I SA/Po 1154/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 18 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A z siedzibą w W o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A z siedzibą w W na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od gier za styczeń 2010 r. postanawia: oddalić wniosek. Pismem z dnia [...] A z siedzibą w W (dalej: "spółka", "skarżąca"), reprezentowana przez adwokata, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Celnej. Następnie złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że obecnie nie posiada żadnych środków finansowych, które pozwoliłyby na pokrycie kosztów opłaty od skargi i innych kosztów sądowych. Wskazała, że decyzjami administracyjnymi została pozbawiona całego swojego majątku. Podała, że zamknięte zostały salony gier należące do spółki, a znajdujące się w nich automaty wraz ze zgromadzoną w nich gotówką zostały zabezpieczone. Wyjaśniła, że bilans wskazuje wyłącznie stratę, wobec czego w chwili obecnej nie posiada środków finansowych, aby dokonać zapłaty wpisu sądowego do wniesienia skargi. Wskazała również, że firma utraciła płynność finansową i obecnie nie prowadzi działalności gospodarczej. Oświadczyła, że rachunki bankowe spółki są zajęte przez Urząd Skarbowy. Podała, że firma jest sparaliżowana i nie może prawidłowo funkcjonować, z tych względów możliwości płatnicze są w rezultacie żadne. Skarżąca podała, że kapitał zakładowy spółki wynosi [...], wartość środków trwałych wnioskodawcy według bilansu na [...] wynosi [...], strata za rok [...] wynosi [...], stan rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku: na rachunku prowadzonym przez B [...], na rachunku prowadzonym przez C [...], stan środków w kasie na dzień [...]. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] oświadczyła, że na dzień [...] zatrudnia [...] pracownika na pełen etat za wynagrodzeniem [...] brutto miesięcznie. Spółka wskazała, że nie dysponuje danymi dotyczącymi prywatnej sytuacji finansowej i majątkowej udziałowców. Wyjaśniła, że udziałowcom nie wypłacono dywidendy, jest to spowodowane problemami finansowymi, z jakimi się boryka. Skarżąca podała, że wielokrotnie zwracała się do udziałowców o dokonanie dopłat. Aktualnie z ostatniej transzy dopłat spłacane jest zobowiązanie do ZUS na mocy zawartego układu ratalnego. Skarżąca podała, że miesięczne koszty obsługi księgowej wynoszą ok. [...], utrzymanie biura ok. [...] brutto. Do pisma załączyła kserokopie zeznań rocznych podatkowych za [...], informację o przychodach i kosztach uzyskania przychodów za okres [...], deklaracje VAT-7 za miesiące [...], raporty kasowe za miesiące [...], wyciągi z rachunków bankowych za miesiące [...]. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca w odpowiedzi podała, że jako podstawowe źródło utrzymania wskazuje przychód z dzierżawy posiadanych gruntów w wysokości około [...] za [...] dzierżawy. Wyjaśniła, że udziałowcy Spółki dokonali dopłaty w łącznej wysokości [...], które to zostały przeznaczone na bieżące płatności dotyczące m.in. podatków od nieruchomości, spłatę zaległości w ZUS, zapłatę za najem biura, zapłatę za obsługę księgową, zapłatę za archiwizację dokumentacji, zapłatę zaliczki za trwające badanie sprawozdania finansowego za [...]. Skarżąca wskazała, że ze względu na zmianę biura Spółki w [...] i ciągle trwającą archiwizację dokumentów (Spółka posiadała [...] oddziałów w całej P) wciąż trwa badanie sprawozdania finansowego za [...] przez biegłego rewidenta, które są w realizacji. Do pisma załączyła kserokopię bilansu i rachunku zysków i strat na dzień [...], rachunek zysków i strat za okres [...] oraz wstępny rachunek zysków i strat na dzień [...]. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 P.p.s.a. stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Na podstawie art. 246 § 2 P.p.s.a. osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zwrócić w tym miejscu należy uwagę, że rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka, rozpoznający wniosek nie musi się przychylić do zgłoszonego żądania, a jedynie może przyznać przywilej w postaci prawa pomocy jeżeli uzna, że zachodzi taka potrzeba. Przepisy przenoszą na stronę obowiązek wykazania wyżej wymienionych przesłanek. W ocenie rozpoznającego wniosek starszego referendarza sądowego wskazać należy, że w świetle przedstawionych przez spółkę okoliczności oraz przedłożonych dokumentów, nie można przyjąć, że nie jest w stanie ponieść koniecznych kosztów sądowych, a zatem nie można przyznać prawa pomocy skarżącej spółce w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z załączonej przez stronę skarżącą dokumentacji i oświadczeń wynika, że kapitał zakładowy Spółki wynosi [...], skarżąca posiada majątek trwały o wartości [...] oraz majątek obrotowy o wartości [...] (stan na dzień [...]). Spółka posiada kapitał zapasowy znacznej wartości [...], który w [...] uległ zwiększeniu w porównaniu z rokiem poprzednim, w [...] wynosił on bowiem [...]. W [...] spółka poniosła stratę bilansową w wysokości [...], w [...] w wysokości [...]. Z zeznań rocznych podatkowych wynika, że w okresie [...] przychody spółki wyniosły [...], koszty uzyskania przychodów [...] i wobec tego poniosła stratę w wysokości [...], w okresie [...] przychody spółki wyniosły [...], koszty uzyskania przychodów [...], strata [...] (spółka od [...] postawiona jest w stan likwidacji), w [...] przychody spółki wyniosły [...], koszty uzyskania przychodów [...], dochód spółki [...]. W okresie [...] przychody skarżącej wyniosły [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...]. Z załączonych deklaracji VAT-7 wynika, że za miesiąc [...] skarżąca wykazała dostawę towarów oraz świadczenie usług na terytorium kraju, zwolnione od podatku w wysokości [...], za [...] [...], w pozostałych miesiącach t.j. za miesiące [...] nie wykazała podstawy opodatkowania. Z przedłożonych raportów kasowych wynika, że stan kasy na dzień [...] wynosi [...]. Z przedłożonych wyciągów z rachunków bankowych wynika, że saldo końcowe na rachunku prowadzonym przez C na dzień [...] wynosi [...], na rachunku bankowym prowadzonym przez B na dzień [...] wynosi [...]. Skarżąca mimo wezwania nie podała jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa jej udziałowców. Nie przedstawiła również żadnych dowodów świadczących o niemożliwości uzyskania od udziałowców dopłat, które mogłaby przeznaczyć na uiszczenie wpisu sądowego od skargi. Wskazała natomiast, że wielokrotnie zwracała się do udziałowców o dokonanie dopłat. Aktualnie z ostatniej transzy dopłat spłacane jest zobowiązanie do ZUS na mocy zawartego układu ratalnego. Skarżąca wyjaśniła, że udziałowcy spółki dokonali dopłaty w łącznej wysokości [...], które to zostały przeznaczone na bieżące płatności dotyczące m.in. podatków od nieruchomości, spłatę zaległości w ZUS, zapłatę za najem biura, zapłatę za obsługę księgową, zapłatę za archiwizację dokumentacji, zapłatę zaliczki za trwające badanie sprawozdania finansowego za [...]. W tym miejscu podkreślić należy, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i zasadą jest obowiązek ich ponoszenia, zatem zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Strona wnosząc skargę zobowiązana jest w pierwszej kolejności zabezpieczyć środki finansowe na poniesienie tych kosztów. Przyznanie prawa pomocy jest natomiast rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które powinno mieć wyjątkowe zastosowanie. Wskazać należy, że skarżąca spółka wnosząc o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, Warszawa 2010r., str. 568). Zauważyć bowiem należy, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty postępowania przez żądanie dopłat od wspólników (por. postanowienie NSA z 12.01.2012 r., sygn. akt II FZ 796/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzeczeniu z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 796/11 Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1030 ze zm.) umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-3000 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Stanowisko wyrażone w w.w postanowieniu zostało również zaaprobowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 123/12, z dnia 20 października 2015 r., sygn. akt II FZ 812/15 (publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z przedłożonych przez skarżącą informacji nie wynika jednak, aby zwróciła się z takim żądaniem. Skarżąca wskazała natomiast, że udziałowcy spółki dokonali dopłaty w łącznej wysokości [...], które zostały przeznaczone m.in. na zapłatę zobowiązań o charakterze cywilnoprawnym (np. najem biura, obsługa księgowa, zaliczka za trwające badanie sprawozdania finansowego za [...]). Zauważyć w tym miejscu należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ukształtował się pogląd, że nie można uznawać wszelkich kosztów działalności gospodarczej za priorytetowe wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 09.11.2011r., sygn. akt I FZ 344/11, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie starszego referendarza sądowego skarżąca spółka w pierwszej kolejności powinna była zatem zwrócić się do udziałowców spółki o udzielenie pomocy w zakresie uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, a nie liczyć jedynie na to, że koszty sądowe zostaną pokryte z budżetu państwa. Z utrwalonego orzecznictwa i poglądów doktryny wynika obowiązek uwzględniania w prowadzonej działalności gospodarczej ryzyka związanego z tą działalnością, tj. ryzyka prowadzenia sporów sądowych. Spółka powinna wykazać zatem nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo podjęcia wszelkich niezbędnych działań, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 17 kwietnia 2014 r. o sygn. akt I OZ 304/14, publ. na str. internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie spółka nie wykazała, że nie jest w stanie uzyskać wsparcia finansowego od wspólników. Bierność w kwestii podjęcia działań skutkujących dokonaniem przez wspólników dopłat do spółki w celu uiszczenia kosztów sądowych stanowi argument przemawiający za odmową przyznania wnioskowanego prawa pomocy i brakiem podstaw do traktowania w sposób uprzywilejowany. Niezależnie od powyższego odnosząc się do podnoszonych przez stronę skarżącą argumentów zauważyć należy, że zamknięcie roku obrotowego stratą bilansową nie świadczy jeszcze o złej sytuacji spółki. Strata powstaje bowiem w wyniku nadwyżki kosztów nad przychodem i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Powstanie straty nie oznacza utraty płynności finansowej podmiotu. Tym bardziej w sytuacji kiedy w ujęciu podatkowym skarżąca spółka w [...] osiągnęła dochód. Na uwagę zasługuje pogląd, że w przypadku podmiotów prowadzących działalność gospodarczą miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.