I SA/Po 1501/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont po rozpoznaniu w dniu 09 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku XA o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, w zakresie: wpisu od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi XA na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] lutego 2013 r., Nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych od przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych za 2008 r. postanawia: oddalić wniosek Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 24 września 2015 r., sygn. akt I SA/Po 1501/15 oddalił skargę XA na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] Skarżąca wniosła skargę kasacyjną od i złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, w zakresie: wpisu od skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu wniosku podała, że jej średnie miesięczne dochody wynoszą [...]zł netto, a umowę o pracę ma do dnia [...] grudnia 2015 r. Koszty utrzymania mieszkania wynoszą [...]zł miesięcznie i pokrywa je wspólnie z partnerem. Ponadto skarżąca ponosi koszty za telefon w kwocie [...] zł. Podała, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, praw majątkowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej [...] zł. Do wniosku załączyła zaświadczenie o zarobkach z dnia [....] listopada 2015 r. W odpowiedzi na wezwanie sądu skarżąca oświadczyła, że miesięczne koszty utrzymania mieszkania wynoszą: woda [...] zł, gaz [...] zł, energia elektryczna [...] zł, opłata administracyjna [...] zł, czynsz [...] zł, abonament RTV [....] zł, telefon [...] zł, łącznie [...] zł. Skarżąca podała, że z powyższej kwoty opłaca telefon oraz abonament RTV oraz opłatę za kartę kredytową w wysokości [...] zł. Wyjaśniła, że koszty wyżywienia wynoszą ok. [...] zł. Nie posiada udziałów w spółkach oraz nie pełni żadnej funkcji w organach spółek. Poza dochodami z tytułu umowy o pracę nie uzyskuje żadnych innych dochodów. Wskazała, że nie posiada żadnych pojazdów mechanicznych. Nie zna osoby wynajmującej mieszkanie, gdyż umowa najmu została podpisana przez jej partnera. Zakupione przez nią w 2008 r. mieszkanie sprzedała za kwotę [...] zł w 2013 r. Z tej kwoty zostały spłacone jej zobowiązania finansowe, jak również ponosiła koszty związane z utrzymaniem mieszkania oraz koszty życia codziennego. Nie posiada informacji o stanie majątkowym partnera. Podkreśliła, że nie pozostaje z nim w związku małżeńskim i nie ma on obowiązku partycypowania w jej zobowiązaniach finansowych, a chęć utrzymywania jej wynika jedynie z jego dobrej woli. Do pisma załączyła kserokopie: zeznań rocznych podatkowych za 2013 i 2014 r., wyciągi z karty kredytowej za ostatnie sześć miesięcy, aktu notarialnego z dnia [...] listopada 2012 r. Postanowieniem z dnia[...]lutego 2016 r. referendarz sądowy oddalił wniosek z uzasadnieniem, że na podstawie złożonych przez skarżącą oświadczeń i dokumentów nie wykazała przesłanek do zwolnienia jej od kosztów sądowych. Skarżąca złożyła sprzeciw podnosząc, że jedyną podstawą odmowy jej prawa pomocy było nieprzedłożenie dokumentów finansowych partnera skarżącej. Stanowisko referendarza nie ma jednak żadnego uzasadnienia wobec treści przepisów art. 255 oraz 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a.". Żaden przepis nie zobowiązuje skarżącej do tego by w oświadczeniach o stanie majątkowym podała dane majątkowe, dochody i stan rodzinny innych osób, nawet jeżeli czasowo z takimi osobami mieszka. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W świetle art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd że rzeczą wnioskodawcy jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach regulujących instytucję przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 20 listopada 2012 r., sygn. akt II FZ 940/12 - orzeczenia.nsa.gov.pl ). Oznacza to, że sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia w tym zakresie dochodzeń. Podstawą rozstrzygnięcia o zwolnieniu od kosztów sądowych nie mogą być zapewnienia o trudnej sytuacji majątkowej, które budzą wątpliwości, co do zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy. Ocena zasadności żądania zwolnienia od kosztów sądowych musi odnosić się do rzeczywistych możliwości płatniczych, które określa posiadany majątek, wysokość przychodów i oszczędności, a także sytuacja rodzinna wnioskodawcy. Stąd warunkiem koniecznym przeprowadzenia oceny możliwości strony w zakresie uiszczenia kosztów sądowych jest złożenie oświadczenia majątkowego, które przedstawia dokładne i wiarygodne dane o sytuacji majątkowej i rodzinnej strony postępowania (a contrario art. 255 p.p.s.a.). Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (postanowienie NSA z 14 stycznia 2011 r., II OZ 1361/10, Lex nr 743829). Należy jeszcze raz podkreślić, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie przez niego wnioskowanym. Sąd rozpoznając wniosek uznał, że treść oświadczenia złożonego przez skarżącą na urzędowym formularzu jest niewystarczająca do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Wezwanie skarżącej przez referendarza do uzupełnienia wniosku zmierzało do umożliwienia skarżącej należytego udokumentowania wniosku o przyznanie prawa pomocy. W opinii sądu zakres żądanych przez referendarza dokumentów i informacji miał istotne znaczenie dla oceny zasadności wniosku. W tym zakresie skarżąca winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. Zdaniem sądu skarżąca przedstawiła tylko informacje i dokumenty mogące świadczyć o jej złej sytuacji materialnej, pomijając pozostałe, mimo, że została o nie wezwana. I tak skarżąca mimo wezwania nie podała w jakiej wysokości i z jakiego tytułu jej partner uzyskuje miesięczne dochody, nie podała również jaki jest stan majątkowy jej partnera. Nie złożyła odpisów zeznań rocznych podatkowych partnera za 2013 i 2014 r., nie wyjaśniła nawet czy zeznania roczne podatkowe za 2013 i 2014 r. złożył w urzędzie skarbowym, nie przedłożyła również wyciągów z jego rachunków bankowych, nie podała nawet czy rachunki bankowe jej partner posiada. W sprzeciwie skarżąca stwierdziła, że nie ma żadnych podstaw do tego, by stan majątkowy skarżącej oceniać przez pryzmat stanu majątkowego i dochodów osiąganych przez jej aktualnego partnera, z którym skarżąca pozostaje w luźnym i nieformalnym związku, mogącym się w każdej chwili zakończyć. W opinii sądu na ocenę możliwości pokrycia przez skarżącą kosztów postępowania ma wpływ sytuacja finansowa jej konkubenta. Nadto, w orzecznictwie sądowoadministracyjnym akceptację zyskał pogląd, że w zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawione na podstawie art. 255 p.p.s.a. do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 29 listopada 2012 r., sygn. akt II GZ 442/12 oraz z dnia 6 lutego 2013 r. sygn. akt I GZ 8/13). Wprawdzie skarżąca nie wymieniła partnera, jako osoby z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, ale zaznaczyła, że koszty utrzymania mieszkania pokrywa wspólnie z partnerem. Zatem w takich okolicznościach, nie można, badając jej sytuację materialną, ograniczać się jedynie do sytuacji majątkowej i dochodów skarżącej. Należy bowiem uwzględnić sytuację majątkową i dochody partnera. Wprawdzie w sytuacji związku nieformalnego, jakim w obowiązującym stanie prawnym jest instytucja konkubinatu, na konkubentach nie ciążą obowiązki wzajemnego wsparcia i partycypowania w kosztach utrzymania ujęte w ramy prawne, stąd skarżąca nie posiadałaby – inaczej niż małżonkowie – instrumentów prawnych do wyegzekwowania koniecznego wsparcia finansowego w razie odmowy jej udzielenia ze strony partnera (por. postanowienie NSA z 9 stycznia 2014 r., sygn. I FZ 465/13). Sąd może jednak ocenić możliwości płatnicze skarżącej w kontekście sytuacji finansowej jej gospodarstwa domowego, aby ustalić, czy ewentualne ich uiszczenie odbiłoby się negatywnymi konsekwencjami w koniecznym utrzymaniu skarżącej. Badanie przez sąd sytuacji majątkowej gospodarstwa domowego wobec rozpoznawania wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy, a zatem także badanie stopnia przyczynienia się do ponoszenia wydatków przez osobę, która partycypuje w kosztach utrzymania, uzasadnione jest potrzebą ustalenia całokształtu okoliczności mających wpływ na ocenę możliwości płatniczych skarżącej. Okoliczność ta powinna być uwzględniona przy ocenie, jak poniesienie przez nią kosztów sądowych wpłynie na jej możliwości utrzymania się. Wnosząc sprzeciw od kwestionowanego rozstrzygnięcia i znając powody rozstrzygnięcia referendarza skarżąca powinna dołączyć do sprzeciwu skierowanego do sądu żądane wcześniej przez referendarza dokumenty i wyjaśnienia. Jednakże tego nie uczyniła. Powyższe dokumenty i informacje zdaniem sądu były niezbędne do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej. W tych okolicznościach w opinii sądu niecelowe było ponowne wzywanie skarżącej o złożenie żądanych przez referendarza dokumentów i wyjaśnień. Sąd zatem stwierdza, że skarżąca nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości, że nie jest w stanie ponieść nawet częściowo kosztów postępowania. Dlatego sąd na podstawie art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.