I SA/Po 157/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku PJ o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od grudnia 2006r. do sierpnia 2007r. i od października 2007r. do grudnia 2007r. postanawia: oddalić wniosek. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia [...] oddalił skargę PJ na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od grudnia 2006r. do sierpnia 2007r. i od października 2007r. do grudnia 2007r. Skarżący, reprezentowany przez radcę prawnego pismem z dnia [...] wniósł skargę kasacyjną od w.w wyroku. Skarżący złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] i uzupełniony w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w przedmiocie skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia [...], gdyż działalność gospodarczą, z uwagi na kryzys i brak zleceń, prowadzi na skraju opłacalności. Zyski, które osiąga, nie wystarczają na zaspokojenie potrzeb, zwłaszcza dzieci, które po rozstaniu z partnerką, pozostały pod jej wyłączną opieką. Dotychczasowe postępowanie również znacząco obciążyło Skarżącego finansowo i nie jest w stanie ponieść dalszych kosztów, bez uszczerbku dla siebie i rodziny. Wnioskodawca oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synem i z córką. Posiada mieszkanie o pow. [...] m2, [...] ciągniki oraz [...] naczepy. Nie posiada oszczędności oraz papierów wartościowych. Dochód miesięczny brutto Skarżącego z tytułu działalności gospodarczej wynosi [...]. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako P.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publ. na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. nakłada na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek wykazania przesłanek w tym przepisie określonych. Z uwagi na to, że w.w przepis formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 14 września 2006r., sygn. akt II FZ 574/06, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym stanie rzeczy argumentacja służąca wykazaniu, że wystąpiły okoliczności do uwzględnienia wniosku o prawo pomocy, musi być dokładna i wyczerpująca. Skoro podstawą ustaleń faktycznych, pozwalających na podjęcie rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy są zawsze okoliczności wskazane przez wnioskodawcę, to powinna być to informacja kompletna, pozwalająca na zobrazowanie realnej sytuacji majątkowej i finansowej strony. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Pismem z dnia [...] wezwano Skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...], złożenie odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące należących do skarżącego, podanie czy Skarżący posiada samochody osobowe, jeżeli tak należy podać markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową, podanie kosztów miesięcznego utrzymania z rozbiciem na poszczególne wydatki (czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, alimenty, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.), złożenie odpisów z dokumentów prowadzonych w celu rozliczenia się przez Skarżącego w podatku dochodowym od osób fizycznych za ostatnie sześć miesięcy (np. książka przychodów i rozchodów), złożenie odpisów deklaracji VAT-7 za ostatnie sześć miesięcy, złożenie wyciągów z rachunków bankowych firmowych za ostatnie sześć miesięcy, złożenie raportu ze stanu kasy za okres od dnia [...] do dnia sporządzenia odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożenie wykazu środków trwałych. Skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że posiada [...] ciągniki siodłowe marki D (rok produkcji [...]) oraz [...] naczepy C, rok produkcji, przy czym samochody i naczepy zostały zakupione ze środków uzyskanych z kredytów, a zatem bank udzielający kredytów jest ich współwłaścicielem. Wnioskodawca podał, że ponosi miesięczne koszty utrzymania mieszkania w kwocie [...]. Wskazał, że w zależności od pory roku koszty te mogą przekraczać w.w kwotę. Na wyżywienie przeznacza około [...]. Podał, że koszty prowadzenia działalności gospodarczej wynoszą około [...]. Wskazał, że wysokość roszczeń alimentacyjnych, które są kierowane do niego przez byłą partnerkę znacznie przekraczają jego możliwości finansowe i środki, którymi dysponuje po zaspokojeniu kosztów prowadzenia działalności gospodarczej. Wskazał, że oczekiwania byłej partnerki życiowej opiewają na kwotę około [...], tymczasem Skarżący uiszcza alimenty w kwocie [...] mając świadomość narastania zaległości alimentacyjnych, które w tej chwili wynoszą [...] złotych. Wnioskodawca podał, że aktualnie mieszka sam, jednak na jego utrzymaniu pozostają dzieci i była partnerka, która opiekuje się dziećmi i pod której władzą rodzicielską pozostają. Do pisma załączył kserokopie: - zeznań rocznych podatkowych za [...], z których wynika, że w [...] przychód Skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i dochód [...], w [...] przychód Skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i dochód [...], w [...] przychód Skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i dochód [...], - [...] umów kredytowych zawartych przez Skarżącego z G w dniu [...] i w dniu [...], przy czym nie załączył harmonogramów spłat rat, - podsumowania księgi przychodów i rozchodów za miesiące [...], z którego wynika, że przychód Skarżącego za w.w okres wyniósł [...], koszty uzyskania przychodu [...] i dochód [...], - podsumowania stanu konta z dnia [...] prowadzonego w C, z którego wynika, że dostępne środki na rachunku bankowym wynoszą [...], - historii rachunku prowadzonego w A za okres [...], z którego wynika, że stan rachunku bankowego na dzień [...] wyniósł [...], na dzień [...] [...] i na dzień [...] [...], - dowodu wpłaty z dnia [...] kwoty w wysokości [...] do Spółdzielni Mieszkaniowej, - faktury VAT za energię elektryczną za okres [...] w wysokości [...]. Biorąc pod uwagę złożone przez Skarżącego oświadczenia i kserokopie dokumentów stwierdzić należy, że Wnioskodawca nie wykazał przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] (wpis od skargi kasacyjnej). Ze złożonych przez Skarżącego informacji wynika, że prowadzi działalność gospodarczą. Posiada we współwłasności z bankiem [...] ciągniki siodłowe oraz [...] naczepy. Skarżący posiada również mieszkanie. Utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Za miesiące od [...] odnotował przychód w wysokości [...], poniósł koszty uzyskania przychodu w wysokości [...] i uzyskał dochód w wysokości [...]. Skarżący ponosi opłaty za mieszkanie w wysokości ok. [...], które niekiedy, w zależności od pory roku, przekraczają tę kwotę. Z załączonych przez Skarżącego kserokopii dokumentów wynika, że w dniu [...] wpłacił do Spółdzielni Mieszkaniowej kwotę w wysokości [...]. Nie wiadomo jednak jakie wydatki są zaspokajane z tej kwoty (np. czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, opłata eksploatacyjna, fundusz remontowy). Załączył również kserokopię faktury za energię elektryczną, z której wynika, że za okres [...] miał do zapłaty kwotę w wysokości [...], co w przeliczeniu na miesiąc daje kwotę w wysokości [...]. Skarżący podał, że na wyżywienie przeznacza około [...]. Wnioskodawca wskazał, że na utrzymanie dzieci przekazuje [...], jednakże nie podał dokładnej kwoty. Z pisma Skarżącego można wywnioskować, że Wnioskodawca ponosi koszty utrzymania dzieci, natomiast jego była partnerka domaga się alimentów w kwocie [...], jednakże Skarżący nie przedłożył odpisu orzeczenia sądowego, z którego wynikałoby, że został nałożony na niego obowiązek płacenia alimentów w żądanej przez nią kwocie. Zauważyć należy, że w piśmie z dnia [...] wezwano Skarżącego do podania czy posiada samochód osobowy, jeżeli tak należy podać markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową. Skarżący, pomimo wezwania, nie udzielił odpowiedzi na to pytanie. Skarżącego wezwano również do złożenia odpisów deklaracji VAT-7 za ostatnie [...] miesięcy. Wnioskodawca, pomimo wezwania, nie przedłożył odpisów tych deklaracji, nie wyjaśnił nawet czy takie deklaracje składa. Skarżący nie przedłożył również wyciągów z rachunków bankowych firmowych za ostatnie [...] miesięcy, przedłożył natomiast podsumowanie stanu konta z dnia [...] prowadzonego przez C oraz historię z rachunku bankowego za okres [...] prowadzonego przez A. Z podsumowania księgi przychodów i rozchodów wynika, że skarżący uzyskuje przychody z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, jednakże z załączonych przez niego dokumentów nie wynika, czy uzyskiwane z tego tytułu przychody wpływają na rachunki bankowe, czy płatności za wykonane usługi (sprzedane towary) są uiszczane poza systemem bankowym. Wnioskodawca nie złożył również wykazu środków trwałych. Jak już wyżej wskazano - obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża Stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się Strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy sytuacja rodzinna i majątkowa Skarżącego nie uzasadnia stanowiska, że uiszczenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] (wpis od skargi kasacyjnej) spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej Wnioskodawcy i jego rodziny w taki sposób, iż nie będą oni w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Majątek zgromadzony przez Skarżącego oraz ujawnione dochody w sposób jednoznaczny wykluczają go z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia z budżetu Państwa w formie prawa pomocy. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.