I SA/Po 212/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Karol Pawlicki po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od lipca do grudnia 2007 r. postanawia: oddalić wniosek. Wyrokiem z dnia 16 stycznia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę [...] na wskazana w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] grudnia 2013 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od lipca do grudnia 2007 r. Pismem z dnia [...] marca 2015 r. skarżący, reprezentowany przez adwokata, wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku. Jednocześnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] marca 2015 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że postępowanie UKS i ogólna sytuacja rynkowa spowodowały znaczny spadek obrotów i dochodów z działalności gospodarczej. Wnioskodawca oświadczył, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, nie posiada domu. Skarżący płaci alimenty w wysokości [...] zł na syna i po [...] zł na dwie córki. Wnioskodawca oświadczył, że z tytułu prowadzenia własnej działalności uzyskuje dochód miesięczny brutto w wysokości [...] zł. Pismem z dnia [...] kwietnia 2015 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za 2013 r. złożonych przez skarżącego, jeżeli zostały złożone zeznania roczne podatkowe za 2014 r. należy przedłożyć również odpisy tych zeznań, 2. złożenie odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie sześć miesięcy należących do skarżącego, 3. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego z rozbiciem na poszczególne wydatki (czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.), 4. podanie czy skarżący posiada udziały w spółkach, jeżeli tak to jaka jest wartość nominalna tych udziałów, czy pełni funkcje członka zarządu, prokurenta w spółkach, 5. podanie czy skarżący poza dochodami z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskuje inne dochody, jeżeli tak to z jakiego tytułu i w jakiej wysokości (np. z tytułu udziału w spółkach, pełnienia funkcji w spółkach, wynagrodzenia za pracę, inne), 6. podanie czy skarżący posiada pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy podać jakie to pojazdy, jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa, 7. złożenie odpisów z książki przychodów i rozchodów za ostatnie sześć miesięcy, deklaracji VAT-7 za ostatnie sześć miesięcy, wyciągów z firmowych rachunków bankowych za ostatnie sześć miesięcy, ewidencji środków trwałych, należy również podać ilu skarżący zatrudnia pracowników, w jakiej wysokości skarżący z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w 2014 r. i w okresie od stycznia do marca 2015 r. uzyskał przychody, w jakiej wysokości poniósł koszty uzyskania przychodów, 8. podanie czy skarżący posiada ½ udziału w nieruchomości (dom o pow. [...] m2) w [...], jeżeli nie to od kiedy i w jaki sposób skarżący zbył udział w nieruchomości (odpis umowy lub orzeczenia), 9. złożenie oświadczenia czy skarżący posiada mieszkanie, jeżeli tak to jaka jest powierzchnia mieszkania, nieruchomość rolną (liczba hektarów), inne nieruchomości, oszczędności, papiery wartościowe i przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro, 10. podanie czy został podzielony majątek wspólny między małżonkami, jeżeli tak to w jaki sposób (odpis umowy lub orzeczenia). Skarżący w odpowiedzi podał, że koszt comiesięcznych wydatków jakie ponosi to wydatki na jedzenie w kwocie ok. [...] zł, wynajem mieszkania wraz z opłatami za ogrzewanie, wodę, gaz, energię elektryczną ok. [...] zł, zakup środków czystości ok. [...] zł, koszty leczenia i zakupu lekarstw ok. [...] zł, koszt zakupu odzieży [...] zł, alimenty na dzieci [...] zł. Skarżący podał, że w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą zaciągnął kredyt i w związku z tym płaci ratę w wysokości [...] zł miesięcznie. Skarżący oświadczył, że poza dochodami z tytułu działalności gospodarczej nie uzyskuje żadnych innych dochodów. Nie posiada udziałów w spółkach i nie pełni funkcji członka zarządu ani prokurenta. Wnioskodawca posiada dwa pojazdy mechaniczne: samochód [...], rok prod. [...] o wartości rynkowej ok. [...] zł i samochód [...], rok prod. [...] o wartości rynkowej ok. [...] zł. Skarżący podał, że wyrokiem z dnia [...] kwietnia 2013 r. Sąd orzekł separację w małżeństwie [...] i [...] i nałożył na skarżącego obowiązek płacenia alimentów na dzieci w wysokości [...] zł. W dniu [...] września 2014 r. została zawarta umowa o częściowy podział majątku wspólnego [...] i [...], na mocy której udziały w nieruchomości położonej w [...] nabyła żona skarżącego. W związku z powyższym skarżący nie posiada ½ udziału w w/w nieruchomości. Skarżący nie posiada również innych nieruchomości, w tym nieruchomości lokalowej oraz rolnej, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Do pisma załączył kserokopię zeznania rocznego podatkowego za 2013 r., z którego wynika, że przychód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i dochód [...] zł. Załączył również wyciąg z firmowego rachunku bankowego za okres od [...] marca 2015 r. do [...] marca 2015 r. prowadzonego przez [...], z którego wynika, że saldo końcowe na tym rachunku wynosi [...] zł i z rachunku skarżącego za okres od [...] stycznia 2015 r. do [...] stycznia 2015 r. oraz za okres od [...] marca 2015 r. do [...] marca 2015 r. prowadzonego przez [...], saldo wynosi [...] zł, na rachunku są zajęcia egzekucyjne dokonane przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] czerwca 2014 r. i z dnia [...] grudnia 2014 r. Postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2015 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o prawo pomocy. W ustawowym terminie skarżący złożył sprzeciw, w którym negatywnie ocenił wydane rozstrzygnięcie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej: "P.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika jednoznacznie, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, że Sąd wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznaje od początku, tzn. tak jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. W badanej sprawie rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy winno zostać dokonane w oparciu o przepisy art. 245 § 1, § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z powołanymi przepisami, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim tym, którzy nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem utrzymania własnej rodziny. Zwolnienie bowiem od kosztów sądowych jest jednoznaczne z przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na budżet państwa. Stosownie do zasady określonej w art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Od powyższej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Wskazać także należy, że w przypadku pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych w formularzu o przyznanie prawa pomocy danych, Sąd posiada instrumenty prawne służące ich wyjaśnieniu – ma prawo wezwać stronę do złożenia, w zakreślonym terminie, dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego strony, jej dochodów lub stanu rodzinnego. Stosownie do art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Wskazane czynności mają na celu umożliwienie stronie należytego uzasadnienia i udokumentowania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Oceniając przedstawione przez stronę okoliczności Sąd doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, że nie dysponuje dostatecznymi środkami na pokrycie kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, który wynosi [...] zł. Z oświadczeń skarżącego wynika, że pozostaje w związku małżeńskim, przy czym wyrokiem z dnia [...] kwietnia 2013 r. Sąd Okręgowy w [...] orzekł separację w związku małżeńskim skarżącego, na wnioskodawcę został nałożony obowiązek alimentacyjny na rzecz dzieci w kwocie [...] zł. Z oświadczeń skarżącego wynika, że posiada dwa pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, t.j. samochód [...], rok prod. [...] o wartości [...] zł i [...], rok prod. [...] o wartości [...] zł. Wnioskodawca nie posiada domu, udziały w nieruchomości w [...] (dom o pow. [...] m2) w dniu [...] września 2014 r. na podstawie częściowej umowy o podział majątku wspólnego nabyła jego żona. Mimo wezwania skarżący nie przedłożył odpisu w/w umowy. Wnioskodawca nie posiada mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, papierów wartościowych. Mimo wezwania skarżący nie podał czy posiada oszczędności, jeżeli tak to w jakiej wysokości. Skarżący podał, że na swoje miesięczne utrzymanie przeznacza: na jedzenie [...] zł, na wynajem mieszkania [...] zł, na zakup lekarstw i wizyty lekarskie [...] zł miesięcznie, na zakup odzieży [...] zł, na alimenty na dzieci [...] zł. Miesięczny koszt utrzymania oscyluje w granicach kwoty [...] zł. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z tytułu której uzyskuje dochód miesięczny brutto w wysokości [...] zł. W 2012 r. wnioskodawca z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskał przychód w wysokości [...] zł, poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł i uzyskał dochód w wysokości [...] zł [por. karta nr 52-52 akt sądowych], w 2013 r. przychód skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i dochód [...] zł. Mimo wezwania skarżący nie podał w jakiej wysokości w 2014 r. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskał przychód, w jakiej wysokości poniósł koszty uzyskania przychodów. Skarżący mimo wezwania nie podał również w jakiej wysokości w okresie od stycznia do marca 2015 r. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskał przychód, w jakiej wysokości poniósł koszty uzyskania przychodów. Wnioskodawca także nie złożył odpisu książki przychodów i rozchodów za ostatnie sześć miesięcy, nie wyjaśnił czy prowadzi książkę przychodów i rozchodów, nie złożył deklaracji VAT-7 za ostanie sześć miesięcy i nie podał czy w/w deklaracje składał w urzędzie skarbowym, nie przedłożył ewidencji środków trwałych i nie wyjaśnił nawet czy taką ewidencję prowadzi, nie podał również ilu zatrudnia pracowników. Skarżący podał natomiast, że w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą zaciągnął kredyt, jednakże nie podał w jakiej wysokości i kiedy, raty kredytu spłaca w wysokości [...] zł miesięcznie. Zauważyć należy, że rata kredytu jest wyższa od kwoty wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, który wynosi [...] zł. Sąd zauważa, że obowiązek spłaty zobowiązań kredytowych nie stanowi przesłanki, która przesądza o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Spłata kredytu nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle powyższego nie sposób przyjąć, aby stan majątkowy i sytuacja finansowa skarżącego została zobrazowana w sposób dostatecznie wyczerpujący. Nie budzi bowiem wątpliwości, że brak udzielenia przez skarżącego pełnych informacji, o podanie których został wezwany oraz brak złożenia przez niego odpisów dokumentów, o których przedłożenie został wezwany, nie pozwala na dokonanie miarodajnej oceny rzeczywistych możliwości płatniczych strony. Wobec powyższego stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Skarżący pomimo wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie udzielił pełnej odpowiedzi. Skarżący nie zrealizował zatem swojej powinności wynikającej z art. 255 P.p.s.a., czym uniemożliwił ewentualne przyznanie prawa pomocy. Natomiast złożone przez niego w części oświadczenie jest niewystarczające do stwierdzenia, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zasadny. Ponadto wskazać należy, że uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05, z dnia 30 sierpnia 2013 r. sygn. akt I FZ 242/13, z dnia 29 listopada 2013 r. sygn. akt I FZ 476/13, publ. na str. internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro skarżący, pomimo wezwania, nie udzielił pełnych wyjaśnień i nie przedłożył wszystkich odpisów dokumentów, o które został wezwany, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu majątkowo-finansowego strony, a zatem wniosek należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 260 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.