I SA/Po 1334/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 30 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku PM o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi PM na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry postanawia: oddalić wniosek. Skarżący PM pismem z dnia [...] wniósł skargę na wskazaną w sentencji postanowienia decyzję Dyrektora Izby Celnej. Równocześnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskodawca oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z synem. Skarżący podał, że nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych oraz przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Skarżący podał, że z tytułu umowy o pracę uzyskuje dochód brutto w wysokości [...]. Wnioskodawca wskazał, że raty kredytów wynoszą [...], opłaty za mieszkanie ok. [...]. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. uzasadnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy, 2. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 3. złożenie wyciągów z rachunków i lokat bankowych, w tym rachunków kart kredytowych za ostatnie [...] miesiące należących do skarżącego i do osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 4. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat, inne wydatki), 5. podanie czy skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają lub użytkują pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy wymienić jakie, jakiej marki, typ, rok produkcji i wartość rynkową tych pojazdów, 6. podanie czy żona skarżącego uzyskuje dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości i z jakiego tytułu, 7. podanie czy skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują inne poza deklarowanym we wniosku dochodem wnioskodawcy z tytułu umowy o pracę inne dochody (np. z tytułu prac dorywczych, sezonowych, udziału w spółkach, radach nadzorczych, pełnienia funkcji w spółkach – np. członka zarządu, prokurenta, zbycia udziałów, prowadzenia działalności gospodarczej, umowy zlecenia, umowy o dzieło, inne), jeżeli tak to w jakiej wysokości, 8. podanie czy skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają udziały w spółkach, pełnią funkcję członka zarządu lub prokurenta w spółkach, 9. podanie czy żona skarżącego posiada jakieś nieruchomości (dom, mieszkanie, nieruchomość rolną, inne nieruchomości), jeżeli tak to jakie i jaka jest ich powierzchnia, oszczędności, papiery wartościowe, przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro, pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, 10. podanie do kogo należy dom, w którym mieszka skarżący, jeżeli wnioskodawca i jego żona najmują ten dom należy podać koszty najmu, 11. podanie czy skarżący prowadzi działalność gospodarczą, jeżeli nie to od kiedy, ewentualnie czy zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej, jeżeli tak to od kiedy (odpis dokumentu o zawieszeniu lub zaprzestaniu prowadzenia działalności), jeżeli wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą należy podać w jakiej wysokości od początku roku uzyskał przychody, w jakiej wysokości poniósł koszty uzyskania przychodów, przedłożyć odpis książki przychodów i rozchodów za ostatnie [...] miesięcy, deklaracji VAT-7 za ostatnie [...] miesięcy, ewidencję środków trwałych, należy podać ilu skarżący zatrudnia pracowników, przedłożyć wyciągi oraz wykaz z wszystkich firmowych rachunków bankowych za ostatnie [...] miesięcy, jeżeli rachunki są zajęte należy przedłożyć zaświadczenia wystawione przez banki informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty w tym o środkach udostępnionych skarżącemu w okresie ostatnich [...] miesięcy. Skarżący w odpowiedzi z dnia [...] podał, że znajdują się w ciężkiej sytuacji finansowej. Żona zaczęła pracować od [...], wnioskodawca zarabia natomiast ok. [...] na rękę. Skarżący podał, że mają na utrzymaniu [...]-letniego syna. Wnioskodawca wskazał, że na raty kredytów, opłaty i wyżywienie przeznaczają ok. [...], przy czym [...]. Dochody żony to ok. [...] brutto (ok. [...] na rękę) + dodatki. Skarżący podał, że żona jest zatrudniona na umowę o pracę na czas określony na okres próbny na [...]. Do pisma załączył wyciąg ze swojego rachunku bankowego za okres [...] i wyjaśnił, że bank nie wydrukuje wcześniejszych wyciągów, ponieważ są odpłatne w wysokości [...] za miesiąc, wyciąg z rachunku bankowego żony za okres [...] i wskazał, że małżonka rachunek bankowy posiada od [...], kserokopie zeznań rocznych podatkowych za [...]. Z uwagi na okoliczność, ze skarżący nie udzielił odpowiedzi na wszystkie punkty wezwania z dnia [...], pismem z dnia [...] wezwano skarżącego ponownie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie wyciągów z rachunków i lokat bankowych, w tym rachunków kart kredytowych za ostatnie [...] miesiące należących do skarżącego, 2. podanie czy skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają lub użytkują pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy wymienić jakie, jakiej marki, typ, rok produkcji i wartość rynkową tych pojazdów, 3. podanie w jakiej wysokości skarżący i jego żona zaciągnęli kredyty, 4. podanie czy skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają udziały w spółkach, pełnią funkcję członka zarządu lub prokurenta w spółkach, 5. podanie czy żona skarżącego posiada jakieś nieruchomości (dom, mieszkanie, nieruchomość rolną, inne nieruchomości), jeżeli tak to jakie i jaka jest ich powierzchnia, oszczędności, papiery wartościowe, przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro, pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, 6. podanie do kogo należy dom, w którym mieszka skarżący, jeżeli wnioskodawca i jego żona najmują ten dom należy podać koszty najmu, 7. podanie czy skarżący prowadzi działalność gospodarczą, jeżeli nie to od kiedy, ewentualnie czy zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej, jeżeli tak to od kiedy, jeżeli wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą należy podać w jakiej wysokości od początku tego roku uzyskał przychody, w jakiej wysokości poniósł koszty uzyskania przychodów, należy przedłożyć odpis książki przychodów i rozchodów za ostatnie [...] miesięcy, deklaracji VAT-7 za ostatnie [...] miesięcy, ewidencję środków trwałych, należy podać ilu skarżący zatrudnia pracowników, przedłożyć wyciągi oraz wykaz z wszystkich firmowych rachunków bankowych za ostatnie [...] miesięcy, jeżeli rachunki są zajęte należy przedłożyć zaświadczenia wystawione przez banki informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, w tym o środkach udostępnionych skarżącemu w okresie ostatnich [...] miesięcy. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. Zauważyć jednak należy, że to strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Zauważyć należy, że referendarz sądowy nie ma możliwości poszukiwania z urzędu faktów mających przemawiać na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, może jedynie oceniać te fakty, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie art. 255 w.w ustawy. Zgodnie z art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jak wynika jednak z tego przepisu, i w tym wypadku odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Rola referendarza sądowego ogranicza się tu jedynie do poinstruowania wnioskodawcy, jakimi środkami dowodowymi może on wykazać zaistnienie okoliczności, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 cyt. ustawy (por. postanowienie NSA z dnia 5 stycznia 2007 r., sygn. akt II FZ 797/06). Konstrukcja art. 255 P.p.s.a. ma bowiem umacniać wyjątkowość stosowania instytucji prawa pomocy. Ma ona zapewnić możliwość zastosowania postępowania uzupełniającego, tak by referendarz sądowy mógł wydać orzeczenie w oparciu o zasadę prawdy materialnej. W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie skarżący nie wykazał przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia skarżącego wynika, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z [...]-letnim synem, wnioskodawca nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych oraz przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, uzyskuje z tytułu wynagrodzenia za pracę dochód w wysokości [...] brutto, t.j. ok. [...] netto. Skarżący podał, że małżonka pracuje za wynagrodzeniem brutto [...] (t.j. ok. [...] netto) + dodatki. Skarżący oświadczył, że ponoszą koszty miesięcznego utrzymania w wysokości ok. [...], w tym spłacają raty kredytów w wysokości [...] ([...] kredyt zaciągnięty na spłatę zadłużenia na karcie kredytowej i inne małe kredyty), spłacany od [...] oraz w wysokości [...] na rowery, okres spłaty od [...] do [...]. Skarżący - mimo wezwania - nie podał w jakiej wysokości zaciągnął kredyty, nie wyjaśnił czy on i jego żona posiadają udziały w spółkach, czy pełnią funkcję członka zarządu w spółkach, jeżeli tak to nie podał czy z tego tytułu uzyskują dochody. Wnioskodawca nie wyjaśnił również czy on i jego żona posiadają lub użytkują pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak to jakie, jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa. Skarżący mimo wezwania nie podał do kogo należy dom, w którym mieszka ze swoją rodziną, nie wyjaśnił, czy ponoszą koszty najmu, jeżeli tak to w jakiej wysokości, nie wyjaśnił czy żona posiada jakieś nieruchomości, oszczędności, papiery wartościowe i przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro. Skarżący nie wyjaśnił również mimo dwukrotnego wezwania czy prowadzi działalność gospodarczą, jeżeli nie prowadzi to od kiedy, ewentualnie czy zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej, jeżeli prowadzi działalność gospodarczą to nie podał w jakiej wysokości od początku roku uzyskał przychody z tego tytułu, w jakiej wysokości poniósł koszty uzyskania przychodów, nie przedłożył odpisu książki przychodów i rozchodów za ostatnie [...] miesięcy, deklaracji VAT-7 za ostatnie [...] miesięcy, ewidencji środków trwałych, wyciągów z firmowych rachunków bankowych za ostatnie [...] miesięcy, nie podał ilu zatrudnia pracowników. Wobec powyższego stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skoro bowiem skarżący, pomimo dwukrotnego wezwania, nie dopełnił ciążącego na nim obowiązku przedstawienia swojej sytuacji materialnej, gdyż odpowiedział tylko w części na wezwanie z dnia [...] i w ogóle nie zareagował na wezwanie z dnia [...], to nie zrealizował on zatem swojej powinności wynikającej z art. 255 P.p.s.a., czym uniemożliwił ewentualne przyznanie prawa pomocy. Natomiast złożone przez niego wcześniej oświadczenie złożone na urzędowym formularzu i w piśmie z dnia [...] jest niewystarczające do stwierdzenia, że wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych jest zasadny. Ponadto wskazać należy, że uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy to w całości, czy w części, jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05, z dnia 30 sierpnia 2013 r. sygn. akt I FZ 242/13, z dnia 29 listopada 2013 r. sygn. akt I FZ 476/13, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tych okolicznościach wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Ponadto zauważyć należy, że ze złożonych przez skarżącego oświadczeń wynika, że spłaca kredyty w wysokości [...] miesięcznie. W tym miejscu wskazać należy, że raty kredytów są wyższe od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] (wpis od skargi). Wskazać również należy, że spłata kredytów nie uzasadnia twierdzenia, że są to wydatki, których ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.