I SA/Po 1358/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Rennert Sędziowie Sędzia WSA Waldemar Inerowicz (spr.) Asesor WSA Maria Grzymisławska-Cybulska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 04 października 2017 r. sprawy ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania oddala skargę X. Sp. z o.o. z siedzibą we [...] (dalej jako: "spółka", "strona" lub "skarżąca") pismem z dnia 29 lutego 2016 r., wystąpiła do Dyrektora Izby Skarbowej, na podstawie art. 240 § 1 pkt 11 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 201 ze zm. - w skrócie: "O.p."), o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego we [...] z dnia [...] r., nr [...], określającą spółce w podatku od towarów i usług nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym za miesiące luty, marzec, kwiecień, maj i wrzesień 2009 r. Jako przesłankę wznowienia postępowania spółka wskazała wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (w skrócie: "TSUE") z dnia 22 października 2015 r. w sprawie C-277/14, który został opublikowany w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej C 414 Tom 58 w dniu 14 grudnia 2015 r. Wraz z powyższym wnioskiem spółka złożyła wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o wznowienie ww. postępowania. W argumentacji tego wniosku strona wskazała, że uchybienie miesięcznego terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania nastąpiło bez jej winy, albowiem wiedzę o wyroku TSUE w sprawie C-277/14 uzyskała od swojego pełnomocnika dopiero w dniu 26 lutego 2016 r. Wraz z wnioskiem przedłożyła wydruk wiadomości emailowej przesłanej przez K. R. ze skrzynki mailowej "[...]". Ponadto strona stwierdziła, że wniosek o przywrócenie terminu został złożony z zachowaniem 7-dniowego terminu, o którym mowa w art. 162 § 2 O.p. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] r., nr [...], odmówił przywrócenia spółce terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania w ww. sprawie. W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, że zgodnie z art. 241 § pkt 2 O.p. warunkiem wznowienia postępowania (na podstawie art. 240 § 1 pkt 11) jest wniesienie żądania tego wznowienia w terminie miesiąca od dnia publikacji sentencji orzeczenia TSUE w Dzienniku Urzędowym UE. Mając na względzie, że wyrok TSUE z dnia 22 października 2015 r. w sprawie C-277/14, na który powołała się spółka we wniosku o wznowienie postępowania, opublikowano w Dzienniku Urzędowym UE w dniu 14 grudnia 2015 r., organ stwierdził, że w rozpatrywanym przypadku termin do wniesienia żądania o wznowienie postępowania upływał w dniu 14 stycznia 2016 r. Wobec tego nie ulega wątpliwości, że spółka uchybiła terminowi do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. Odnosząc się do przesłanek przywrócenia terminu, o których mowa w art. 162 § 1 i 2 O.p., organ uznał, że spółka nie spełniła jednej z nich, albowiem nie uprawdopodobniła braku swojej winy przy uchybieniu terminu do wniesienia wniosku o wznowienie postępowania. W tym kontekście wskazano, że organ spółki powołany do zarządzania jej sprawami obowiązany jest należycie organizować obsługę biurowo - administracyjną przedsiębiorstwa spółki i za sposób funkcjonowania tej obsługi jest odpowiedzialny. Podkreślono, że kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych. Przy czym należy mieć tu na względzie obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. W ocenie organu, spółka we wniosku nie wskazała żadnej przyczyny uchybienia terminu do wniesienia wniosku o wznowienie postępowania, która uniemożliwiłaby jej dochowanie tego terminu, a wskazała jedynie, że wiedzę o wyroku TSUE w sprawie C-277/14 uzyskała od pełnomocnika w dniu 26 lutego 2016 r., tj. po upływie terminu do wniesienia żądania o wznowienie postępowania. Okoliczność ta, z której można domniemywać, że spółka nie czyta Dziennika Urzędowego UE - nie spełnia przesłanki braku winy a wręcz przeciwnie, świadczy o niedochowaniu staranności, jakiej należałoby oczekiwać od podmiotu dbającego o swoje interesy. W zażaleniu z dnia [...] r. spółka wniosła o uchylenie powyższego postanowienia i rozstrzygnięcie zgodnie z żądaniem zawartym w petitum wniosku o wznowienie postępowania. Kwestionowanemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie: art. 2a, art. 217 § 1 pkt 2, art. 120 i art. 121 § 1 i 2 oraz art. 162 § 1 O.p. W szczególności żaląca się zarzuciła, że organ nie rozstrzygnął wątpliwości na korzyść podatnika, a także błąd w ustaleniach faktycznych polegający na bezpodstawnym uznaniu, że uchybienie terminu nastąpiło z winy podatnika, a podatnik nie uprawdopodobnił braku winy w owym uchybieniu. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] r., nr [...], utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy w pełni powielił ustalenia i rozważania organu I instancji. W szczególności wskazał, że wniosek spółki o wznowienie postępowania z dnia 29 lutego 2016 r. został złożony po upływie terminu, o którym mowa w art. 241 § 2 pkt 2 O.p. Odnosząc się do kwestii przywrócenia terminu, organ II instancji także uznał, że spółka nie uprawdopodobniła braku swojej winy przy uchybieniu terminu do wniesienia wniosku o wznowienie postępowania. Zdaniem organu, okoliczność, że strona do dnia 26 lutego 2016 r. nie wiedziała o wyroku TSUE w sprawie C-277/14, nie spełnia przesłanki braku winy. Podkreślono, że skoro spółka zdecydowała się na prowadzenie swoich spraw przez pełnomocnika, to w takiej sytuacji ponosi ona konsekwencje jego działania lub zaniechania. W związku z tym nie można przywrócić terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. Uznając za bezzasadne zarzuty naruszenia art. 120 i art. 121 § 1 O.p. stwierdzono, że organ I instancji działał na podstawie przepisów prawa oraz prowadził postępowanie w sposób budzący zaufanie. W zakresie zarzutu naruszenia art. 121 § 2 O.p. zaznaczono, że w dniu opublikowania wyroku TSUE w sprawie C-277/14 w Dzienniku Urzędowym UE, tj. w dniu 14 grudnia 2015 r., postępowanie podatkowe w przedmiocie określenia spółce podatku od towarów i usług za miesiące luty, marzec, kwiecień, maj i wrzesień 2009 r. już się nie toczyło, a wobec tego organy podatkowe nie miały obowiązku poinformowania spółki o ww. wyroku TSUE. Stwierdzono także, że w sprawie nie ziściły się przesłanki do zastosowania art. 2a O.p. W skardze z dnia [...] r. złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu spółka, reprezentowana przez dwóch członków zarządu, wniosła o uchylenie powyższego postanowienia, z uwagi na: 1) błędy w ustaleniach faktycznych polegające na przyjęciu, że strona w postępowaniu jest reprezentowana przez pełnomocnika oraz, że strona nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania, 2) naruszenie art. 122 O.p. poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych działań w celu wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz art. 187 § 1 O.p. poprzez niedopełnienie obowiązku zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia materiału dowodowego, w szczególności poprzez nieprzeprowadzenie dowodów powołanych przez stronę na okoliczność braku winy w uchybieniu terminu. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał w całości stanowisko i argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonego aktu i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W toku sądowej kontroli zaskarżonego postanowienia, przeprowadzonej na podstawie kryterium zgodności z prawem, w kontekście sformułowanych w skardze zarzutów, kluczową i najistotniejszą sporną kwestią w niniejszej sprawie, jest ocena zasadności stanowiska Dyrektora Izby Skarbowej w kwestii uznania, że skarżąca spółka nie wykazała braku winy w uchybieniu terminowi do wniesienia wniosku o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego we [...] z dnia [...] r., nr [...], określającą spółce w podatku od towarów i usług nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym za miesiące luty, marzec, kwiecień, maj i wrzesień 2009 r. Konsekwencją tego stanowiska było wydanie postanowienia odmawiającego skarżącej przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o wznowienie postępowania. Na wstępie wyjaśnić należy, że instytucja przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej w toku postępowania podatkowego została uregulowana w art. 162 O.p., w myśl którego, w razie uchybienia terminowi należy go przywrócić na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni on, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (§ 1), zaś podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi, przy czym jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin (§ 2). Wskazana regulacja prawna kreuje cztery przesłanki warunkujące możliwość przywrócenia terminu: uchybienie terminowi, wniesienie przez zainteresowanego wniosku o przywrócenie terminu z zachowaniem siedmiodniowego terminu do jego złożenia (od dnia ustania przyczyny jego uchybienia), uprawdopodobnienie przez stronę braku swojej winy w uchybieniu terminowi do dokonania czynności procesowej oraz dokonanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu czynności, dla której ustanowiony był przywracany termin. Przesłanki te muszą być spełnione łącznie. Podkreślenia wymaga, że instytucja przywrócenia terminu nie jest przedmiotem uznania organów. Omawiany przepis stanowi bowiem expressis verbis, że w razie uchybienia terminu należy go przywrócić na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni on, iż uchybienie nastąpiło bez jego winy. Organ zatem, w razie wystąpienia pozytywnych przesłanek objętych tym przepisem, zobligowany jest do przywrócenia terminu. Ponadto zauważyć należy, że warunkiem przywrócenia terminu, na podstawie art. 162 § 1 O.p., jest jedynie uprawdopodobnienie (a nie udowodnienie) przez stronę braku winy w uchybieniu terminowi. Zarówno w judykaturze, jak i w doktrynie zgodnie przyjmuje się, że uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym dowodu w znaczeniu ścisłym, niedającym pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. Jest to środek zwolniony od ścisłych formalności dowodowych (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 12 maja 2010 r., sygn. akt III SA/Wa 97/10, wyrok NSA z dnia 4 czerwca 2002 r., sygn. akt I SA/Ka 1977/00, wszystkie orzeczenia powołane w niniejszym wyroku dostępne są na stronie internetowej:orzeczenia.nsa.gov.pl). W sprawach o przywrócenie terminu wystarczające jest jedynie uprawdopodobnienie zdarzeń, które były przeszkodą do złożenia pisma w terminie, nie zaś przedstawienie niepodważalnych dowodów, świadczących o niedających się przezwyciężyć przeszkodach (por. wyrok NSA z dnia 11 grudnia 2013 r., sygn. akt II FSK 178/12). Przy ocenie, czy strona dopuściła się uchybienia terminu bez swej winy, co do zasady należy wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne sprawy i ocenić winę strony według obiektywnych mierników jej staranności. Wniosek zainteresowanego wskazujący przyczynę uchybienia terminu nie zawsze daje podstawę do przywrócenia terminu, bo może to nastąpić tylko wówczas, gdy zainteresowany uprawdopodobni, że podawana przez niego przyczyna była nie do przewidzenia i nie do przezwyciężenia przy użyciu maksymalnego w danych warunkach wysiłku (por. wyrok NSA z dnia 24 września 2014 r., sygn. akt I FSK 1425/13). W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się w zasadzie jednolicie, że przywrócenie terminu wyklucza każdy rodzaj winy. Usprawiedliwiają je okoliczności nagłe, nieprzewidwywalne, takie, których człowiek dbający należycie o swoje interesy nie mógł przewidzieć i im zapobiec (por. wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2014 r., sygn. akt II FSK 1779/12). Ponadto w judykaturze wskazuje się, że do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu zalicza się np. przerwy w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar. Kryterium braku winy wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie terminu nie jest więc możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa w tym zakresie. Przy ocenie winy w uchybieniu terminu należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Nie można natomiast przyjąć, by uchybienie terminowi nastąpiło bez winy podmiotu, który miał podjąć czynność procesową, jeżeli przyczyną tego była działalność lub brak działania osób, którymi podmiot się posługuje. Za brak działania przedstawiciela strony odpowiedzialność ponosi bowiem sama strona (por. wyrok NSA z dnia 7 marca 2014 r., sygn. akt II FSK 791/12). Poza sporem w badanej sprawie jest okoliczność spełnienia przez skarżącą spółkę trzech z wyżej wskazanych przesłanek przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o wznowienie postępowania. Przede wszystkim skarżąca uchybiła miesięcznemu terminowi do złożenia wniosku o wznowienie postępowania, o którym mowa w art. 241 § 2 pkt 2 O.p., albowiem skoro wyrok TSUE z dnia 22 października 2015 r. w sprawie C-277/14, na który powołała się spółka we wniosku o wznowienie postępowania, opublikowano w Dzienniku Urzędowym UE w dniu 14 grudnia 2015 r., to termin do wniesienia żądania o wznowienie postępowania upływał z dniem 14 stycznia 2016 r. Skarżąca z wnioskiem o wznowienie postępowania wystąpiła natomiast dopiero w dniu 29 lutego 2016 r. Ponadto z akt sprawy wynika, że w dniu 29 lutego 2016 r. skarżąca złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o wznowienie postępowania, a czynności tej dokonała 3 dni po tym, jak uzyskała informację od pełnomocnika o wydaniu przez TSUE wyroku w sprawie C-277/14. Spór, jak już wcześniej wskazano, sprowadza się wyłącznie do kwestii, czy w sprawie zaistniała (bądź nie) przesłanka braku winy w uchybieniu terminowi do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. Sąd podkreśla, że przy ocenie, czy strona dopuściła się uchybienia terminu bez swej winy, co do zasady należy wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne sprawy i ocenić winę strony według obiektywnych mierników jej staranności. Ocena taka powinna jednak każdorazowo uwzględniać całokształt okoliczności konkretnego stanu faktycznego, nie może natomiast odwoływać się do uogólnień odnoszonych do oczekiwanego i postulowanego w powszechnym obrocie gospodarczym miernika (wzorca) starannego i uważnego przedsiębiorcy. Nie wszystkie zdarzenia i okoliczności można bowiem kwalifikować, bez uzasadnionych wątpliwości, wyłącznie wedle tego kryterium. Skarżąca brak swojej winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania, upatruje w braku wiedzy o wydaniu przez TSUE wyroku z dnia 22 października 2015 r. w sprawie C-277/14. Zdaniem Sądu, taka argumentacja nie zasługuje na uwzględnienie, a wobec tego organy obu instancji zasadnie odmówiły spółce przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o wznowienie postępowania. W szczególności podnieść należy, że organy słusznie wywiodły, że brak posiadania przez spółkę owej wiedzy świadczy o niedochowaniu przez nią staranności, jakiej należałoby oczekiwać od podmiotu należycie dbającego o swoje interesy. Sąd stwierdza, że brak wiedzy strony, co do wydanego przez TSUE orzeczenia, w sytuacji gdy z owego orzeczenia strona próbuje wywieść korzystne dla siebie skutki prawne nie spełnia przesłanki uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu, o której mowa w art. 162 § 1 O.p. Należy podkreślić, że w sytuacji gdy spółka (członkowie jej zarządu), posiada ograniczoną wiedzę w zakresie prawa i procedury podatkowej lub takiej wiedzy w ogóle nie posiada, a prowadząc działalność gospodarczą chce uniknąć skutków tej niewiedzy, może, a nawet powinna, skorzystać z pomocy profesjonalisty (np. doradcy podatkowego, radcy prawnego, adwokata). Brak takowej wiedzy z uwagi na fakt, że strona jest podatnikiem prowadzącym działalność gospodarczą, świadczy raczej o niedbalstwie podatnika, a co najmniej o niedochowaniu należytej staranności w dbałości o własne interesy. W realiach rozpoznawanej sprawy należy zauważyć, że spółka weszła w posiadanie wiedzy o wydaniu przez TSUE przedmiotowego wyroku od pełnomocnika, na dowód czego dołączyła wydruk wiadomości emailowej przesłanej przez K. R. ze skrzynki mailowej "[...]". W tym kontekście organ odwoławczy zasadnie stwierdził, że skoro spółka zdecydowała się na prowadzenie swoich spraw przez pełnomocnika, to w takim przypadku ponosi ona konsekwencje jego działania lub zaniechania. Jednocześnie należy zaznaczyć, że wbrew zarzutowi skargi, organ odwoławczy nigdy nie twierdził, że skarżąca jest w niniejszym postępowaniu reprezentowana przez pełnomocnika. Organ II instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podniósł jedynie, że w sytuacji gdy spółka zdecydowała się na prowadzenie swoich spraw przez pełnomocnika, to w takim przypadku ponosi ona konsekwencje jego działania lub zaniechania. Odniesienie się takie było jak najbardziej zasadne w kontekście powołania się przez skarżącą we wniosku na okoliczność powzięcia wiedzy o przedmiotowym wyroku, który stanowił podstawę do wszczęcia postępowania wznowieniowego, właśnie od pełnomocnika. W związku z tym stwierdzić należy, że skarżąca sama powołała się na fakt posiadania pełnomocnika, od którego otrzymała emaila z wyrokiem TSUE. Z akt sprawy wynika bezsprzecznie, że spółka nie jest i nie była reprezentowana w niniejszej sprawie, ani na etapie postępowania przed organami administracji podatkowej, ani przed sądem, przez pełnomocnika, a przez swój organ - zarząd, działający przez dwóch członków. Jako chybione należy także ocenić zarzuty naruszenia art. 122 i art. 187 § 1 O.p. Odnosząc się do tego zarzutu Sąd zwraca uwagę na konieczność przejrzystego i wiarygodnego przedstawienia przez stronę niezawinionych okoliczności uniemożliwiających jej dochowanie terminu, a w konsekwencji na niezbędność podjęcia aktywności dowodowej przez samą stronę w celu potwierdzenia zasadności argumentacji wskazanej we wniosku o przywrócenie terminu w zakresie braku winy w uchybieniu terminu. W badanej sprawie strona nie powołała żadnych argumentów, które mogłyby uprawdopodobnić brak jej winy w uchybienie terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. Sama bowiem okoliczność braku wiedzy o wydanym wyroku TSUE nie może zostać uznana za przesłankę uzasadniającą przywrócenie terminu, o której mowa w art. 162 § 1 O.p. Podkreślenia wymaga, że z uwagi na incydentalny, wpadkowy charakter postępowania uruchamianego wnioskiem o przywrócenie terminu, w stosunku do toku postępowania zasadniczego, wprowadzono do niego środek w postaci uprawdopodobnienia. Ustawodawca przewidział w tym postępowaniu jedynie namiastkę dowodu, a weryfikacja twierdzeń zawartych we wniosku nie może przerodzić się w osobne postępowanie. W ramach tego postępowania organ powinien jedynie ocenić prawdopodobieństwo określonego ciągu zdarzeń, a przeprowadzanie dowodów mających na celu weryfikację uprawdopodobnienia ograniczyć do niezbędnego minimum (por. wyrok NSA z dnia 15 maja 2013 r., sygn. akt II FSK 1654/11). W rozpoznawanej sprawie brak było zatem podstaw do prowadzenia przez organy podatkowe jakiegokolwiek postępowania, które miałoby na celu wyjaśnienie, kiedy spółka zdobyła wiedzę o wydaniu przez TSUE wyroku z dnia 22 października 2015 r. w sprawie C-277/14, albowiem okoliczności te były podane przez samą spółkę we wniosku o przywrócenie terminu. W ocenie Sądu, w tych okolicznościach przywrócenie terminu nie było możliwe, organ odwoławczy był obowiązany odmówić przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o wznowienie postępowania, co też uczynił w zaskarżonym postanowieniu. W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 151 w zw. z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. ), Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.