I SA/Po 136/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 19 czerwca 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku HT o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi HT na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności podatkowej członka zarządu za zaległości podatkowe Spółki w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2006r. postanawia: oddalić wniosek. Wpis sądowy od skargi wynosi [...]. HT pismem z dnia [...] wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności podatkowej członka zarządu za zaległości podatkowe Spółki w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2006r. Jednocześnie złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku wyjaśniła, że jej sytuacja materialna nie pozwala na opłacenie wpisu od skargi oraz na opłacenie kosztów zastępstwa procesowego. Wskazała, że nie posiada żadnego majątku, nie pracuje, pozostaje na utrzymaniu męża i część pieniędzy musi przeznaczyć na leczenie chorej matki. Podała, że od kilku lat mieszka za granicą i nie ma możliwości dokładnego zapoznania się z polską procedurą administracyjną. Ustanowienie pełnomocnika pomogłoby jej w tej kwestii. Skarżąca oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem. Nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro. Mąż wnioskodawczyni również nie posiada majątku. Skarżąca nie uzyskuje dochodów, jej mąż natomiast uzyskuje dochód miesięczny brutto w wysokości [...]. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 p.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć należy, że art. 246 § 1 p.p.s.a. nakłada na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek uprawdopodobnienia przesłanek w tym przepisie określonych. Z uwagi na to, że w.w przepis formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 14 września 2006r., sygn. akt II FZ 574/06). Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem, jak już wyżej wskazano, odstępstwo od generalnej zasady wynikającej z przepisu art. 199 p.p.s.a. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. podanie w jakiej wysokości skarżąca i jej mąż uzyskali dochody w [...] (odpisy zeznań rocznych podatkowych za [...]), 2. podanie w jakiej wysokości skarżąca i jej mąż posiadają środki pieniężne na rachunkach, lokatach bankowych i kontach bankowych (wyciągi z lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące należących do skarżącej i do jej męża), 3. podanie czy skarżąca lub jej mąż uzyskują jakieś dodatkowe dochody (np. z tytułu pracy dorywczej, sezonowej, z innego tytułu), czy korzystają z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie, 4. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącej i jej męża z rozbiciem na poszczególne wydatki [np.: ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, inne opłaty (np.: za telewizję, Internet), środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.], 5. podanie czy skarżąca i jej mąż posiadają samochody osobowe, jeżeli tak należy podać markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową, 6. podanie czy mąż skarżącej posiada jakieś nieruchomości (dom, mieszkanie, nieruchomość rolną, inne nieruchomości), jeżeli tak należy podać jakie to nieruchomości i jaka jest ich powierzchnia, 7. podanie czy mąż skarżącej posiada oszczędności, papiery wartościowe i przedmioty o wartości powyżej 3000 euro, jeżeli tak należy podać jakie to przedmioty, 8. podanie do kogo należy dom, w którym mieszka skarżąca, jeżeli wnioskodawczyni lub jej mąż najmują mieszkanie należy podać w jakiej wysokości ponoszą koszty najmu, 9. podanie dlaczego skarżąca nie pracuje, czy wnioskodawczyni jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna, czy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych, jeżeli tak to w jakiej wysokości. Skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] oświadczyła, że dochody za [...] wyniosły [...]. Wskazała, że nie posiadają środków pieniężnych na rachunkach, lokatach i kontach bankowych. Wnioskodawczyni i jej mąż nie uzyskują dodatkowych dochodów i nie korzystają z pomocy opieki społecznej. Na miesięczne utrzymanie przeznaczają około [...], w kwocie tej mieszczą się opłaty stałe, koszty wyżywienia i czynsz. Z informacji skarżącej wynika, że posiadają samochód osobowy marki V, rok produkcji [...], wartość rynkowa ok. [...]. Mąż skarżącej nie posiada nieruchomości i wynajmuje mieszkanie, za które płaci czynsz w wysokości [...]. Skarżąca podała, że sytuacja na rynku pracy utrudnia jej znalezienie. Biorąc pod uwagę powyższe stwierdzić należy, że skarżąca nie uprawdopodobniła wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu wynika wprawdzie, że skarżąca nie pracuje, to jednak pozostaje ona na utrzymaniu męża, którego dochody miesięczne brutto wynoszą [...]. Wnioskodawczyni i jej mąż nie posiadają domu, mieszkania, ani innych nieruchomości, wynajmują natomiast mieszkanie, za które płacą czynsz w wysokości [...]. Skarżąca i jej mąż posiadają samochód osobowy marki V o wartości [...]. Wnioskodawczyni, jak już wyżej wskazano, nie pracuje, jednakże nie wiadomo czy szuka pracy, czy jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna, czy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych. Skarżąca podała, że razem z mężem ponoszą koszty miesięcznego utrzymania w wysokości [...], jednakże pomimo wezwania nie wymieniła w jakiej wysokości ponosi opłaty za gaz, ogrzewanie, wodę, energię elektryczną, telewizję, Internet, telefon oraz w jakiej wysokości ponosi koszty wyżywienia i inne wydatki. W tym miejscu zauważyć należy, że skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy podała, że część pieniędzy z dochodów małżonka przeznacza na leczenie swojej chorej matki, jednakże w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie odniosła się do tej kwestii i nie podała w jakiej wysokości ponosi koszty leczenia i zakupu lekarstw dla niej. Zatem z udzielonych przez skarżącą informacji nie wynika czy w wydatkowanej przez nią i jej męża kwocie w wysokości [...] mieszczą się tylko koszty koniecznego utrzymania, ewentualnie czy są z niej wydatkowane inne koszty, które do takich nie należą. Zauważyć należy również, że skarżąca pomimo wezwania nie przedłożyła odpisu zeznania rocznego podatkowego za [...] złożonego przez jej męża, nie wyjaśniła również, czy takie zeznanie podatkowe składał. Zatem złożone i uzupełnione przez nią w części oświadczenia są niepełne, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych okoliczności dotyczących jej i osoby pozostającej z nią we wspólnym gospodarstwie domowym rzeczywistej sytuacji i możliwości płatniczych. Uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5.09.2005r. sygn. akt II FZ 418/05, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro wnioskodawczyni, pomimo wezwania, nie udzieliła pełnych wyjaśnień, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu majątkowo-finansowego strony i osoby pozostającej z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, a zatem wniosek należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące sytuacji materialnej i finansowej jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. To właśnie na wnioskodawczyni ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez nią wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają bowiem w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.