I SA/Po 168/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku GR o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi DR i GR na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007r. postanawia: oddalić wniosek. DR i GR pismem z dnia [...] wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych. Jednocześnie wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych. Na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na załączonym urzędowym formularzu. GR złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu wniosku podał, że obecnie jest na zasiłku chorobowym. Ma na utrzymaniu małe dzieci i żonę, która jest osobą bezrobotną i nie przysługuje jej prawo do zasiłku dla bezrobotnych. Wskazał, że spłacają zaciągnięte zobowiązania. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z córką i z synem. Posiada dom o powierzchni [...] oraz nieruchomość rolną o powierzchni[...]. Nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i wartościowych przedmiotów. Osoby, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają żadnego majątku. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 p.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć należy, że art. 246 § 1 p.p.s.a. nakłada na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek uprawdopodobnienia przesłanek w tym przepisie określonych. Z uwagi na to, że w.w przepis formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 14 września 2006r., sygn. akt II FZ 574/06). Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem, jak już wyżej wskazano, odstępstwo od generalnej zasady wynikającej z przepisu art. 199 p.p.s.a. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. podanie o co skarżący wnosi, t.j. czy o zwolnienie od kosztów sądowych, częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie radcy prawnego, ustanowienie adwokata (rubryka 4 wniosku o przyznanie prawa pomocy), 2. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, jeżeli zostały złożone zeznania roczne podatkowe za [...] to należy również przedłożyć te zeznania, 3. złożenie odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące należących do skarżącego i do osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 4. podanie czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują jakieś dodatkowe dochody np. z tytułu pracy dorywczej, sezonowej, dopłat do nieruchomości rolnej z Unii Europejskiej, upraw, czy korzystają z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie (odpis decyzji), 5. podanie w jakiej wysokości skarżący otrzymywał wynagrodzenie za pracę (złożenie zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia za ostatnie trzy miesiące przed otrzymaniem zasiłku chorobowego), 6. podanie od kiedy skarżący otrzymuje zasiłek chorobowy, 7. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.), 8. podanie czy skarżący lub osoby, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają samochody osobowe, jeżeli tak należy podać markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową, 9. podanie od kiedy żona skarżącego jest osobą bezrobotną, czy jest ona zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna i czy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych (odpis decyzji). Z akt sprawy wynika, że przesyłka zawierająca powyższe wezwanie została dwukrotnie awizowana (w dniach [...]), a następnie w dniu [...] odesłano ją do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z adnotacją "zwrot – nie podjęto w terminie". Przyjąć zatem należy, że termin zakreślony do uzupełnienia wniosku upłynął w tej sprawie bezskutecznie, wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy zostało doręczone w sposób zastępczy. Stosownie bowiem do art. 73 § 1 p.p.s.a. w razie niemożności doręczenia pisma, składa się je na okres czternastu dni w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy. Zawiadomienie o złożeniu pisma wraz z adnotacją, o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od pozostawienia zawiadomienia, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe (por. art. 73 § 2 p.p.s.a.). W przypadku niepodjęcia pisma w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy (por. art. 73 § 3 p.p.s.a.). Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1 (por. § 4 art. 73 p.p.s.a.). Skoro zatem przesyłkę zawierającą wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy awizowano po raz pierwszy w dniu [...], to trzeba przyjąć, iż wezwanie to doręczono z dniem [...], a co za tym idzie, że siedmiodniowy termin do wykonania tego wezwania upłynął bezskutecznie z dniem [...]. Biorąc pod uwagę powyższe stwierdzić należy, że skarżący nie uprawdopodobnił wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu wynika, że skarżący jest na zasiłku chorobowym, natomiast jego żona jest osobą bezrobotną. Ze złożonego przez małżonkę skarżącego oświadczenia wynika, że skarżący otrzymuje zasiłek chorobowy w kwocie [...] brutto [karta nr [...] akt sądowych]. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z córką i z synem. Posiada dom o pow. [...] i nieruchomość rolną o pow. [...]. Nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i wartościowych przedmiotów. Osoby pozostające ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają żadnego majątku i nie uzyskują żadnych dochodów. Wobec powstałych wątpliwości co do sytuacji skarżącego wezwano go do złożenia dodatkowych informacji dotyczących jego sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej. Jednakże skarżący, pomimo wezwania, nie podał w jakiej wysokości ponosi koszty miesięcznego utrzymania, w jakiej wysokości spłaca zaciągnięte zobowiązania, nie podał czy on i osoby, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują jakieś dodatkowe dochody lub czy korzystają z pomocy opieki społecznej, nie wskazał czy posiadają samochody osobowe, nie wyjaśnił czy żona jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Skarżący nie przedłożył również odpisów zeznań rocznych podatkowych, wyciągów z rachunków bankowych, kont i lokat, zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia, decyzji Powiatowego Urzędu Pracy. Zatem złożone i nieuzupełnione przez niego oświadczenia są niepełne, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych okoliczności dotyczących jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym rzeczywistej sytuacji i możliwości płatniczych. Uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5.09.2005r. sygn. akt II FZ 418/05, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro wnioskodawca, pomimo wezwania, nie dostarczył żądanych dokumentów i nie udzielił pełnych wyjaśnień, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu majątkowo-finansowego strony i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, a zatem wniosek należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące sytuacji materialnej i finansowej jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. To właśnie na wnioskodawcy ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają bowiem w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Zauważyć również należy, że GR we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie zaznaczył o co wnosi, jednakże z uwagi na fakt, iż w skardze wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych przyjęto, że wnosi o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.