I SA/Po 211/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku KI i TI o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi KI i TI na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2014 r. postanawia: oddalić wniosek KI i TI o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący KI i TI pismem z dnia [...] wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2014 r. Następnie skarżący złożyli sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podali, że skarżąca obecnie nie pracuje na etacie, a koszty utrzymania rodziny, gdzie dzieci objęte są obowiązkiem szkolnym, są znaczne. Dlatego też każde ograniczenie kosztów jest istotne. Skarżący wskazali, że "Oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" przesłali wraz ze skargą do Izby Skarbowej. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, t.j. wypełnienia rubryk nr [...] - skarżący złożyli uzupełniony w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy. Z uzupełnionego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący pozostają razem z małoletnimi dziećmi, t.j. z [...] córką i z [...] synami, we wspólnym gospodarstwie domowym. Wnioskodawcy oświadczyli, że posiadają dom o pow. [...] m2 z działką budowlaną o pow. [...] m2, szacunkowa wartość nieruchomości ok. [...], grunty orne o pow. [...], szacunkowa wartość ok. [...], oddane w dzierżawę, nie posiadają budynków gospodarczych i inwentarskich oraz sprzętu rolniczego, nie posiadają również innych nieruchomości. Skarżący posiadają środki pieniężne na rachunku bankowym w wysokości [...], lokatę terminową obejmującą otrzymane odszkodowanie od firmy A w wysokości [...], papiery wartościowe o wartości [...] oraz samochód osobowy marki R, rok prod. [...], poj. silnika [...] m3, szacunkowa wartość pojazdu ok. [...]. Wnioskodawcy podali, że skarżący z tytułu umowy o pracę uzyskuje dochód netto w wysokości [...], z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości [...] netto, skarżąca z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskuje dochód wysokości [...] netto, skarżący z tytułu dzierżawy gruntów ornych [...] netto, a zatem łączny dochód wynosi [...] netto. Wnioskodawcy podali, że ponoszą następujące miesięczne wydatki: [...]. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które nie posiadają żadnego majątku i które mają bardzo niskie dochody lub całkowicie tych dochodów są pozbawione, a zatem osobom, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu sądowym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego przedmiotowy wniosek skarżący nie wykazali przesłanek do przyznania im prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący są bowiem w stanie uiścić koszty sądowe w niniejszej sprawie, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] [wpis od skargi]. Ze złożonych przez skarżących oświadczeń wynika bowiem, że posiadają we współwłasności dom jednorodzinny o pow. [...] na działce gruntu o pow. [...] o szacunkowej wartości ok. [...], grunty orne o pow. [...] o szacunkowej wartości ok. [...], środki pieniężne na rachunku bankowym w wysokości [...], lokatę terminową, na której znajdują się oszczędności w wysokości [...], papiery wartościowe o wartości [...] oraz samochód osobowy marki R z [...] o wartości ok. [...]. Z posiadanych środków pieniężnych na rachunku bankowym oraz oszczędności skarżący są w stanie ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie. Wskazać również należy, że skarżący z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskuje dochód netto w wysokości [...], z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości [...] netto, z tytułu dzierżawy gruntów ornych w wysokości [...] netto, skarżąca z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskuje dochód w wysokości [...] netto, a zatem łączne dochody skarżących wynoszą [...] netto, natomiast koszty miesięcznego utrzymania - jak podali wnioskodawcy - wynoszą [...]. W tych okolicznościach na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.