I SA/Po 1140/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku HZ o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi HZ na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry postanawia: oddalić wniosek. Skarżąca HZ pismem z dnia [...] wniosła skargę na wskazaną w sentencji postanowienia decyzję Dyrektora Izby Celnej. Równocześnie złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z wniosku wynika, że skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem. Wnioskodawczyni posiada dom o pow. [...] m2, nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych oraz przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Skarżąca oświadczyła, że małżonek uzyskuje dochody z tytułu emerytury w wysokości [...], wnioskodawczyni z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej ponosi stratę w wysokości [...] miesięcznie. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącą i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, 2. złożenie wyciągów z rachunków i lokat bankowych, w tym rachunków kart kredytowych za ostatnie [...] miesięcy należących do skarżącej i do osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, 3. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.) i z jakich środków je ponosi, 4. podanie czy skarżąca i jej mąż poza dochodami wykazanymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy uzyskują inne dochody (np. z tytułu umowy zlecenia, umowy o dzieło, prac dorywczych, sezonowych, inne), ewentualnie czy korzystają z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie (odpis decyzji), 5. podanie czy skarżąca i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają udziały w spółkach, pełnią funkcję członka zarządu lub prokurenta w spółkach, jeżeli tak należy wymienić w jakich spółkach, jaka jest wartość nominalna tych udziałów, czy z tytułu posiadania udziałów w spółkach lub pełnienia w.w funkcji uzyskują jakieś dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości, jeżeli nie to dlaczego, 6. podanie czy skarżąca i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają lub użytkują pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy wymienić jakie, jakiej marki, typ, rok produkcji i wartość rynkową tych pojazdów, 7. podanie w jakiej wysokości od początku roku do dnia [...] skarżąca z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskała miesięczne przychody, w jakiej wysokości poniosła koszty uzyskania przychodów, przedłożenie odpisów z książki przychodów i rozchodów za ostatnie [...] miesięcy, deklaracji VAT-7 za ostatnie [...] miesięcy, firmowych rachunków bankowych za ostatnie [...] miesięcy, ewidencji środków trwałych, należy podać również ilu skarżąca zatrudnia pracowników, 8. podanie czy mąż skarżącej posiada nieruchomości (dom, mieszkanie, nieruchomość rolną, inne nieruchomości), oszczędności, papiery wartościowe, przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro. Skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] przedłożyła odpisy zeznań rocznych podatkowych za [...], deklaracji VAT-7 za miesiące [...], odpisy z książki przychodów i rozchodów za okres [...]. Wnioskodawczyni podała, że małżonek posiada samochód marki O, rok produkcji [...]. Wskazała, że mąż poza świadczeniem emerytalnym uzyskuje dochody z tytułu umowy zlecenia. Wnioskodawczyni oświadczyła, że prowadzi działalność gospodarczą sama i nie zatrudnia pracowników. Wskazała, że we współwłasności z mężem posiada dom o pow. [...] m2. Do pisma załączyła harmonogram spłat kredytu oraz wyciągi z rachunku bankowego prowadzonego przez A za okres [...]. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. Zauważyć jednak należy, że to strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Zauważyć należy, że referendarz sądowy nie ma możliwości poszukiwania z urzędu faktów mających przemawiać na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, może jedynie oceniać te fakty, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie art. 255 w.w ustawy. Zgodnie z art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jak wynika jednak z tego przepisu, i w tym wypadku odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Rola referendarza sądowego ogranicza się tu jedynie do poinstruowania wnioskodawcy, jakimi środkami dowodowymi może on wykazać zaistnienie okoliczności, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 cyt. ustawy (por. postanowienie NSA z dnia 5 stycznia 2007r., sygn. akt II FZ 797/06). Konstrukcja art. 255 P.p.s.a. ma bowiem umacniać wyjątkowość stosowania instytucji prawa pomocy. Ma ona zapewnić możliwość zastosowania postępowania uzupełniającego, tak by referendarz sądowy mógł wydać orzeczenie w oparciu o zasadę prawdy materialnej. W przedmiotowej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie skarżąca nie wykazała przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z oświadczeń skarżącej wynika, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małżonkiem, skarżąca i jej mąż posiadają we współwłasności dom o pow. [...] m2, małżonek posiada samochód osobowy marki O z [...]. Z oświadczeń skarżącej wynika, że prowadzi działalność gospodarczą, wnioskodawczyni nie zatrudnia żadnych pracowników, z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej ponosi stratę w wysokości [...]. Z załączonych przez skarżącą zeznań rocznych podatkowych wynika, że w [...] z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskała przychód w wysokości [...], poniosła koszty w wysokości [...] i uzyskała dochód w wysokości [...], natomiast w [...] przychód skarżącej wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i poniosła stratę w wysokości [...]. Zatem za [...], jak i w okresie [...] skarżąca poniosła stratę z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Jednakże strata w prowadzonej działalności gospodarczej jest wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami, co prowadzi do braku dochodu, jako podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Ponoszenie przez skarżącą przez dłuższy okres czasu straty z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej nie uzasadnia potrzeby kredytowania należnych opłat sądowych, związanych z wniesioną przez skarżącą skargą. W złożonym przez skarżącą oświadczeniu sporządzonym na urzędowym formularzu wynika, że małżonek wnioskodawczyni jest na rencie i z tego tytułu uzyskuje świadczenie w wysokości [...]. Dopiero w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca podała, że jej mąż uzyskuje dodatkowe dochody z tytułu umowy zlecenia, które za miesiąc [...] wyniosły [...], za [...], za [...], za [...], za [...], za [...], co wynika z załączonego przez skarżącą wyciągu z rachunku bankowego. Skarżąca mimo wezwania nie podała natomiast w jakiej wysokości ona i jej mąż ponoszą koszty miesięcznego utrzymania, t.j. opłaty za media, koszty wyżywienia, koszty leczenia i zakupu lekarstw, inne koszty. Skoro skarżąca nie wyjaśniła w jakiej wysokości ona i jej mąż ponoszą koszty miesięcznego utrzymania, nie można było ustalić, czy skarżąca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dopiero bowiem analiza dochodów i ponoszonych wydatków przez skarżącą i osobę pozostającą z nią we wspólnym gospodarstwie domowym pozwala na ustalenie czy uzyskiwane dochody w całości przeznaczone są na koszty miesięcznego utrzymania, czy są to wydatki niezbędne do koniecznego utrzymania, czy pozostaje jakaś kwota, która jest wystarczająca na uiszczenie kosztów sądowych czy to w całości, czy w części. Wobec powyższego stwierdzić należy, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny w przedmiotowej sprawie. Skoro skarżąca, pomimo wezwania, nie dopełniła ciążącego na niej obowiązku, to wniosek o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy to całości, czy też w części, jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05, z dnia 30 sierpnia 2013 r. sygn. akt I FZ 242/13, z dnia 29 listopada 2013 r. sygn. akt I FZ 476/13, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto wskazać należy, że skarżąca przedłożyła kserokopię harmonogramu spłat kredytu zaciągniętego w A w wysokości [...], zaciągniętego na [...] miesięcy, data spłaty pierwszej raty – [...], data spłaty ostatniej raty – [...], rata kredytu wynosi [...], ostatnia rata [...], a zatem rata kredytu jest wyższa od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] (wpis od skargi). Jednakże obowiązek spłaty zobowiązań kredytowych nie stanowi przesłanki, która przesądza o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Spłata kredytów nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.