I SA/Po 159/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Bejgerowska (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont Sędzia WSA Waldemar Inerowicz Protokolant: st. sekr. sąd. Ewa Szydłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 października 2014 r. sprawy ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie określenia nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności kwoty wynikającej z roszczenia o zwrot udziału z tytułu podziału majątku zlikwidowanej spółki oddala skargę Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] postanowieniem z dnia [...], nr [...], działając na podstawie art. 71a § 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm. – w skrócie: "u.p.e.a."), określił wysokość nieprzekazanej przez D. W. wierzytelności zobowiązanego B. B., wynikającej z roszczenia o zwrot udziału z tytułu podziału majątku zlikwidowanej spółki "X." Sp. z o.o. w organizacji na kwotę [...] zł. W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że w toku prowadzonego wobec B. B. postępowania egzekucyjnego ujawniono składnik majątkowy w postaci wierzytelności, wynikającej z roszczenia o wypłatę udziału z tytułu podziału majątku zlikwidowanej spółki "X." Sp. z o. o. w organizacji. Pismem z dnia [...] stycznia 2011 r. oraz z dnia [...] kwietnia 2013 r. dokonano skutecznego zajęcia powyższej wierzytelności. W odpowiedzi na zajęcie, pismem z dnia [...] stycznia 2011 r. oraz z dnia [...] kwietnia 2013 r., D. W. - dłużnik zajętej wierzytelności podał, że uznaje zajętą wierzytelność i przekaże organowi egzekucyjnemu kwoty, wynikające z obowiązku spłaty na rzecz zobowiązanego B. B. Na poczet dokonanego zajęcia D. W. w okresie od [...] października 2011 r. do [...] listopada 2012 r. wpłacił kwotę [...] zł. Wobec zaprzestania przez dłużnika zajętej wierzytelności realizacji ciążącego na nim obowiązku spłaty zajętej wierzytelności, organ egzekucyjny w dniu [...] czerwca 2013 r. przeprowadził kontrolę prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego. W jej toku ustalono, że wysokość nieprzekazanej kwoty wierzytelności wynosi [...] zł. Dłużnik zajętej wierzytelności oświadczył, że nie regulował zobowiązania ze względu na kłopoty finansowe wynikające z braku zapłat przez kontrahentów za wykonane zlecenia. Wskazana okoliczność została przez organ egzekucyjny uznana za bezpodstawną, w rozumieniu przepisu art. 71a § 9 u.p.e.a. Kwestionując powyższe postanowienie w zażaleniu D. W. podniósł, że zaprzestał uiszczać wymaganych wpłat, gdyż obecnie - ze względu na trudną sytuację finansową - nie posiada środków na realizację zajęć wierzytelności. Jednocześnie zaznaczył, że oczekuje na podpisanie umowy handlowej, która umożliwi mu spłatę całego zobowiązania i w dniu [...] października 2013 r. dokonał wpłaty na rzecz zajętej wierzytelności w wysokości [...] zł, obowiązując się do dokonywania dalszych. Dyrektor Izby Skarbowej w [...] postanowieniem z dnia [...], nr [...], utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W motywach postanowienia organ odwoławczy stwierdził, że w sprawie ziściły się obie przesłanki z art. 71a § 9 u.p.e.a., tj. 1) organ egzekucyjny przeprowadził kontrolę u dłużnika zajętej wierzytelności, 2) w trakcie kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od wpłaty zajętej wierzytelności na konto wskazane przez organ egzekucyjny. Wobec powyższego organ egzekucyjny był uprawniony do wydania postanowienia w przedmiocie określenia wysokości kwoty nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności. Uznając za bezzasadny zarzut naruszenia art. 71a § 9 u.p.e.a. Dyrektor Izby Skarbowej w [...] stwierdził, że problemy finansowe dłużnika zajętej wierzytelności nie mogą stanowić przesłanki do skutecznego kwestionowania postanowienia organu I instancji. Zwrócono uwagę, że D. W. nigdy nie zaprzeczał zasadności zajętej wierzytelności z tytułu zwrotu udziału zlikwidowanej spółki, ani samej wysokości nieprzekazanej wierzytelności. Zaznaczono także, że wpłata w wysokości [...] zł z dnia [...] października 2013 r. oraz korekta deklaracji VAT-7 za III kwartał 2013 r. zostały dokonane już po przeprowadzeniu kontroli. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu D. W. wniósł o uchylenie powyższego rozstrzygnięcia Dyrektora Izby Skarbowej w [...] oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Autor skargi sformułował zarzuty naruszenia przepisów: art. 77 § 2 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm. - w skrócie: "K.p.a."), art. 71a § 9 u.p.e.a. poprzez przyjęcie, iż skarżący bezpodstawnie uchyla się od regulowania zobowiązań, a także błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na przyjęciu, że skarżący celowo uchyla się od zaspokojenia wierzytelności. W argumentacji skargi skarżący podniósł, że już w zażaleniu z dnia [...] października 2013 r. wskazywał, iż nie uchyla się od wykonywania zajętej wierzytelności celowo, a jedynie na skutek nieregulowania zobowiązań przez jego kontrahentów. Podkreślił wówczas, że oczekuje na podpisanie dużego kontraktu, który pozwoli mu na jednorazową spłatę należności. Skarżący stwierdził także, że ustalenie należności i jej zajęcie doprowadzi praktycznie do likwidacji firmy ze względu na niemożność regulowania nie tylko zaległych, ale i bieżących zobowiązań. Autor skargi proponował organom zawarcie ugody na podstawie art. 114 K.p.a. i rozłożenie na raty należności. Na poparcie swych tez przedkładał dokumenty i korekty faktur, które dowodzą, że jego kontrahenci nie regulują zobowiązań i musi występować o zwrot nadpłaconego podatku VAT. W przekonaniu skarżącego, powołane przez niego okoliczności świadczą o tym, że organy egzekucyjne naruszyły art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Autor skargi wskazał, że po wydaniu zaskarżonego postanowienia dokonał korekty kolejnych faktur w związku z nieuregulowaniem zobowiązań przez jego kontrahentów. Dodatkowo podał, że od października 2013 r. dokonał czterech kolejnych wpłat na rzecz zajętej wierzytelności, na łączną kwotę [...] zł. Z kolei naruszenia art. 71a § 9 u.p.e.a. skarżący upatruje w niezasadnym uznaniu przez organy, że nie regulował on zajęcia bezpodstawnie, podkreślając, że nie wynikało to z celowości, a jedynie z braku środków ze względu na nieregulowanie zobowiązań przez jego kontrahentów. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w [...], powołując się na motywy zawarte w zaskarżonym postanowieniu, wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Badając zaskarżony akt według kryteriów przewidzianych w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej w skrócie: "P.p.s.a.") Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Istota sporu w rozpoznawanej sprawie dotyczy kwestii czy zaistniały przesłanki do wydania zaskarżonego postanowienia, opisane w treści przepisu art. 71a § 9 u.p.e.a. Skarżący kwestionuje bowiem podstawę prawną do wydania zaskarżonego postanowienia twierdząc, że nie uchyla się bezpodstawnie od przekazania zajętej wierzytelności, jak stanowi art. 71a § 9 u.p.e.a., a jedynie dlatego, że nie posiada środków do uregulowania tej wierzytelności. Tytułem wstępu wyjaśnienia wymaga, że zgodnie z treścią art. 89 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Jednocześnie wraz z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego czy: a) uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego, b) przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania, i c) w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność (art. 89 § 3 pkt 1 u.p.e.a.). Równocześnie organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też nią rozporządzać (art. 89 § 3 pkt 2 u.p.e.a.). W myśl art. 91 u.p.e.a., jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności uchyla się od przekazania zajętej kwoty organowi egzekucyjnemu, mimo że wierzytelność została przez niego uznana i jest wymagalna, stosuje się odpowiednio przepisy art. 71 b u.p.e.a. Przenosząc powyższe uwagi na grunt analizowanej sprawy bezspornym jest, że skarżący uznał istnienie i wymagalność wierzytelności wobec B. B. pismami z dnia [...] stycznia 2011 r. i z dnia [...] kwietnia 2013 r. (k. 2 i 16 akt admin.). Zgodnie z art. 71b u.p.e.a., jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, zajęta wierzytelność albo część wierzytelności może być ściągnięta od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Podstawą wystawienia tytułu wykonawczego jest postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a. Tytuł wykonawczy wystawia organ egzekucyjny, który dokonał u dłużnika zajętej wierzytelności zajęcia wierzytelności. Przepis art. 71a § 9 zdanie pierwsze u.p.e.a. stanowi, iż jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Z przepisu tego wynika zatem, że przesłankami do określenia dłużnikowi wysokości nieprzekazanych (organowi egzekucyjnemu) wierzytelności przysługujących zobowiązanemu są: 1) fakt ich zajęcia przez organ egzekucyjny (w stosownym trybie); 2) bezpodstawne uchylanie się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. W rozpoznawanej sprawie poza sporem pozostaje ziszczenie się pierwszej przesłanki, albowiem zajęcia wierzytelności zobowiązanego, przysługujących mu wobec skarżącego jako dłużnika zajętej wierzytelności, nastąpiły czterema zawiadomieniami doręczonymi skarżącemu w dniach: [...] stycznia 2011 r., [...] listopada 2012 r., [...] lutego 2013 r. i [...] kwietnia 2013 r. (vide: zpo dołączone do k. 1, 12, 14 i 15 akt admin.). Co do drugiej przesłanki autor skargi twierdzi, że z jego strony nie doszło do "bezpodstawnego uchylania się" od przekazania zajętej wierzytelności, a jedynym powodem jest brak środków. Zdaniem Sądu w składzie orzekającym zwrot normatywny "bezpodstawnie uchyla się" należy interpretować jako przesłankę prawną a nie faktyczną. Innymi słowy uchylanie się przez dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania organowi egzekucyjnemu z przyczyn faktycznych, np. trudnej sytuacji ekonomicznej, będzie stanowiło podstawę do wydania postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty. Pogląd taki jest powszechnie akceptowany zarówno w orzecznictwie, jak i piśmiennictwie prawniczym (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2007 r., o sygn. akt I FSK 984/06, Lex nr 364771, wyrok NSA z dnia 14 czerwca 2007 r., o sygn. akt II FSK 751/06, Jur. Pod. 2008, nr 2, str. 51, R. Hauser, A. Skoczylas (red), Postępowanie egzekucyjne w administracji, Komentarz, Warszawa 2011, s. 370; D. Jankowiak, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym, Komentarz, Wrocław 2011, s. 780). Przyjęcie stanowiska, że uwzględnienie sytuacji finansowej dłużnika zajętej wierzytelności jako podstawy do odmowy przekazania zajętych wierzytelności organowi egzekucyjnemu, prowadziłoby do uznania, że uprawnienia organu egzekucyjnego korzystającego z egzekucyjnego trybu realizacji zobowiązania byłyby mniejsze, aniżeli głównego zobowiązanego będącego wierzycielem dla dłużnika zajętej wierzytelności (por. M. Król, Uprawnienia organu egzekucyjnego względem dłużnika zajętej wierzytelności, Przegląd Podatkowy, 2012, nr 3, s. 33). Wobec powyższego, niekwestionowana przez organ odwoławczy, a opisana przez skarżącego w protokole z dnia [...] czerwca 2013 r. trudna sytuacja ekonomiczna, brak środków na spłatę i zatory płatnicze ze strony jego kontrahentów, nie stanowią usprawiedliwienia dla nieprzekazania zajętej wierzytelności. Powołane przez skarżącego okoliczności nie umożliwiają zatem skutecznego uchylania się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela, gdyż – jak wskazano wcześniej – użyte w przepisie 71a § 9 u.p.e.a. określenie "bezpodstawnie uchylanie się" nie odnosi się do okoliczności związanych ze złą kondycją finansową dłużnika zajętej wierzytelności. Bez znaczenia są twierdzenia strony skarżącej, że bezpodstawność uchylania się nie jest wynikiem celowego czy umyślnego działania lub zaniechania. Jak wspomniano wcześniej podstawą do uchylenia się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej kwoty lub jej części mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylenie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela, np. zarzut przedawnienia, czy potrącenia. Innymi słowy, bezpodstawne uchylanie się oznacza tyle, co bez podstawy prawnej, a użyte w art. 71a § 9 u.p.e.a. określenie "bezpodstawnie uchyla się" nie odnosi się do okoliczności związanych ze złą kondycją finansową dłużnika zajętej wierzytelności. Sąd w składzie orzekającym podziela pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 15 maja 2012 r., o sygn. akt II FSK 2221/10, (publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl), w którym stwierdzono, że zwrot normatywny "bezpodstawnie uchyla się" z art. 71a § 9 u.p.e.a. należy interpretować jako przesłankę prawną a nie faktyczną. Zatem uchylanie się przez dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania organowi egzekucyjnemu z przyczyn faktycznych, np. trudnej sytuacji ekonomicznej, będzie stanowiło podstawę do wydania postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty. Wobec powyższego Sąd stwierdza, że skoro jedynym powodem braku przekazania kwoty przez skarżącego były problemy finansowe i brak jest przeszkód prawnych, to organ prawidłowo przyjął, że uchylanie się od tej czynności jest bezpodstawne, w rozumieniu zastosowanego w sprawie przepisu art. 71a § 9 u.p.e.a. Jak słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 stycznia 2010 r., sygn. akt II FSK 1458/08 (publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl), postanowienie wydawane, na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a., stanowi konsekwencję dokonanego uprzednio przez organ egzekucyjny zajęcia wierzytelności zobowiązanego u jej dłużnika i stwierdzenia, iż dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Celem przedmiotowego postępowania, które zostało poprzedzone czynnościami kontrolnymi, o których mowa w art. 71a § 1 - § 7 u.p.e.a., było jedynie ustalenie okoliczności, że dłużnik zajętej wierzytelności uchylił się od przekazania tej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, który dokonał jej zajęcia. W niniejszym przypadku organ stwierdził zaistnienie tych okoliczności i wydając postanowienie, w oparciu o treść art. 71a § 9 u.p.e.a., skonkretyzował obowiązek dłużnika zajętej wierzytelności, określił jego charakter i zakres. Przepis art. 71a § 9 u.p.e.a. stanowi zatem podstawę prawną do przypisania odpowiedzialności dłużnikowi zajętej wierzytelności za bezpodstawne uchylanie się od przekazania organowi egzekucyjnemu zajętej wierzytelności albo części tej wierzytelności. Odpowiedzialność z tego tytułu może być realizowana wobec dłużnika zajętej wierzytelności także w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji, a podstawą wystawienia tytułu wykonawczego w tym zakresie jest właśnie postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a. Reasumując Sąd stwierdza, że skarżący nie wskazał na żadną okoliczność prawną, która umożliwiłaby mu skuteczne uchylenie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela. Powoływał się jedynie na trudności finansowe i działania podjęte w celu pozyskania środków. Tymczasem takie okoliczności - jak wcześniej wskazano - nie mogą stanowić skutecznej podstawy uchylania się od przekazania spornej wierzytelności. Zgodnie z procedurą przewidzianą w art. 89 § 1 i 2 u.p.e.a. z chwilą dokonania zajęcia wierzytelności pieniężnej dłużnik zajętej wierzytelności traci wszelkie uprawnienia do dysponowania zajętą wierzytelnością, a jego rola ogranicza się jedynie do przekazania kwoty zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, w związku z czym organ egzekucyjny nie ma podstaw do badania wskazywanych przez dłużnika okoliczności faktycznych związanych z jego sytuacją ekonomiczną (por. powoływany wyżej wyrok NSA z dnia 15 maja 2012 r., o sygn. akt II FSK 2221/10, LEX nr 1244185). Działania skarżącego polegające na przekazywaniu określonych kwot na poczet przedmiotowego zobowiązania (w okresie od [...] października 2011 r. do [...] listopada 2012 r. - w łącznej wysokości [...] zł oraz [...] zł w dniu [...] października 2013 r.) prowadzą w istocie do sytuacji, w której o wywiązaniu się z obowiązków nałożonych art. 71a § 9 u.p.e.a. decyduje sam dłużnik zajętej wierzytelności. Sam wyznacza bowiem sobie wysokość kwot, które będzie wpłacał organowi egzekucyjnemu, jak również samodzielnie określa terminy wpłat. Taki sposób postępowania nie znajduje jednak oparcia w przepisach obowiązującego prawa. Analizując przepis dotyczący zajęcia wierzytelności należy stwierdzić, że dłużnik zajętej wierzytelności powinien od razu przekazać całą wierzytelność organowi egzekucyjnemu (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 25 lutego 2011 r., o sygn. akt I SA/Kr 1000/10, LEX nr 990918). Odnosząc się do zarzutu naruszenia wskazanych w skardze przepisów postępowania administracyjnego, zdaniem Sądu, nie mogły one zostać naruszone, gdyż w przedmiotowej sprawie nie było prowadzone postępowanie wyjaśniające i brak jest podstaw prawnych do oceny jakiegokolwiek materiału dowodowego. W tym stanie rzeczy Sąd stwierdza, że organ odwoławczy, wydając zaskarżone postanowienie, nie naruszył prawa i wbrew twierdzeniom skarżącego, prawidłowo zastosował przepisy u.p.e.a. Fakt, że określenie nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności w niniejszej sprawie nie jest zgodne z oczekiwaniami strony skarżącej, nie świadczy o wadliwości zaskarżonego postanowienia. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd uznał, że skarga jako niezasadna podlega oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a.