I SA/Po 1427/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 18 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku AS o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi AS na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry postanawia: oddalić wniosek. Skarżący AS pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji postanowienia decyzję Dyrektora Izby Celnej. Równocześnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że nie ma środków na pokrycie kosztów sądowych. Jest ojcem [...] dziewczynki, z matką dziecka nie żyje, lecz wszelkie możliwie zarobione pieniądze wysyła jej dla dziecka. Starcza mu tylko na utrzymanie. Skarżący oświadczył, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Skarżący podał, że z tytułu umowy o pracę uzyskuje dochód brutto w wysokości [...]. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego, 2. złożenie wyciągów z rachunków bankowych i lokat bankowych, w tym rachunków kart kredytowych za ostatnie [...] miesięcy należących do skarżącego, 3. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, Internet, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.), 4. podanie czy skarżący posiada udziały w spółkach, pełni funkcję członka zarządu lub prokurenta w spółkach, jeżeli tak należy wymienić w jakich spółkach, jaka jest wartość nominalna tych udziałów, czy z tytułu posiadania udziałów w spółkach lub pełnienia w.w funkcji uzyskuje jakieś dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości, jeżeli nie to dlaczego, 5. podanie czy skarżący posiada lub użytkuje pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy podać jakie, jakiej marki, typ, rok produkcji i wartość rynkową tych pojazdów, 6. złożenie zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia za pracę za ostatnie [...] miesięcy, 7. podanie czy skarżący prowadzi działalność gospodarczą, jeżeli nie to od kiedy, jeżeli prowadzi należy podać w jakiej wysokości od początku roku skarżący z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskał przychody, w jakiej wysokości poniósł koszty uzyskania przychodów, należy przedłożyć odpis książki przychodów i rozchodów za ostatnie [...] miesięcy, deklaracji VAT-7 za ostatnie [...] miesięcy, ewidencję środków trwałych, należy podać ilu skarżący zatrudnia pracowników, przedłożyć wyciągi oraz wykaz z wszystkich firmowych rachunków bankowych za ostatnie [...] miesięcy, jeżeli rachunki są zajęte należy przedłożyć zaświadczenia wystawione przez banki informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, w tym o środkach udostępnionych skarżącemu w okresie ostatnich [...] miesięcy, 8. podanie czy skarżący poza dochodami z tytułu umowy o pracę uzyskuje inne dodatkowe dochody osoby (np. z prac dorywczych, sezonowych, umowy zlecenia, umowy o dzieło, udziału w spółkach, pełnienia funkcji członka zarządu, prokurenta, prowadzenia działalności gospodarczej, inne), jeżeli tak to w jakiej wysokości, 9. podanie czy skarżący pozostaje w związku małżeński, jeżeli tak należy podać czy małżonkowie pozostają w separacji sadowej (odpis orzeczenia), jeżeli małżonkowie nie pozostają w separacji sądowej należy podać w jakiej wysokości i z jakiego tytułu zona skarżącego uzyskuje miesięczne dochody (np. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, umowy o pracę, umowy zlecenia, umowy o dzieło, prowadzenia działalności rolniczej, inne), przedłożyć odpisy zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez żonę skarżącego, wyciągi z rachunków bankowych żony za ostatnie [...] miesięcy, należy podać czy żona posiada nieruchomości, oszczędności, papiery wartościowe, przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro, pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji (jakie, jakiej marki, rok produkcji, jaka jest wartość rynkowa), udziały w spółkach, czy pełni funkcje członka zarządu, prokurenta w spółkach lub członka rady nadzorczej w spółkach, w jakiej wysokości ponosi koszty miesięcznego utrzymania z rozbiciem na poszczególne wydatki, czy ma na swoim utrzymaniu inne osoby (np. dzieci), jeżeli małżonkowie pozostają w rozdzielności majątkowej małżeńskiej należy również przedłożyć odpis umowy majątkowej małżeńskiej lub orzeczenia o ustanowieniu rozdzielności majątkowej oraz odpis umowy lub orzeczenia o podziale majątku wspólnego między małżonkami, 10. podanie w jakiej wysokości miesięcznie skarżący ponosi koszty utrzymania dziecka, 11. podanie do kogo należy mieszkanie, w którym mieszka skarżący, jeżeli wnioskodawca najmuje mieszkanie należy podać koszty najmu. Skarżący w odpowiedzi z dnia [...] przedłożył umowę o pracę z dnia [...], z której wynika, że jest zatrudniony na czas nieokreślony na stanowisku: [...], za wynagrodzeniem brutto w wysokości [...], paragony fiskalne, z których wynika, że kupuje paliwo do pojazdu mechanicznego, płyn do spryskiwaczy, naprawiał pojazd w firmie A w S, kupuje żywność. Wnioskodawca załączył wyciągi z rachunków bankowych – elektroniczne zestawienie operacji za okres [...], z których wynika, że skarżący posiada [...] rachunki, na jednym są prowadzone operacje bankowe, na pozostałych nie i saldo końcowe na nich wynosi [...]. Wnioskodawca załączył również zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...], z których wynika, że w [...] dochód jego wyniósł [...], w [...]. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. Zauważyć jednak należy, że to strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Zauważyć należy, że referendarz sądowy nie ma możliwości poszukiwania z urzędu faktów mających przemawiać na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, może jedynie oceniać te fakty, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie art. 255 w.w ustawy. Zgodnie z art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jak wynika jednak z tego przepisu, i w tym wypadku odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Rola referendarza sądowego ogranicza się tu jedynie do poinstruowania wnioskodawcy, jakimi środkami dowodowymi może on wykazać zaistnienie okoliczności, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 cyt. ustawy (por. postanowienie NSA z dnia 5 stycznia 2007r., sygn. akt II FZ 797/06). Konstrukcja art. 255 P.p.s.a. ma bowiem umacniać wyjątkowość stosowania instytucji prawa pomocy. Ma ona zapewnić możliwość zastosowania postępowania uzupełniającego, tak by referendarz sądowy mógł wydać orzeczenie w oparciu o zasadę prawdy materialnej. W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie skarżący nie wykazał przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z oświadczeń skarżącego wynika, że pracuje na umowę o pracę za wynagrodzeniem w wysokości [...] brutto miesięcznie, nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych oraz przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Skarżący podał, że jest ojcem [...] dziewczynki, z matką dziecka nie żyje, wszelkie możliwie zarobione środki wysyła jej dla dziecka i starcza mu tylko na utrzymanie. Wnioskodawca mimo wezwania nie podał w jakiej wysokości miesięcznie ponosi koszty swojego utrzymania, nie podał również w jakiej wysokości ponosi koszty utrzymania dziecka. Mimo wezwania nie wyjaśnił czy prowadzi działalność gospodarczą, jeżeli nie to od kiedy, jeżeli tak to nie przedłożył dokumentów dotyczących tej działalności, o które został wezwany, nie podał również czy posiada udziały w spółkach, pełni funkcję członka zarządu lub prokurenta w spółkach, czy poza dochodami z tytułu umowy o pracę uzyskuje inne dodatkowe dochody, jeżeli tak to z jakiego tytułu i w jakiej wysokości. Wnioskodawca nie wyjaśnił do kogo należy mieszkanie, w którym mieszka, czy najmuje to mieszkanie, jeżeli tak to w jakiej wysokości ponosi koszty najmu. Skarżący mimo wezwania nie wyjaśnił czy posiada lub użytkuje pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji. W tym miejscu zauważyć należy, że z przedłożonych przez niego kserokopii paragonów fiskalnych wynika, że kupuje paliwo, płyn do spryskiwaczy, poniósł również koszty naprawy pojazdu. Skarżący mimo wezwania nie wyjaśnił czy pozostaje w związku małżeńskim, jeżeli tak to nie podał czy małżonka uzyskuje dochody, jeżeli tak to z jakiego tytułu i w jakiej wysokości i czy posiada jakiś majątek. Wyjaśnienie tej kwestii ma również znaczenie dla sprawy rozpoznawanej z wniosku o przyznanie prawa pomocy, gdyż zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm., dalej jako "K.r.o.") małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, małżonka ma obowiązek udzielenia pomocy małżonkowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych. Skarżący mimo wezwania nie przedłożył odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...], przedłożył jedynie zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego o uzyskanych w [...] dochodach. Nie przedłożył także zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia za ostatnie [...] miesięcy. Z przedłożonych przez skarżącego wyciągów z rachunków bankowych wynika, że na jeden z [...] posiadanych przez niego rachunków wpływają środki pieniężne tytułem "WPłATA WE WPŁATOMACIE" i tak w dniu: [...] w wysokości [...], [...] w wysokości [...], [...] w wysokości [...], [...] w wysokości [...], [...] w wysokości [...], [...] w wysokości [...], [...] w wysokości [...], [...] w wysokości [...], [...] w wysokości [...], [...] w wysokości [...], [...] w wysokości [...], [...] w wysokości [...], [...] w wysokości [...], [...] w wysokości [...], [...] w wysokości [...], [...] w wysokości [...], [...] w wysokości [...]. Wobec powyższego stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny w przedmiotowej sprawie. Skoro bowiem skarżący, pomimo wezwania, nie dopełnił w pełni ciążącego na nim obowiązku przedstawienia swojej sytuacji materialnej, gdyż odpowiedział tylko częściowo na wezwanie z dnia [...], to nie zrealizował on zatem swojej powinności wynikającej z art. 255 P.p.s.a., czym uniemożliwił ewentualne przyznanie prawa pomocy. Natomiast złożone przez niego oświadczenia są niewystarczające do stwierdzenia, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zasadny. Wskazać należy, że uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05, z dnia 30 sierpnia 2013 r. sygn. akt I FZ 242/13, z dnia 29 listopada 2013 r. sygn. akt I FZ 476/13, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy podkreślić, że brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskującego. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaki jest rzeczywisty stan majątkowy skarżącego, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie czy też niepełne wykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji majątkowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt I GZ 170/11, www.nsa.gov.pl). W tych okolicznościach wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.