I SA/Po 178/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku MR o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi MR na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry postanawia: oddalić wniosek. Wpis od skargi wynosi [...]. Skarżąca MR, reprezentowana przez adwokata, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Celnej. Równocześnie złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych w całości, albowiem nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wnioskodawczyni oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z córką i z synem. Skarżąca posiada dom o pow. [...] m2 o wartości ok. [...], nie posiada innych nieruchomości. Wnioskodawczyni posiada samochód V, rok prod. [...] oraz P, rok prod. [...]. Mąż skarżącej posiada gospodarstwo rolne, z tego tytułu uzyskuje dochód w wysokości ok. [...]. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącą i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, jeżeli zostały złożone zeznania roczne podatkowe za [...] należy przedłożyć odpisy tych zeznań, 2. złożenie wyciągów z rachunków bankowych, lokat bankowych, rachunków kart kredytowych za ostatnie [...] miesięcy należących do skarżącej i do osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, 3. podanie czy skarżąca lub osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają mieszkanie, jeżeli tak jaka jest powierzchnia mieszkania oraz szacunkowa wartość, 4. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat i czy spłaca te kredyty, inne koszty) i z jakich środków je ponosi, 5. podanie czy skarżąca lub osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają udziały w spółkach, pełnią funkcję członka zarządu lub prokurenta, członka rady nadzorczej w spółkach, jeżeli tak należy wymienić w jakich spółkach, jaka jest wartość nominalna tych udziałów, czy z tytułu posiadania udziałów w spółkach lub pełnienia w.w funkcji uzyskują dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości, jeżeli nie to dlaczego, 6. podanie czy skarżąca i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują miesięczne dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości i z jakiego tytułu (np. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, prac dorywczych, sezonowych, udziału w spółkach, pełnienia funkcji w spółkach, umowy zlecenia, umowy o dzieło, wynagrodzenia za pracę, alimenty, inne), czy korzystają z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie (odpis decyzji), 7. podanie czy skarżąca prowadzi działalność gospodarczą, jeżeli nie to od kiedy (odpis dokumentu o zaprzestaniu prowadzenia działalności lub zawieszeniu prowadzenia działalności), jeżeli prowadzi lub prowadziła w [...] działalność gospodarczą należy podać w jakiej wysokości w okresie [...] uzyskała przychody, w jakiej wysokości poniosła koszty uzyskania przychodów, przedłożyć odpis z książki przychodów i rozchodów za [...], deklaracji VAT-7 za [...], ewidencję środków trwałych, wyciągi z firmowych rachunków bankowych za [...], podać ilu skarżąca zatrudnia pracowników, 8. podanie czy skarżąca pozostaje z małżonkiem w separacji sądowej, jeżeli tak należy podać od kiedy i przedłożyć odpis orzeczenia, jeżeli małżonkowie nie pozostają w separacji sądowej należy przedłożyć zeznania roczne podatkowe męża za [...], wyciągi z rachunków bankowych, lokat bankowych, kart kredytowych męża za [...], podać czy małżonek posiada nieruchomości (jakie, jaka jest ich powierzchnia oraz szacunkowa wartość), oszczędności, papiery wartościowe, przedmioty o wartości powyżej 5.000,- zł, pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji – marka, typ, rok produkcji i wartość rynkowa, udziały w spółkach, czy pełni funkcje członka zarządu lub prokurenta w spółkach, czy prowadzi działalność gospodarczą, czy poza dochodami z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego uzyskuje inne dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości i z jakiego tytułu, podanie jaki jest zakres prowadzonego przez małżonka gospodarstwa rolnego, czy otrzymuje dopłaty do nieruchomości rolnej, jeżeli tak to w jakiej wysokości, czy małżonek posiada maszyny rolnicze (np. kombajn, ciągnik, inne), jeżeli tak należy podać jakie, jaka jest wartość rynkowa tych maszyn i rok produkcji, należy podać czy małżonek ma na swoim utrzymaniu inne osoby, w jakim wieku są te osoby, w jakiej wysokości ponosi koszty miesięcznego utrzymania z rozbiciem na poszczególne wydatki, jeżeli małżonkowie pozostają w rozdzielności majątkowej należy przedłożyć również odpis orzeczenia lub umowy o ustanowieniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej oraz odpis umowy lub orzeczenia o podziale majątku wspólnego między małżonkami. Skarżąca w odpowiedzi oświadczyła, że we współwłasności z mężem posiada dom o pow. [...] m2 o wartości ok. [...]. Wnioskodawczyni podała, że ma na utrzymaniu [...] córkę i [...] syna. Gospodarstwo rolne jest własnością męża, pow. gospodarstwa wynosi [...]. Dochód miesięczny z tytułu gospodarstwa rolnego wynosi [...]. Skarżąca podała, że dopłaty do nieruchomości rolnej wynoszą ok. [...] rocznie. Wnioskodawczyni wskazała, że wartość rynkowa samochodu V wynosi [...], wartość rynkowa samochodu P [...]. Skarżąca oświadczyła, że prowadzi działalność gospodarczą, zatrudnia [...] pracowników. Wnioskodawczyni podała, że koszty miesięcznego utrzymania we wspólnym gospodarstwie domowym wynoszą [...], przy czym [...]. Do pisma załączyła kserokopie: zeznań rocznych podatkowych za [...], odpisy deklaracji VAT-7 za miesiące [...], podsumowanie z książki przychodów i rozchodów za miesiące [...]. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zauważyć należy, że instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu. Stanowi ona wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu sądowym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W piśmiennictwie i orzecznictwie przyjęto, że prawo pomocy udzielane jest w zasadzie osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku (por. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005 r., str. 628, postanowienia NSA z dnia 27.08.2015 r. sygn. I FZ 228/15, z dnia 21.05.2015 r. sygn. II GZ 209/15). Pamiętać należy, że pomoc finansowa w ramach prawa pomocy nie ma na celu "wspierania" danego podmiotu w jego przedsięwzięciach gospodarczych, nie służy też ochronie jego majątku. Zauważyć również należy, że to strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". W przedmiotowej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, a zatem wniosek jej podlega rozpoznaniu w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącą oświadczenia i dokumenty stwierdzić należy, że nie wykazała ona przesłanek do zwolnienia jej od kosztów sądowych. Z oświadczeń złożonych przez skarżącą wynika, że wnioskodawczyni pozostaje w związku małżeńskim, skarżąca pozostaje wspólnym gospodarstwie domowym z córką i z synem. Skarżąca posiada dom o pow. [...] m2 o wartości ok. [...] oraz samochody V, rok prod. [...] o wartości ok. [...] i P, rok prod. [...] o wartości ok. [...]. Mąż skarżącej posiada gospodarstwo rolne o pow. [...]. Skarżąca podała, że małżonek z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego uzyskuje dochód miesięczny w wysokości [...] oraz otrzymuje dopłaty do nieruchomości rolnej w wysokości [...] rocznie. Skarżąca podała, że koszty miesięcznego utrzymania rodziny wynoszą ok. [...]. Z oświadczeń skarżącej wynika, że prowadzi ona działalność gospodarczą i zatrudnia [...] pracowników. Z załączonych przez skarżącą kserokopii deklaracji VAT-7 wynika, że w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], podatnik nabył towary i usługi za wartość netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], podatnik nabył towary i usługi za wartość netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], podatnik nabył towary i usługi za wartość netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...]. Z zeznania rocznego podatkowego za [...] wynika, że przychód skarżącej z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i dochód [...], w [...] przychód skarżącej z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...]. Wnioskodawczyni w [...] uzyskała dochód z działalności wykonywanej osobiście, który wyniósł [...]. W [...] przychód skarżącej z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i dochód [...], a zatem średniomiesięczny przychód skarżącej w [...] kształtował się na poziomie [...]. Z załączonej przez skarżącą księgi przychodów i rozchodów - raport za [...] wynika, że w okresie [...] przychód skarżącej wyniósł [...], co średniomiesięcznie daje kwotę [...], koszty uzyskania przychodów [...] i dochód [...], co średniomiesięcznie daje kwotę [...]. Zauważyć zatem należy, że z uzyskiwanych przychodów z działalności gospodarczej wnioskodawczyni ponosi koszty prowadzonej działalności gospodarczej, które średniomiesięcznie w okresie [...] wynosiły [...], w okresie [...]. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ukształtował się pogląd, że nie można uznawać wszelkich kosztów działalności gospodarczej za priorytetowe wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 09.11.2011r., sygn. akt I FZ 344/11, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Również ujawnione przychody z tytułu prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej w sposób jednoznaczny wykluczają ją z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie zwolnienia od kosztów sądowych. Ponadto na uwagę zasługuje okoliczność, że skarżąca mimo wezwania z dnia [...] nie przedłożyła wyciągów z rachunków bankowych, lokat bankowych, kart kredytowych za ostatnie [...] miesięcy należących do niej i do osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, nie wyjaśniła nawet czy ona i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym rachunki bankowe posiadają, skarżąca nie wyjaśniła czy ona i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie posiadają udziały w spółkach, pełnią funkcję członka zarządu lub prokurenta, członka rady nadzorczej w spółkach. Wnioskodawczyni nie przedłożyła również ewidencji środków trwałych, nie wyjaśniła, czy ewidencję środków trwałych prowadzi, nie przedłożyła wyciągów z firmowych rachunków bankowych, nie podała także czy posiada firmowe rachunki bankowe. Skarżąca nie przedłożyła zeznań rocznych podatkowych małżonka za [...], nie wyjaśniła czy mąż zeznania roczne podatkowe składa w Urzędzie Skarbowym, nie przedłożyła wyciągów z rachunków bankowych męża, nie podała nawet czy małżonek rachunki bankowe posiada, skarżąca nie podała czy mąż posiada pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, maszyny rolnicze m.in. kombajn, ciągnik, jeżeli tak to jaki jest ich rok prod. i wartość rynkowa, czy posiada on udziały w spółkach lub czy pełni funkcje członka zarządu lub prokurenta w spółkach. Jak wskazano wyżej obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 418/05, postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r. sygn. akt II FZ 128/12, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.