I SA/Po 1564/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Małek (spr.) Sędziowie NSA Włodzimierz Zygmont WSA Katarzyna Wolna - Kubicka Protokolant St. sek. sąd. Magdalena Rossa- Śliwa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 04 lutego 2009 r. sprawy ze skargi A. Ż. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie kary porządkowej I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. przyznaje od Skarbu Państwa ( Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu ) adw. M. U. kwotę [...] uwzględniając podatek VAT w wysokości [...] tytułem nieopłaconej pomocy prawnej przyznanej z urzędu. III. stwierdza, że postanowienie wymienione w punkcie I nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku. /-/K. Wolna -Kubicka /-/S. Małek /-/W. Zygmont W ramach prowadzonego postępowania kontrolnego wobec spółki z o.o. A w K. w przedmiocie podatku VAT za poszczególne miesiące 2003r., A. Ż. został wezwany w charakterze świadka, celem złożenia zeznań przed Dyrektorem Urzędu Kontroli Skarbowej w P. W wyznaczonym na przesłuchanie dniu, tj. ...A. Ż. nie stawił się w siedzibie organu. Postanowieniem z dnia ...Dyrektor UKS, na podstawie art. 216 §1, art. 262 § 1 pkt 1 i art. 263 Ordynacji podatkowej nałożył na A. Ż. karę porządkową w kwocie 2.500,-zł. W uzasadnieniu stwierdzono, że pomimo skutecznego doręczenia wezwania w dniu.... (k. 2a akt adm.), świadek nie stawił się w urzędzie, ani też nie usprawiedliwił swej nieobecności. Ukarany został pouczony o prawie złożenia zażalenia do organu wyższego stopnia oraz o uprawnieniu do złożenia wniosku o uznanie za usprawiedliwione niestawiennictwo. A. Ż. złożył zażalenie, w treści którego zakwestionował skuteczność doręczenia wezwania. Podniósł mianowicie, że zamieszkuje obecnie w K., a nie w I. (tj. w miejscu wskazanym w wezwaniu), a pismo Urzędu odebrał przypadkowo (w I.), kiedy odwiedzał córkę. Wyjaśnił, że aktualnie zamieszkuje u córki w I., gdyż ze względu na chorobę potrzebuje jej pomocy. Znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, otrzymuje rentę w wysokości 560 zł, płaci alimenty w wysokości 300 zł i na utrzymanie pozostaje mu kwota 260 zł; (choruje na nadciśnienie tętnicze i jest pod stałą opieka lekarską, a w okresie złej pogody "wyłączony" jest z życia codziennego. Z uwagi na nasileniu choroby w dniach miedzy 8 a 10 listopada 2006 r. nie mógł stawić się w siedzibie organu. Nałożenie kary porządkowej jest, jego zdaniem, rażącym naruszeniem prawa, a nadto jest niezgodne z zasadami współżycia społecznego. Podkreślił, iż został ukarany karą w wysokości 2.500,- zł "za pierwsze niestawiennictwo". Dyrektor Izby Skarbowej rozstrzygnięciem z dnia ... na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 w zw. z art. 239 i art. 262 § 1 pkt 1 i § 5 Ordynacji podatkowej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu wskazał, że kara porządkowa jest środkiem dyscyplinującym uczestnika postępowania, a uchylanie się od obowiązków procesowych jest szczególnie dotkliwe dla organów podatkowych, gdyż dezorganizuje ich pracę. Wyjaśnił, że wezwanie do stawiennictwa w charakterze świadka zostało zainteresowanemu doręczone prawidłowo. A.Ż. mógł wystąpić w trybie art. 262 § 6 Ordynacji podatkowej do Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej o uchylenie kary, usprawiedliwiając niestawiennictwo chorobą i stosownym zaświadczeniem lekarskim. Jednak tego nie uczynił, wnosząc o uchylenie kary w trybie art. 262 § 5 Ordynacji podatkowej. A. Ż. wniósł skargę, domagając się uchylenia postanowień obu instancji. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, jak również prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy (art.156 i art. 146 Kpa). Podkreślił, że nałożenie grzywny ma charakter uznaniowy, a nie ustawowy. Wyjaśnił, że nie stawił się na wezwanie z powodu złego stanu zdrowia. Jednak niezwłocznie po ustaniu przyczyny zamierzał złożyć na piśmie usprawiedliwienie. Nie mógł tego jednak dokonać, gdyż otrzymał zawiadomienia o nałożeniu grzywny. Podkreślił skarżący, iż otrzymał tylko jedno wezwanie do stawienia się w charakterze świadka. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 19 czerwca 2007r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit "c" ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu wskazano, że organy podatkowe naruszyły art. 263 § 1 Ordynacji podatkowej przez nierozpatrzenie wniosku skarżącego o usprawiedliwienie niestawiennictwa na przesłuchaniu. Uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem w razie uznania argumentacji skarżącego przez organ pierwszej instancji, ma on uprawnienie do uchylenia nałożonej kary porządkowej (art. 262 § 6a O.p.). Dyrektor Izby Skarbowej wniósł skargę kasacyjną, żądając uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia. Zarzucił naruszenie art. 106 § 1 ustawy o Postępowaniu przed sądami administracyjnymi, polegające na zaniechaniu przeprowadzenia z urzędu dowodu na okoliczność rozpatrzenia wniosku o uchylenie kary, oraz art. 141 § 4 powyższej ustawy, przez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy. Wskazano, że osoba ukarana karą porządkową w świetle art. 262 O.p. może kwestionować ten fakt w drodze dwóch odrębnych środków prawnych: zażalenia na postanowienie o nałożeniu kary oraz wniosku o jej uchylenie. Oba te środki wszczynają odrębne względem siebie postępowania i żaden z tych trybów nie korzysta z prawa pierwszeństwa. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 16 października 2008r., (sygn. akt I FSK 1327/07) uchylił kwestionowane rozstrzygnięcie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu stwierdzono, iż postępowanie w niniejszej sprawie toczyło się w trybie przepisów rozdz. 22 Działu IV Ordynacji podatkowej - "Kary porządkowe". Orzeczenie o ukaraniu karą porządkową może podlegać wzruszeniu za pomocą dwóch różnych środków prawnych. Pierwszym jest, wynikające z art. 262 § 5 O.p., zażalenie. Drugim natomiast jest wynikające z art. 262 § 6 O.p. usprawiedliwienie nieobecności wraz z wnioskiem o uchylenie kary porządkowej. Oba te tryby są odrębne i niezależne od siebie zwłaszcza, że w obu odmienny jest tryb procedowania jak i przesłanki, które podlegają badaniu. W konsekwencji mimo, że u ich podstaw spoczywa ta sama okoliczność prawna (podjęcie orzeczenia o ukaraniu karą porządkową) toczą się one w istocie niezależnie od siebie. Sąd kasacyjny uznał, iż pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego o konieczności powstrzymania się z rozpatrzeniem zażalenia na postanowienie w przedmiocie ukarania karą porządkową do czasu załatwienia sprawy usprawiedliwienia niestawiennictwa nie znajduje umocowania w obowiązujących przepisach. W szczególności nie dostarcza on potwierdzenia, że brak takiego powstrzymania się z rozpatrzeniem niniejszej sprawy spowodowało naruszenie przepisu art. 263 § 1 O.p. Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny, w Poznaniu, po ponownym rozpoznaniu sprawy zważył, co następuje: Stosownie do przepisu art. 190 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270), sąd któremu sprawa została przekazana związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Mając na względzie treść powyższego przepisu należy stwierdzić, iż zaskarżone postanowienie nie narusza wymogów przepisu art. 263 § 1 Ordynacji podatkowej. Warunkiem orzekania w niniejszej sprawie nie jest bowiem wcześniejsze rozpatrzenia wniosku skarżącego o uchylenie kary porządkowej. Karę porządkową nakłada się w formie postanowienia, na które zainteresowanemu służy zażalenie (§ 5 art. 262 O.p.). Niezależnie od tego trybu ukarany może domagać się na podstawie § 6 art. 262 O.p. usprawiedliwienia niestawiennictwa na wyznaczony termin przesłuchania, a w konsekwencji może żądać uchylenia postanowienia nakładającego karę. Oba te tryby toczą się jednak niezależnie od siebie. Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonego postanowienia jest przepis art. 262 § 1 pkt 1 O.p. Wskazany przepis stanowi, iż świadek, który mimo prawidłowego wezwania organu podatkowego nie stawił się osobiście bez uzasadnionej przyczyny, mimo, że był do tego zobowiązany - może zostać ukarany karą porządkową do 2.500,- zł. Wysokość tej kary w roku 2008 została na podstawie art. 262a podana w obwieszczeniu Ministra Finansów z 21 sierpnia 2007 r. w sprawie wysokości kwoty wymienionej wart. 262 § 1 (Monitor Polski Nr 54, poz. 615). Skarżący otrzymał.... wezwanie do stawienia się w charakterze świadka w Urzędzie Kontroli Skarbowej (k. 2 akt podatkowych). w wyznaczonym terminie skarżący jednak nie stawił się i nie złożył usprawiedliwienia swego niestawiennictwa. Organ podatkowy miał zatem podstawę prawną (art. 262 § 1 pkt 1 O.p.) do ukarania karą porządkową. Przepis art. 262 § 1 pkt 1 wyznacza jedynie maksymalną wysokość kary, pozostawiając uznaniu organowi podatkowemu określenia w konkretnym przypadku jego wysokości. W orzecznictwie sądowo-administracyjnym (np. I SA/Kr 2246/98, I SA/Gd 633/06) akceptowany jest pogląd, iż warunkiem prawidłowego zastosowania przepisu art. 262 § 1 O.p. jest przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego nie tylko co do przesłanek wyraźnie wymienionych w tym przepisie (podmiot, prawidłowość wezwania, brak uzasadnionej przyczyny niewykonania wezwania), lecz także w odniesieniu do rodzaju i stopnia zawinienia oraz ewentualnych skutków, jakie pociąga w konkretnym przypadku uchybienie w wezwaniu. Skarżący zarówno w zażaleniu (k.- 4), jak i w skardze zarzuca, iż kara w maksymalnej wysokości została nałożona w sytuacji jego jednorazowego uchybienia terminu. Wyjaśnił też, iż jego nieobecność była spowodowana niezależnymi od niego okolicznościami, a nadto wskazał na swoją trudną sytuację materialną. Organ odwoławczy, akceptując wysokość nałożonej kary porządkowej do przedstawionych argumentów skarżącego nie ustosunkował się, co narusza wymogi przepisów art. 122 i art. 187 O.p. Nałożenie kary porządkowej ma niewątpliwie na celu dyscyplinowanie uczestników postępowania dodatkowego w dbałości o to, aby postępowanie to przebiegało sprawnie i kończyło się w przewidzianym prawem terminie. Niewątpliwe jest też, iż organ podatkowy w ramach uznania administracyjnego decyduje o wymierzeniu wysokości kary porządkowej. Nie oznacza to jednak w tym zakresie dowolności. Organ podatkowy obowiązany jest zatem do ustosunkowania się do przedstawionych przez skarżącego okoliczności dotyczących jego niestawiennictwa. Wysokość kary porządkowej winna bowiem odpowiadać rodzajowi i stopniu zawinienia co do zaniechania obowiązku stawienia się na wezwanie oraz jego skutkom, a także winna uwzględniać sytuację materialną zainteresowanej strony. Naruszenie wskazanych przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik zaprawy, gdyż mogło spowodować wymierzenie kary porządkowej w innej wysokości. Z tego powodu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji wyroku. Zarzuty dotyczące naruszenia przepisów art. 156 i art. 146 Kodeksu postępowania administracyjnego należało uznać za bezzasadne. Postępowanie w sprawie toczyło się bowiem na podstawie Ordynacji podatkowej, a nie przepisów Kodeksu. W niniejszym postępowaniu nie mogły też być rozpatrywane wskazane przez skarżącego okoliczności związane z usprawiedliwieniem jego niestawiennictwa. Te okoliczności bowiem dotyczą trybu, o którym mowa w § 6 art. 262. Postępowanie w tym zakresie jest przedmiotem rozstrzygnięcia skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej od wyroku z 13 lutego 2008 r. (sygn. akt I SA/Po 1045/07). O kosztach orzeczono na podstawie art. 200, a orzeczenie zawarte w punkcie III-im oparte jest na art. 152 p.p.s.a. /-/ K. Wolna-Kubicka /-/ S. Małek /-/ W. Zygmont uk