres od [...] stycznia 2013 r. do [...] grudnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres i treść, powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego, a ustawa nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu (por. J. P. Tarno [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2006, str. 534 oraz postanowienie NSA z dnia 23 grudnia 2004 r., sygn. akt FZ 375/04, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Odnosząc się do wniosku skarżącej i przedstawionej w nim sytuacji majątkowej, w pierwszej kolejności stwierdzić należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Ponadto instytucja ta, która ma gwarantować stronie możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi nie tylko odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony, ale także od zasady powszechnego i równego partycypowania w daninach publicznych, do których zalicza się wszelkie opłaty sądowe, wyrażonej w art. 84 Konstytucji RP. Skoro przyznanie takiej pomocy skutkuje wydatkami z budżetu państwa, to korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami (por. postanowienie NSA z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt II GZ 324/13, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślić także należy, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów. Wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (postanowienie NSA z dnia 25 kwietnia 2013 r., sygn. akt II OZ 313/13, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to winno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na finansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Wyjątkowy charakter tej instytucji prawnej pociągający za sobą konieczność obiektywizacji sytuacji majątkowej podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy sprawia, że uchylenie się strony od przedstawienia stosownej dokumentacji, bądź przedstawienie niepełnych lub sprzecznych ze sobą danych skutkuje brakiem wystarczających podstaw do jego przyznania. Strona winna więc podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane (por. postanowienie NSA z dnia 5 lipca 2013 r., sygn. akt II OZ 546/13, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto z uwagi na wyjątkowość tej instytucji, przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy muszą być interpretowane ściśle (por. postanowienie NSA z dnia 29 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 406/13, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wnosząc o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych strona powinna także uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (cyt. wyżej postanowienie NSA z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt II GZ 324/13). Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że sytuacja strony skarżącej nie daje podstaw do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych. Przede wszystkim skarżąca Spółka nie wykazała, że konieczność uiszczenia kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] zł (wpis od skargi kasacyjnej), byłaby dla niej nadmiernym obciążeniem. Analiza sytuacji finansowej skarżącej prowadzi do wniosków, że Spółka dysponuje dostatecznymi środkami na pokrycie kosztów sądowych, bez większego uszczerbku na jej majątku i konieczności jego wyprzedaży. Godzi się w tym miejscu zauważyć, iż wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi [...] zł. Wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosi [...] zł. Z kolei wartość zysku Spółki za ostatni rok obrotowy według bilansu wynosi [...] zł. Natomiast stan rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy wynosił odpowiednio: (1) [...] zł na rachunku prowadzonym w B oraz (2) [...] zł na rachunku prowadzonym w C. Powyższe, zdaniem Sądu, w pełni uzasadnia wniosek, iż strona skarżąca jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania w niniejszej sprawie. Spółka w żaden sposób nie wykazała w złożonym oświadczeniu, że jej płynność finansowa byłaby zagrożona w sytuacji poniesienia przez nią kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, iż nie można uznać, że skarżąca, dysponująca wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przekracza wysokość wpisu, powinna zostać zwolniona z kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia z dnia 21 marca 2013 r., sygn. akt I GZ 51/13; publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W cytowanym orzeczeniu Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił również uwagę na fakt, że strona skarżąca, wszczynając spór na drodze sądowej, powinna liczyć się z koniecznością przeznaczenia środków finansowych na ten cel i koszty sądowe traktować na równi z innymi zobowiązaniami. Należy również podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 254 § 1, art. 260 oraz art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.