I SA/Po 231/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku KW o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006r. postanawia: oddalić wniosek. KW pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006r. Skarżący złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskuje [...], jest to jego jedyny dochód, z kwoty tej musi utrzymać rodzinę. Wskazał, że od [...] jest na zwolnieniu lekarskim i wobec tego otrzymywał [...] wynagrodzenia. Z kwoty tej musi opłacić rachunki i zapewnić utrzymanie sobie i rodzinie. Oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z synem. Posiada [...] udziału w domu oraz [...] oszczędności. Nie posiada innych nieruchomości, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej [...]. Podał, że żona prowadzi działalność gospodarcza, która przynosi straty. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270, dalej jako p.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 p.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć należy, że art. 246 § 1 p.p.s.a. nakłada na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek uprawdopodobnienia przesłanek w tym przepisie określonych. Z uwagi na to, że w.w przepis formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 14 września 2006r., sygn. akt II FZ 574/06). Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem, jak już wyżej wskazano, odstępstwo od generalnej zasady wynikającej z przepisu art. 199 p.p.s.a. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego i jego żonę, jeżeli zostały złożyły zeznania roczne podatkowe za [...] należy również złożyć odpisy tych zeznań, 2. złożenie odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych, w tym rachunków kart kredytowych za ostatnie trzy miesiące należących do skarżącego i do jego żony, 3. złożenie odpisu zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia otrzymanego przez skarżącego za ostatnie trzy miesiące, 4. podanie czy skarżący lub jego żona uzyskują jakieś dodatkowe dochody (np. z tytułu pracy dorywczej, sezonowej (kiedy takie dochody uzyskali, w jakiej wysokości), czy korzystają z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie (odpis decyzji), 5. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.) i z jakich środków je ponoszą, 6. podanie czy żona skarżącego posiada jakieś nieruchomości, oszczędności, papiery wartościowe i przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro, 7. podanie czy skarżący lub jego żona posiadają samochody osobowe, jeżeli tak należy podać markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową. Wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy doręczono skarżącemu w dniu [...], zatem termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy minął w dniu [...]. Tymczasem skarżący do chwili obecnej wniosku o przyznanie prawa pomocy nie uzupełnił. Biorąc pod uwagę powyższe stwierdzić należy, że skarżący nie uprawdopodobnił wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu wynika, że skarżący przebywa na zwolnieniu lekarskim, otrzymuje [...] wynagrodzenia, jego żona natomiast prowadzi działalność gospodarczą, która przynosi stratę. Wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z synem. Posiada [...] udziału w nieruchomości i oszczędności w wysokości [...]. Nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Skarżący nie podał jaka jest sytuacja majątkowa małżonki. Wobec powstałych wątpliwości co do sytuacji skarżącego wezwano go do złożenia dodatkowych informacji dotyczących jego i jego żony sytuacji majątkowej i finansowej. Jednakże skarżący, pomimo wezwania, nie podał w jakiej wysokości ponosi koszty miesięcznego utrzymania, nie podał czy on i osoby, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują jakieś dodatkowe dochody lub czy korzystają z pomocy opieki społecznej, nie wskazał czy posiadają samochody osobowe. Skarżący nie przedłożył również odpisów zeznań rocznych podatkowych, wyciągów z rachunków bankowych, kont i lokat bankowych, nie wyjaśnił czy takie rachunki bankowe posiada. Zatem złożone i nieuzupełnione przez niego oświadczenia są niepełne, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych okoliczności dotyczących jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym rzeczywistej sytuacji i możliwości płatniczych. Uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5.09.2005r. sygn. akt II FZ 418/05, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro wnioskodawca, pomimo wezwania, nie dostarczył żądanych dokumentów i nie udzielił pełnych wyjaśnień, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu majątkowo-finansowego strony i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, a zatem wniosek należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące sytuacji materialnej i finansowej jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. To właśnie na wnioskodawcy ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają bowiem w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.