I SA/Po 152/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Wolna-Kubicka po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku RW o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi RW na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej za zaległości podatkowe z tytułu podatku od nieruchomości za okres od lipca do grudnia 2012 r. postanawia: oddalić wniosek. Wpis od skargi wynosi [...]. Skarżący RW, reprezentowany przez adwokata, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że nie posiada majątku, z którego można uiścić opłatę sądową. Nie posiada środków na rachunkach bankowych, nie ma majątku ruchomego na sprzedaż. Jest współwłaścicielem domu wraz z małżonką, dom jest obciążony hipoteką. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Wskazał, że uzyskuje dochody z tytułu umowy o pracę. Na zarządzenie referendarza sądowego z dnia [...], pismem z dnia [...] wezwano skarżącego w punkcie 1 na podstawie art. 252 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") w zw. z art. 257 P.p.s.a. do usunięcia braków formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie 7 dni od dnia odebrania pisma pod rygorem pozostawienia wniosku na podstawie dotychczas złożonych informacji, poprzez: - wypełnienie rubryki 6 formularza wniosku w zakresie daty urodzenia domowników, - wypełnienie rubryki 7 i 8 formularza wniosku w zakresie stanu majątkowego wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, - wypełnienie rubryki 9 formularza wniosku w zakresie wskazania innych, dodatkowych informacji o stanie majątkowym, - wypełnienie rubryki 10 formularza wniosku w zakresie określenia źródła i wysokości dochodu wnioskodawcy i domowników, - wypełnienie rubryki 11 formularza wniosku w zakresie innych danych, które składający oświadczenie uważa za istotne. Ponadto w punkcie 2 na podstawie art. 255 P.p.s.a. zobowiązano skarżącego, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania uzupełnił oświadczenie majątkowe złożone w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o zgromadzony dotychczas materiał dowodowy poprzez: - udokumentowanie rodzaju posiadanych źródeł przychodu oraz wysokości przychodu i kosztów jego uzyskania za [...] – dotyczy także domowników, - wyjaśnienie i udokumentowanie czy skarżący lub jego domownicy posiadają lub posiadali pośrednio lub bezpośrednio prawa właścicielskie (udziały, akcje itp.) w podmiotach prowadzących działalność gospodarczą, - udokumentowanie (lata [...]) wysokości kapitału zakładowego, wysokości przychodu, kosztów uzyskania przychodu, posiadanego majątku oraz liczby zatrudnionych pracowników w podmiotach gospodarczych, w których wnioskodawca lub jego domownicy posiadają pośrednio lub bezpośrednio prawa właścicielskie, - udokumentowanie wysokości przychodu z tytułu reprezentacji podmiotów gospodarczych – dotyczy także domowników, - udokumentowanie wysokości przychodu z tytułu praw właścicielskich w podmiotach gospodarczych za [...] (dywidendy, sprzedaż udziałów lub akcji) – dotyczy także domowników, - przedłożenie spisu posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych oraz przedłożenie wyciągów bankowych dokumentujących operacje finansowe wykonane na tych rachunkach od dnia [...] – dotyczy także domowników, - udokumentowanie średniomiesięcznych kosztów prowadzenia gospodarstwa domowego (przedłożenia kserokopii rachunków lub faktur za [...] ostatnie miesiące). W odpowiedzi skarżący przedłożył uzupełniony formularz, z którego wynika, że posiada dom na działkach o numerach [...] oraz inną nieruchomość o pow. [...]. Skarżący podał, że małżonka nie posiada oszczędności. Wnioskodawca wskazał, że z tytułu umowy o pracę w A uzyskuje dochód miesięczny brutto w wysokości [...]. Z uwagi na okoliczność, że wniosek ten nie był podpisany, kolejnym pismem z dnia [...] wezwano skarżącego na podstawie art. 252 P.p.s.a. w zw. z art. 257 P.p.s.a. do podpisania w.w wniosku, ewentualnie do podpisania kserokopii wniosku w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W odpowiedzi przedłożono podpisany przez pełnomocnika skarżącego wniosek o przyznanie prawa pomocy. Natomiast co do punktu 2 pisma z dnia [...] pełnomocnik skarżącego w odpowiedzi z dnia [...] wskazał jedynie, że skarżący i jego domownicy posiadają udziały w następujących podmiotach prawa handlowego: 1. B, 2. C, 3. D, 4. A, 5. E, 6. F, 7. G. Skarżący nie udzielił natomiast odpowiedzi na pozostałe podpunkty w.w wezwania. Postanowieniem z dnia [...] referendarz sądowy oddalił wniosek z uzasadnieniem, że skarżący nie wykazał przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący bowiem mimo wezwania w trybie art. 255 P.p.s.a. nie dopełnił ciążącego na nim obowiązku przedstawienia swojej sytuacji materialnej, gdyż nie nadesłał dokumentów mogących stanowić podstawę oceny jego aktualnej sytuacji majątkowej, nie złożył również szeregu informacji, o które został wezwany. Wnioskodawca w ustawowym terminie złożył sprzeciw od powyższego postanowienia, zarzucając naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., polegające na błędnym przyjęciu, że skarżący posiada środki finansowe pozwalające ponieść koszty postępowania sądowego. W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. osobie fizycznej przysługuje prawo pomocy w zakresie całkowitym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Na podstawie art. 255 P.p.s.a. referendarz sądowy może wezwać stronę, która złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy do przedłożenia dokumentów uzasadniających twierdzenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący wskazał, że przepis ten nie może nakładać na stronę obowiązków niemożliwych do realizacji. W przedmiotowej sprawie referendarz sądowy wyznaczył stronie 7-dniowy termin do złożenia szeregu dokumentów uzasadniających jego złą sytuację majątkową. Ponadto wezwanie skierowane do skarżącego było tak ogólne, iż nawet wykonanie zobowiązania w terminie dawałoby referendarzowi sądowemu możliwość oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący uznał, że rozstrzygnięcie wydane przez referendarza sądowego zapadło na skutek niekompletnej analizy materiału dowodowego. Wnioskodawca podał, że nie posiada majątku. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 P.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy skutkuje tym, że sąd rozpoznaje ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy. Art. 199 P.p.s.a. stanowi, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Z powołanego przepisu wynika zatem, że obowiązującą zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, że to na stronach ciąży obowiązek ponoszenia kosztów tego postępowania, przy czym od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie wnioskującej prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W świetle art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, że sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia w tym zakresie dochodzeń. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach regulujących instytucję przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 20 listopada 2012 r., sygn. akt II FZ 940/12 - orzeczenia.nsa.gov.pl - dalej: "CBOSA"), świadczy o tym bowiem użycie w przepisach art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Zauważyć należy, że sąd (referendarz sądowy) nie ma możliwości poszukiwania z urzędu faktów mających przemawiać na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, może jedynie oceniać te fakty, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie art. 255 w.w ustawy. Zgodnie z art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jak wynika jednak z tego przepisu, i w tym wypadku odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Rola sądu (referendarza sądowego) ogranicza się tu jedynie do poinstruowania wnioskodawcy, jakimi środkami dowodowymi może on wykazać zaistnienie okoliczności, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 cyt. ustawy (por. postanowienie NSA z dnia 5 stycznia 2007r., sygn. akt II FZ 797/06). Konstrukcja art. 255 P.p.s.a. ma bowiem umacniać wyjątkowość stosowania instytucji prawa pomocy. Ma ona zapewnić możliwość zastosowania postępowania uzupełniającego, tak by sąd (referendarz sądowy) mógł wydać orzeczenie w oparciu o zasadę prawdy materialnej. Sąd podkreśla, że podstawą rozstrzygnięcia o zwolnieniu od kosztów sądowych (o co wnosił skarżący w niniejszej sprawie) nie mogą być gołosłowne zapewnienia o trudnej sytuacji majątkowej, które budzą wątpliwości, co do zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy. Ocena zasadności żądania zwolnienia od kosztów sądowych musi odnosić się do rzeczywistych możliwości płatniczych, które określa posiadany majątek, wysokość przychodów i oszczędności, a także sytuacja rodzinna wnioskodawcy. Stąd warunkiem koniecznym przeprowadzenia oceny możliwości strony w zakresie uiszczenia kosztów sądowych jest złożenie oświadczenia majątkowego, które przedstawia dokładne i wiarygodne dane o sytuacji majątkowej i rodzinnej strony postępowania. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 P.p.s.a. można wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Oznacza to, że obowiązek przedłożenia dokumentów i złożenia dodatkowych oświadczeń powstaje po stronie wnioskodawcy. Stąd, w sytuacji, gdy na podstawie art. 255 P.p.s.a. wzywa się stronę o przedłożenie dokumentów źródłowych, obrazujących sytuację majątkową skarżącego i jego domowników oraz do złożenia dodatkowych informacji, to brak udostępnienia tych dokumentów i oświadczeń przez wnioskodawcę, przesądza o uchybieniu obowiązkowi, o którym mowa w art. 255 P.p.s.a. (tak też NSA w postanowieniu z dnia 10 marca 2011 r., II FZ 67/11, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Niedostarczenie żądanych przez sąd (referendarza sądowego) danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie skarżącego pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji sąd (referendarz sądowy) uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (postanowienie NSA z 14 stycznia 2011 r., II OZ 1361/10, Lex nr 743829). Sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie uznał, że treść oświadczenia złożonego przez skarżącego na urzędowym formularzu jest niewystarczająca do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. W tym miejscu podkreślić należy, że wezwanie skarżącego przez referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy zmierzało do umożliwienia wnioskodawcy należytego udokumentowania wniosku o przyznanie prawa pomocy i do złożenia dodatkowych wyjaśnień. W opinii Sądu zakres żądanych przez referendarza dokumentów i informacji miał istotne znaczenie dla oceny zasadności wniosku. W tym zakresie skarżący winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. Tymczasem skarżący, mimo wezwania, poza informacją o posiadanych przez niego i domowników udziałach w podmiotach prawa handlowego (B, C, D, A, E, F, G), nie podał jednak żadnych innych informacji, o które został wezwany, nie złożył również odpisów dokumentów, które miał obowiązek przedłożyć na w.w wezwanie. Zdaniem Sądu skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy przedstawił tylko informacje mogące świadczyć o jego złej sytuacji materialnej, pomijając pozostałe, mimo że został o nie wezwany. Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy podał, że nie posiada majątku, z którego można uiścić opłatę sadową, nie ma majątku ruchomego, razem z żoną jest współwłaścicielem domu, obciążonego hipoteką, skarżący pozostaje z żoną we wspólnym gospodarstwie domowym, małżonkowie posiadają dom oraz działkę gruntu, żona nie ma oszczędności, wnioskodawca z tytułu umowy o pracę w A uzyskuje dochód miesięczny brutto w wysokości [...]. Podał również w jakich podmiotach prawa handlowego on i jego domownicy posiadają udziały. Skarżący natomiast - mimo wezwania – nie udokumentował rodzaju posiadanych źródeł przychodu oraz wysokości przychodu i kosztów jego uzyskania za [...] oraz [...] – dotyczy także domowników, nie udokumentował (lata [...]) wysokości kapitału zakładowego, wysokości przychodu, kosztów uzyskania przychodu, posiadanego majątku oraz liczby zatrudnionych pracowników w podmiotach gospodarczych, w których wnioskodawca lub jego domownicy posiadają pośrednio lub bezpośrednio prawa właścicielskie, nie udokumentował wysokości przychodu z tytułu reprezentacji podmiotów gospodarczych – dotyczy także domowników, nie udokumentował wysokości przychodu z tytułu praw właścicielskich w podmiotach gospodarczych za [...] (dywidendy, sprzedaż udziałów lub akcji) – dotyczy także domowników, nie przedłożył spisu posiadanych rachunków bankowych oraz wyciągów bankowych dokumentujących operacje finansowe wykonane na tych rachunkach od dnia [...] – dotyczy także domowników, nie udokumentował średniomiesięcznych kosztów prowadzenia gospodarstwa domowego (nie przedłożył kserokopii rachunków lub faktur za [...] ostatnie miesiące). Skarżący w w.w zakresie nie złożył także żadnych wyjaśnień. W związku z powyższym, niemożliwe okazało się ustalenie rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 listopada 2008 r., sygn. akt I FZ 463/08 oraz z dnia 28 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 104/09 - orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Godzi się również zauważyć, że wnosząc sprzeciw od kwestionowanego rozstrzygnięcia i znając powody rozstrzygnięcia referendarza skarżący powinien dołączyć do sprzeciwu skierowanego do Sądu żądane wcześniej przez referendarza dokumenty i wyjaśnienia. Jednakże tego nie uczynił. Powyższe dokumenty i informacje zdaniem Sądu były niezbędne do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego. W tych okolicznościach w opinii Sądu niecelowe było ponowne wzywanie skarżącego o złożenie żądanych przez referendarza dokumentów i wyjaśnień. Sąd zatem stwierdza, że skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, dlatego na podstawie art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w zw. z art. 260 P.p.s.a. postanowił, jak w sentencji.