I SA/Po 17/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Nikodem (spr.) Sędzia WSA Karol Pawlicki po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 23 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi R.B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie uznania za nieuzasadniony zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej oddala skargę. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, na podstawie art. 18 oraz art. 33 § 1 pkt 4 i art. 34 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 1427 – dalej: "u.p.e.a.") i art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2019 r., poz. 2070 ze zm.) postanowieniem z [...] listopada 2020 r. po rozpatrzeniu zażalenia R. B. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. z [...] sierpnia 2020 r. w przedmiocie uznania za nieuzasadniony zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej wszczętej na podstawie tytułu wykonawczego o nr [...] wystawionego [...] maja 2020 r. przez Burmistrza Miasta i Gminy w [...], obejmującego należności pieniężne z tytułu nieuiszczonego podatku od nieruchomości od osób fizycznych za okres II i III kwartału 2017 r. w kwocie łącznej [...] zł należności głównej. Przedstawiając stan faktyczny organ wskazał, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w O. prowadzi egzekucję administracyjną wobec R. B., na podstawie powyższego tytułu wykonawczego o nr [...], wystawionego w [...] maja 2020 r. przez Burmistrza Miasta i Gminy w [...]. Zawiadomieniem nr [...] z [...] czerwca 2020 r. organ egzekucyjny dokonał próby zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] Bank [...] S.A. Bank w odpowiedzi poinformował o przeszkodzie w realizacji zajęcia z uwagi na zbieg egzekucji administracyjnej i sądowej. Zobowiązana odebrała zawiadomienie o zajęciu wraz z odpisem tytułu wykonawczego [...] lipca 2020 r. Pismem z [...] lipca 2020 r. zobowiązana złożyła zarzut dotyczący prowadzonej wobec niej egzekucji, który organ egzekucyjny zakwalifikował jako zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Zobowiązana podniosła, że na konto bankowe wpływają jej świadczenia rodzinne i zasiłek pielęgnacyjny wypłacane przez MGOPS w [...]. Ponadto na rachunek ten wpływa renta chorobowa zobowiązanej, renta rodzinna córki oraz emerytura matki zobowiązanej, I. B. (konto wspólne). Naczelnik Urzędu Skarbowego w O. postanowieniem z [...] sierpnia 2020 r. uznał zarzut R. B. za nieuzasadniony. Organ wskazał, że w jego ocenie zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego nie było środkiem zbyt uciążliwym. Ponadto w toku egzekucji nie ujawniono innego składnika majątku zobowiązanej, z którego można byłoby zaspokoić roszczenie wierzyciela. W zażaleniu z [...] sierpnia 2020 r. zobowiązana wskazała dodatkowo na zarzut błędu co do osoby zobowiązanej (art. 33 § 1 pkt 4 u.p.e.a.), z uwagi na fakt, że na konto wpływa emerytura matki oraz renta rodzinna córki. Podniosła również zarzut art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a. - niedopuszczalność egzekucji administracyjnej, z uwagi na egzekucję ze świadczeń rodzinnych, z renty rodzinnej i swojej renty, wypłacanych w kwotach poniżej kwoty wolnej od potrąceń. Wskazała ponadto na możliwość umorzenia zobowiązania z uwagi na ważny interes podatnika w myśl przepisów Ordynacji podatkowej. Podtrzymała poza tym zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, wskazując na trudną sytuację materialną i zdrowotną rodziny. Zobowiązana w zażaleniu powołała się także na szereg przepisów Konstytucji RP. Powołanym na wstępie postanowieniem z [...] listopada 2020 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Ustosunkowując się do zarzutu wniesionego na podstawie art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. dotyczącego zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, organ podkreślił, że zobowiązana nie wskazała alternatywnego środka, którego zastosowanie mogłoby prowadzić do zaspokojenia roszczeń wierzyciela. Zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego nie ma prowadzić do wstrzymania egzekucji w ogóle, ale skierować ją do innych składników majątkowych zobowiązanego. Organ wyjaśnił, że wierzyciel - Burmistrz Miasta i Gminy w [...] w informacji załączonej do tytułu wykonawczego nr [...] poinformował, że zobowiązana posiada grunty oraz budynki gospodarcze i pomieszczenia mieszkalne w miejscowości B.. W ocenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w O., jak i organu odwoławczego, zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego nie stanowi zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Organ zaznaczył, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w O. wobec niewykonania przez zobowiązaną w terminie zapłaty należności z tytułu podatku od nieruchomości miał obowiązek wszcząć egzekucję administracyjną niezwłocznie po wpływie tytułu wykonawczego, stosując środki egzekucyjne przewidziane w u.p.e.a. Posiadając natomiast informacje o wierzytelnościach na rachunku bankowym zobowiązanej w [...] Bank [...] S.A., organ egzekucyjny dokonał ich zajęcia (próby z uwagi na wystąpienie zbiegu egzekucji). Organ podkreślił, że wymienione przez zobowiązaną wpływy na zajęty rachunek bankowy z mocy ustawy są wyłączone z egzekucji. Organ egzekucyjny uzyskał stosowne informacje od dłużnika zajętych wierzytelności. Dokonał zatem ustaleń, z których wynikało, że na rachunek bankowy wpływają świadczenia z MGOPS w [...] oraz świadczenia wypłacane przez organ rentowy. W opinii organu odwoławczego zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego został prawidłowo oceniony przez organ egzekucyjny jako nieuzasadniony. Odnosząc się natomiast do zarzutu błędu co do osoby zobowiązanego z uwagi na fakt, iż na konto wpływa emerytura matki oraz renta rodzinna córki, oraz zarzutu niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, z uwagi na egzekucję ze świadczeń rodzinnych, z renty rodzinnej i swojej renty, wypłacanych w kwotach poniżej kwoty wolnej od potrąceń, organ wskazał, że zobowiązana wniosła te zarzuty dopiero na etapie zażalenia wnoszonego do drugiej instancji. Zważywszy na fakt, że postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne, rozpoznanie tych zarzutów wniesionych do organu odwoławczego, a nie rozpoznanych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. stanowiłoby naruszenie zasady dwuinstancyjności. W skardze z [...] grudnia 2020 r. na powyższe postanowienie skarżąca ponownie wskazała, że organ egzekucyjny dążył do zajęcia rachunku bankowego, którego jest współwłaścicielką wraz z matką (na konto wpływa emerytura matki oraz renta rodzinna na młodszą córkę). Ponadto w uzasadnieniu skargi strona przedstawiła szczegółowo opis wydarzeń, które doprowadziły do powstania zadłużenia, powołując się przy tym na przepisy Konstytucji RP (art. 2, art. 71) oraz zły stan zdrowia i trudną sytuację materialną. Odpowiadając na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sprawa została rozpoznana przez Sąd w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej: "P.p.s.a."). W myśl tej regulacji, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W pierwszej kolejności Sąd wyjaśnia, że w sprawie znajdują zastosowanie przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w brzmieniu obowiązującym przed 30 lipca 2020 r. Na podstawie art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2019 r., poz. 2070 ze zm.) do postępowań wszczętych na podstawie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i niezakończonych przed 30 lipca 2020 r. stosuje się przepisy dotychczasowe. Kontroli sądowej poddane zostało postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z [...] listopada 2020 r. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. w przedmiocie uznania za nieuzasadniony zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej. Wyjaśnić należy, że zarzuty są podstawowym środkiem ochrony zobowiązanego przed niezasadnym bądź niezgodnym z prawem wszczęciem i prowadzeniem egzekucji. Katalog zarzutów ma charakter zamknięty i zawarty został w przepisie art. 33 u.p.e.a. Zarzuty zgłaszane są organowi egzekucyjnemu i do tego organu należy ostateczne rozstrzygnięcie o zasadności bądź bezzasadności czy też niedopuszczalności zarzutów. Zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej są sformalizowanym środkiem prawnym, a ich wniesienie wszczyna postępowanie zmierzające do rozpoznania sprawy i wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie zarzutów na postępowanie egzekucyjne. Zarzuty te można składać tylko z przyczyn enumeratywnie wymienionych w art. 33 u.p.e.a. Obowiązuje przy tym siedmiodniowy termin na zgłoszenie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym (art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a.). Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym są środkiem zaskarżenia, który służy zobowiązanemu w fazie wszczęcia tego postępowania. Oznacza to, że nie można podnosić nowych zarzutów na dalszych etapach postępowania. Postępowanie w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym może toczyć się jedynie w ramach nakreślonych przez zgłaszającego te zarzuty, w terminie otwartym na ich wniesienie. Podniesione w nich okoliczności zakreślają granice sprawy rozpoznawanej przez organ egzekucyjny, właściwy do rozpoznania tego środka prawnego. Zaznaczyć również należy, że stosowanie do art. 34 § 1 u.p.e.a, zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10, a przy egzekucji o charakterze niepieniężnym - także na podstawie art. 33 § 1 pkt 8, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie złożonych zarzutów, z tym że w zakresie zgłoszonych zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. W przedmiotowej sprawie wniesiony przez skarżącą zarzut organ egzekucyjny prawidłowo zakwalifikował jako zarzut z art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a., tj. zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. W tym miejscu należy wskazać, że na podstawie art. 7 § 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Przytoczony przepis statuuje dwie zasady: zasadę celowości, czyli stosowania środków prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku oraz zasadę stosowania najłagodniejszego, tj. najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego. Wybór środka każdorazowo powinien określać cel postępowania egzekucyjnego, którym jest skuteczności egzekucji. Uciążliwość, o której mowa w powołanym wyżej przepisie należy rozumieć jako dokuczliwość zastosowania środka egzekucyjnego dla codziennego życia zobowiązanego, czy prowadzonej przez niego działalności, powodującą niemożność, czy utrudnianie codziennego funkcjonowania zobowiązanego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 8 kwietnia 2008 r., I SA/Gd 26/08 – powołane orzeczenia dostępne na stronie internetowej orzeczenia nsa.gov.pl). Organ egzekucyjny może zrezygnować ze stosowania środków egzekucyjnych mniej uciążliwych dla zobowiązanego wtedy, gdy nie przyczynią się one do wyegzekwowania obowiązku (P. Przybysz, "Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz", Warszawa 2008 Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis). Uwzględniając okoliczności rozpoznawanej sprawy, należy stwierdzić, że zastosowany środek egzekucyjny polegający na zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego nie może być kwalifikowany jako zbyt uciążliwy i dolegliwy dla skarżącej jako zobowiązanej. W zaskarżonym postanowieniu organ wskazał, że wierzyciel - Burmistrz Miasta i Gminy w [...] w informacji załączonej do tytułu wykonawczego nr [...] poinformował, że skarżąca posiada grunty oraz budynki gospodarcze i pomieszczenia mieszkalne w miejscowości B.. W ocenie Sądu zasadnie organy stwierdziły, że zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego nie stanowi zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Wierzyciel wskazał jedynie nieruchomości jako znany majątek zobowiązanej, jednakże zajęcie nieruchomości w przedmiotowym przypadku byłoby nieuzasadnione ekonomicznie. Organ egzekucyjny nie posiadał wiedzy o innych składnikach majątkowych wobec których zastosowanie środka egzekucyjnego doprowadziłoby do zaspokojenia wierzyciela. Sama zobowiązana również nie wskazała alternatywnych środków egzekucyjnych, które byłyby dla niej mniej uciążliwe, a możliwe do zastosowania, które w jej ocenie byłyby mniej dolegliwe, prowadząc jednocześnie do celu egzekucji, jakim jest wyegzekwowanie należności pieniężnej i zaspokojenie roszczeń wierzyciela. Organ egzekucyjny może zatem stosować wszystkie środki egzekucyjne, o których mowa w przepisie art. 1a pkt 12 lit. a, w tym również egzekucję z rachunku bankowego. Egzekucja administracyjna powinna być prowadzona wszystkimi dostępnymi środkami egzekucyjnymi, a podstawową przesłanką przy wyborze określonego środka egzekucyjnego winien być cel egzekucji, tj. dążenie do wykonania w trybie przymusowym ciążącego na zobowiązanym obowiązku. Gdy cel egzekucji tego wymaga, zastosować można każdy środek egzekucyjny, jeżeli doprowadzi do wyegzekwowania należności (por. wyrok NSA z 10 lutego 2000 r., sygn. akt I SA/Gd 2184/97). Powyższy środek egzekucyjny (zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego) zastosowany został w oparciu o art. 80 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z ustaleniami organu egzekucyjnego na zajęty na rachunek bankowy wpływają świadczenia z MGOPS w [...] oraz świadczenia wypłacane przez organ rentowy. Na podstawie art. 10 § 4 u.p.e.a. nie podlegają egzekucji między innymi świadczenia rodzinne, dodatki rodzinne oraz pielęgnacyjne. Natomiast do egzekucji z rent stosuje się przepis o egzekucji ze świadczeń przewidzianych w przepisach ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 53 ze zm.). Na podstawie art. 141 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalnej - kwota emerytury i renty wolna od egzekucji i potrąceń wynosi 825 zł. Dokonane zajęcie nie uchybiło powyższym przepisom. W realiach przedmiotowej sprawy prawidłowość podjętych przez organy działań nie budziła więc wątpliwości. Organ egzekucyjny mając na uwadze zasady postępowania egzekucyjnego, tj. zasadę celowości, zasadę stosowania środków prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku, zasadę stosowania wyłącznie środków egzekucyjnych przewidzianych w ustawie oraz zasadę stosowania najłagodniejszych środków egzekucyjnych, był zobligowany dokonać zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego (próby zajęcia). Podkreślenia wymaga, że celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do przymusowej realizacji przez zobowiązanego jego obowiązków. Spośród środków egzekucyjnych przewidzianych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i bezpośrednio prowadzących do wykonania obowiązku, organ egzekucyjny obowiązany jest do stosowania środków najmniej uciążliwych dla zobowiązanego. O zastosowaniu najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego można jednak mówić wówczas, gdy istnieją w tym względzie możliwości wyboru. Jeśli natomiast, tak jak w niniejszym przypadku, organ egzekucyjny ma do dyspozycji jeden środek egzekucyjny, to wówczas nie tylko jest on uprawniony, a wręcz zobowiązany do jego zastosowania (por. wyrok NSA z 10 czerwca 2021 r. o sygn. akt III FSK 3610/21, wyrok WSA w Gdańsku z 10 marca 2020 r. o sygn. I SA/Gd 20/20). W kontekście powyższego, Sąd stwierdza, że zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego został prawidłowo oceniony przez organy obu instancji jako nieuzasadniony. Nie zasługują na uwzględnienie pozostałe zarzuty skargi, w tym zarzuty dotyczące naruszenia przepisów Konstytucji RP. Natomiast podnoszone przez skarżącą kwestie związane z wpływającą na wspólny rachunek bankowy emeryturą matki zobowiązanej, I. B., zostały rozpoznane przez organ egzekucyjny w odrębnym postępowaniu. Jak wyjaśnił organ, postanowieniem z [...] września 2020 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w O. wyłączył spod egzekucji świadczenie emerytalne I. B. wpływające na rachunek bankowy zajęty zawiadomieniem z [...] czerwca 2020 r. nr [...] Reasumując, Sąd stwierdza, że zaskarżone postanowienie zostało wydane na podstawie obowiązujących przepisów prawa, a zawarte w nim rozstrzygnięcie sporządzono prawidłowo. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.