I SA/Po 1147/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont po rozpoznaniu w dniu 02 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r., Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń, luty, marzec oraz od sierpnia do listopada 2007 r. postanawia: oddalić wniosek. "A" sp. z o.o. w [...] (dawniej [...]) złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku spółka podała, że została zarejestrowana w dniu [...] sierpnia 2001 r. w Rejestrze Przedsiębiorców KRS pod nr [...]. Skarżąca w okresie od [...] stycznia 2014 r. do [...] maja 2014 r. osiągnęła przychody w wysokości [...] zł. Koszty uzyskania przychodów wyniosły [...] zł. Strata, jaką spółka poniosła, wynosiła [...] zł. Skarżąca podała, że zostały wystawione wobec niej w dniu [...] listopada 2013 r. przez Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] tytuły wykonawcze. Łączna kwota należności głównej z ww. tytułów wykonawczych wynosi [...] zł, łączna kwota odsetek [...] zł, kwota kosztów egzekucyjnych [...] zł. Przedmiotowe tytuły wykonawcze obejmują należności z tytułu VAT, który został określony wobec spółki w postępowaniu podatkowym zakończonym decyzją Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dzień [...] grudnia 2013 r., znak [...]. Skarżąca podała, że z uwagi na brak środków w chwili obecnej nie jest w stanie prowadzić działalności gospodarczej, która pozwalałaby generować środki, które nie podlegałyby zajęciu w postępowaniu egzekucyjnym i umożliwiały uiszczenie opłaty sądowej od skargi kasacyjnej. Pomimo starań skarżącej spółki, polegających na podejmowanych próbach podjęcia na nowo działalności gospodarczej, istniejące zajęcia i prowadzone przez Urząd Skarbowy [...] postępowanie egzekucyjne, uniemożliwia wygospodarowanie wolnych środków w celu uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, ponad już uiszczoną kwotę [...] zł. Skarżąca oświadczyła, że kapitał zakładowy wynosi [...] zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok [...] zł, strata według bilansu za ostatni rok [...] zł. Skarżąca podała, że stan rachunku bankowego na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku w [...] Bank S.A. wynosi [...] zł. Skarżąca podała, że nie prowadzi działalności gospodarczej. Majątek spółki został zajęty w trakcie postępowania zabezpieczającego, wdrożonego na etapie postępowania przed Urzędem Kontroli Skarbowej, a w chwili obecnej prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Spółka nie posiada nieruchomości. Skarżąca podała, że nie ma możliwości opłacania swoich zobowiązań, w tym rat leasingowych. Do wniosku załączyła tytuły wykonawcze wystawione przez Naczelnika Urzędu Skarbowego [...], deklarację o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych za okres od [...] stycznia 2014 r. do [...] maja 2014 r., z której wynika, że przychody wyniosły [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł. Referendarz zarządzeniem z dnia [...] lutego 2015 r. wezwał pełnomocnika spółki do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma, pod rygorem rozpoznania sprawy w oparciu o dotychczas zgromadzony materiał. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca oświadczyła, że od początku 2014 r. uzyskała przychody w wysokości [...] zł, poniosła koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł. Skarżąca oświadczyła, że od maja 2014 r. faktycznie nie prowadzi działalności gospodarczej, spółka wystawia jedynie faktury dla kontrahenta z tytułu korzystania z urządzeń oddanych w leasing. Na chwilę obecną spółka stara się wyegzekwować należności i zmienić profil działalności. Skarżąca podała, że zatrudnia na podstawie umowy o pracę dwie osoby [...], która obecnie przebywa na urlopie wychowawczym do dnia [...] grudnia 2015 r. oraz [...], która przebywa na urlopie wychowawczym od dnia [...] lutego 2015 r. do dnia [...] lutego 2016 r., w okresie od [...] stycznia 2015 r. do [...] lutego 2015 r. przebywała na urlopie wypoczynkowym po urlopie macierzyńskim, a za niniejsze otrzymała wynagrodzenie za miesiąc styczeń 2015 r. w wysokości [...] zł, za luty 2015 r. w wysokości [...] zł. Skarżąca spółka zatrudnia na umowę zlecenie [...] za wynagrodzeniem w wysokości [...],- zł miesięcznie. Skarżąca podała, że nie posiada środków trwałych. Wskazała, że rachunki bankowe zostały zamknięte i na dzień dzisiejszy nie istnieją. Skarżąca wyjaśniła, że kwota, którą wyegzekwowano od niej (szacunkowo) w 2013 r. wynosiła [...] zł, w 2014 r. [...] zł. Skarżąca przedłożyła raporty kasowe za okres od dnia [...] lipca 2014 r. do dnia [...] marca 2015 r. Wnioskodawczyni wyjaśniła, że [...] udzielił spółce pożyczki w dniu [...] grudnia 2014 r. na [...] ,- zł w celu spłaty zaległości oraz w dniu [...] stycznia 2015 r. na poczet zapłaty wynagrodzenia [...]. Skarżąca podała, że ponosi następujące koszty związane z utrzymaniem siedziby: czynsz [...] zł, obsługa księgowa [...] zł. Koszty te są finansowane przez pożyczki udzielone przez [...] oraz zapłatę przez kontrahenta za faktury leasingowe. Do pisma załączyła kserokopie: zeznania rocznego podatkowego za okres od [...] stycznia 2014 r. do [...] grudnia 2014 r., z którego wynika, że przychody spółki wyniosły [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł, zeznania rocznego podatkowego za 2013 r., z którego wynika, że przychody spółki wyniosły [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł, wyciągi z rachunku bankowego prowadzonego przez [...] Bank S.A. za okres od [...] lipca 2014 r. do [...] marca 2015 r., deklaracji VAT-7 za miesiące od sierpnia 2014 r. do lutego 2015 r., druki ZUS, zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem z dnia [...] listopada 2013 r. skierowane do [...] Centrum Obsługi oddziałów we [...],[...] Centrum Rozliczeniowe w [...], [...] Bank S.A. w [...],[...] Centrala w [...],[...] Oddział [...] w [...],[...] Centrala – Departament Obsługi Rozliczeń w [...], tytuły wykonawcze z dnia [...] października 2013 r., zawiadomienie Naczelnika Urzędu Skarbowego o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem z dnia [...] czerwca 2013 r. skierowane do [...] Bank Polska S.A. Centrala Obsługi Rachunków Zajętych w [...], zarządzenie zabezpieczenia z dnia [...] maja 2013 r., decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia [...] maja 2013 r. określającej przybliżoną kwotę zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące od grudnia 2007 r. do kwietnia 2008 r., czerwiec 2008 r., od października 2008 r. do stycznia 2009 r., marzec 2009 r., od maja 2009 r. do lipca 2009 r., od października 2009 r. do grudnia 2009r., luty i marzec 2010r., odsetek za zwłokę od należnych od tego zobowiązania na dzień wydania decyzji o zabezpieczeniu i o dokonaniu zabezpieczenia wykonania zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za ww. miesiące oraz odsetek za zwłokę, zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem z dnia [...] stycznia 2014 r. skierowanego do [...] Bank, tytuły wykonawcze z dnia [...] listopada 2013 r., raporty kasowe, sprawozdanie finansowe za 2013 r. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2015 r. referendarz sądowy oddalił wniosek z uzasadnieniem, że osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada niezbędnych środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego, ale również, że podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem, np. przez zobowiązanie wspólników do dopłat. Skoro skarżąca otrzymała od udziałowca pożyczki, z których pokryła swoje zobowiązania, winna się również zwrócić do niego o udzielenie pomocy w zakresie uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, a nie liczyć jedynie na to, że koszty sądowe zostaną pokryte z budżetu państwa. Skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia. Orzeczeniu zarzuciła, że przedstawiony przez referendarza sposób wykładni jest zbyt daleko idący i prowadzi do sytuacji, w której podmiot wnioskujący o prawo pomocy musi wykazać, że mimo tego, iż nie posiada dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych podjął wszelkie próby zdobycia tych środków. Referendarz sądowy poradził spółce oszczędniejsze gospodarowanie pożyczką z dnia [...] grudnia 2014 r. i opłacenie z niej kosztów sądowych, tymczasem kwota pożyczki została przeznaczona na bieżące wydatki spółki, które nie mogły być odsunięte w czasie, ponieważ dotyczyły wynagrodzenia pracowników i opłacenia lokalu, w którym skarżąca prowadziła działalność gospodarczą. Referendarz nie wziął też pod uwagę, że art. 177 § 1 k.s.h. stanowi o ewentualnej możliwości uregulowania umownego obowiązku dopłat przez wspólników spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Tymczasem taki zapis nie znalazł się w umowie skarżącej, w związku z czym zarząd nie miał możliwości wezwania wspólników do wniesienia opłat. Natomiast w związku z tym, że stosunki umowne mogą być kształtowane dowolnie, a do ich zawarcia konieczne jest zgodne oświadczenie stron, [...] miał prawo odmówić udzielenia pożyczki spółce. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. W zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: "p.p.s.a."). Ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy przy czym osoba prawna, którą jest spółka obowiązana jest do wykazania nie tylko tego, że nie posiada niezbędnych środków, ale również tego, że podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem (tak: postanowienia NSA: z 01 kwietnia 2008 r., II OZ 266/08; z 4 kwietnia 2008 r., I GZ 62/08; z 11 kwietnia 2012 r., II GZ 123/12 – dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W opinii sądu przedstawione przez skarżącą okoliczności oraz przedłożone przez nią dowody uprawniają do ustalenia, że nie wykazała przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, jak i w zakresie częściowym. Z dokumentów i oświadczeń wynika, że spółka nie prowadzi działalności gospodarczej, zatrudnia [...] osoby na umowę o prace, które obecnie są na urlopach wychowawczych. Przychód spółki w 2014 r. wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł, a zatem poniosła stratę w wysokości [...] zł. Z wyciągów z rachunku bankowego prowadzonego przez [...] Bank S.A. w [...] za okres od [...] lipca 2014 r. do [...] marca 2015 r. wynika, że saldo końcowe na tym rachunku w dniu [...] lipca 2014 r. wynosiło [...] zł, w dniu [...] sierpnia 2014 r. [...] zł, w dniu [...] września 2014 r. [...] zł, w dniu [...] października 2014 r. [...] zł, w dniu [...] listopada 2014 r. [...] zł, w dniu [...] grudnia 2014 r. [...] zł, w dniu [...] stycznia 2015 r. [...] zł, w dniu [...] lutego 2015 r. [...] zł, w dniu [...] marca 2015 r. [...] zł. Z tych dokumentów nie wynika, aby rachunek został zajęty w postępowaniu egzekucyjnym. Z deklaracji VAT-7 wynika, że skarżąca za miesiąc sierpień 2014 r. wykazała podstawę opodatkowania w wysokości [...] ,- zł, nabyła towary i usługi za wartość netto [...],- zł, za wrzesień 2014 r. podstawa opodatkowania wyniosła [...],- zł, spółka nabyła towary i usługi za kwotę netto [...],- zł, za październik 2014 r. podstawa opodatkowania wyniosła [...],- zł, spółka nabyła towary i usługi za kwotę netto [...],- zł, za listopad 2014 r. podstawa opodatkowania wyniosła [...],- zł, spółka nabyła towary i usługi za kwotę netto [...],- zł, za grudzień 2014 r. podstawa opodatkowania wyniosła [...],- zł, spółka nabyła towary i usługi za kwotę netto [...],- zł, za styczeń 2015 r. podstawa opodatkowania wyniosła [...],- zł, spółka nabyła towary i usługi za kwotę netto [...],- zł, za luty 2015 r. podstawa opodatkowania wynios[...],- zł, spółka nabyła towary i usługi za kwotę netto [...],- zł. W orzecznictwie sądowym przyjęty został pogląd, że stosując prawo pomocy nie można chronić majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (por. postanowienie WSA w Poznaniu z 16 października 2008 r., sygn. akt I SA/Po 1433/07, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Poglądy orzecznictwa w tym względzie pozostają aktualne również w sytuacji gdy z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy występuje osoba prawna. Wprawdzie z udzielonych przez spółkę informacji wynika, że ponosi koszty prowadzenia działalności, wypłaca wynagrodzenia, ponosi opłaty związane z utrzymaniem siedziby, jednakże w orzecznictwie przyjmuje się, że nie można uznawać wszelkich kosztów działalności gospodarczej za priorytetowe wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 09.11.2011r. I FZ 344/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślić należy, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które powinno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Sąd podkreśla, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty postępowania przez żądanie dopłat od wspólników. Z oświadczeń skarżącej złożonych w trakcie prowadzonego postępowania z wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i w sprzeciwie nie wynika, aby zwróciła się z takim żądaniem. Natomiast z przedłożonych przez skarżącą raportów kasowych wynika, że spółka że udziałowiec spółki do kasy spółki tytułem pożyczki wpłacił w dniu [...] grudnia 2014 r. kwotę w wysokości [...] ,- zł, w dniu [...] stycznia 2015 r. w wysokości [...],- zł. Zatem z przedłożonych przez spółkę dokumentów wynika, że udziałowiec spółki udzielił skarżącej pożyczek na kwotę [...] zł. Dlatego sąd na podstawie art. 245 oraz art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) orzekł, jak w sentencji postanowienia.