I SA/Po 257/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dominik Mączyński po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] stycznia 2014 r., Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do grudnia 2009 r.; postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący M. P. pismem z dnia [...] lutego 2014 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] stycznia 2014 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do grudnia 2009 r. W dniu [...] kwietnia 2014 r. skarżący złożył sporządzony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że jest osobą schorowaną i że nie posiada majątku ani dochodów, które pozwoliłyby jemu na uiszczenie wpisu. Wnioskodawca podał, że finansowo pomaga mu rodzina - rodzice. Skarżący ma syna, na rzecz którego płaci alimenty w wysokości [...] zł miesięcznie. Koszt utrzymania mieszkania, w którym mieszka skarżący, to kwota ok. [...] zł miesięcznie. Mieszkanie jest własnością mamy wnioskodawcy. Skarżący oświadczył, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Podał cyt. "żyję sam". Wnioskodawca oświadczył, że uzyskuje dochód brutto z tytułu wynagrodzenia za [...] etatu w wysokości [...] zł brutto. Pismem z dnia 5 maja 2014 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za 2012 i 2013 r. złożonych przez skarżącego; 2. złożenie odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie sześć miesięcy należących do skarżącego; 3. podanie czy skarżący posiada samochody osobowe, jeżeli tak należy podać markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową; 4. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, raty kredytów - z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.); 5. podanie czy skarżący uzyskuje dodatkowe dochody (np. z tytułu umowy zlecenia, umowy o dzieło, pracy sezonowej, dorywczej, udziału w spółkach z o.o., pełnienia funkcji członka zarządu, prokurenta, zbycia papierów wartościowych, prowadzenia działalności gospodarczej, inne) - jeżeli tak to w jakiej wysokości; 6. podanie czy skarżący korzysta z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to od kiedy i w jakiej formie (odpis decyzji); 7. podanie czy skarżący prowadzi działalność gospodarczą, jeżeli tak należy przedłożyć odpisy dokumentów prowadzonych w celu rozliczenia się przez skarżącego w podatku dochodowym od osób fizycznych za okres od 1 stycznia 2014 r. do 30 kwietnia 2014 r. (np. odpis z książki przychodów i rozchodów), deklaracji VAT-7 za ostatnie sześć miesięcy złożonych przez skarżącego, złożenie wyciągów z firmowych rachunków bankowych, złożenie ewidencji środków trwałych, podanie ilu skarżący zatrudnia pracowników, jeżeli nie prowadzi działalności to od kiedy, należy również przedłożyć odpisy dokumentów o zaprzestaniu prowadzenia działalności; 8. podanie w jakiej wysokości i z jakich źródeł rodzice skarżącego uzyskują miesięczne dochody i w jakiej wysokości miesięcznie pomagają finansowo skarżącemu; 9. podanie czy skarżący jest osobą rozwiedzioną, czy pozostaje w związku małżeńskim; 10. złożenie zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia otrzymanego przez skarżącego za ostatnie sześć miesięcy; 11. podanie na czym polegają prace wykonywane przez skarżącego, gdzie te prace są wykonywane, czy skarżący ponosi koszty dojazdu do pracy, jeżeli tak to w jakiej wysokości. Skarżący w odpowiedzi z dnia [...] maja 2014 r. oświadczył, że w 2012 i 2013 r. nie składał żadnych zeznań podatkowych z uwagi na zbyt niskie dochody. Wskazał, że od około 2 lat nie korzysta z żadnych kont bankowych, ani nie posiada żadnych środków finansowych w jakichkolwiek bankach, rachunki bankowe jakie posiada są w bankach: A, B, C i D, jednakże nie jest w stanie wskazać ich numerów. Podkreślił, że wszystkie rachunki bankowe zostały zajęte przez Urząd Skarbowy w związku z prowadzonymi postępowaniami podatkowymi. Skarżący podał, że nie jest właścicielem żadnych pojazdów. Wyjaśnił, że wszelkie koszty utrzymania mieszkania, w którym mieszka, a stanowiącym własność jego mamy, są pokrywane przez mamę. Wskazał, że kredytów nie posiada. Oświadczył, że jedyny stały dochód to wynagrodzenie za pracę w kwocie niespełna [...] zł netto miesięcznie, wszelkie koszty pokrywa w ramach możliwości i uzyskiwanego powyższego dochodu. Skarżący oświadczył, że nie uzyskuje żadnych dodatkowych dochodów ani nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Obecnie nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej. Oświadczył, że nie posiada informacji w jakiej wysokości i z jakich źródeł rodzice jego uzyskują miesięczne dochody. Podał, że pomoc finansowa, jaką od nich otrzymuje, polega na uiszczaniu wszelkich opłat za mieszkanie w P., w którym mieszka, a które jest ich własnością. Skarżący wskazał, że jest osobą rozwiedzioną. Wyjaśnił, że wykonywane przez niego prace w ramach umowy o pracę polegają na weryfikowaniu dokumentacji firmy, nanoszeniu poprawek oraz wyszukiwaniu ofert i kontrahentów dla firmy za pośrednictwem Internetu, powyższe czynności wykonuje w miejscu zamieszkania w formie elektronicznej na firmowym komputerze. Do pisma załączył szczegółowe listy płac za ostatnie sześć miesięcy, z których wynika, że jest zatrudniony w firmie E, ul. [...] w W. na czas nieokreślony, przeciętne wynagrodzenie netto z ostatnich trzech miesięcy wynosi [...] zł. Załączył również kserokopię druku ZUS - Informacja dla osoby ubezpieczonej oraz zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem wystawionego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia [...] maja 2014 r. i skierowanego do C w W. Postanowieniem referendarza tutejszego Sądu z dnia 27 maja 2014 r. oddalono wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu przedmiotowego postanowienia podniesiono, że wnioskodawca nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Pismem z dnia [...] czerwca 2014 r. skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia, któremu zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych przyjęty za podstawę orzeczenia, a polegający na niesłusznym przyjęciu, że wnioskodawca nie wykazał, iż jego sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie jakichkolwiek kosztów postepowania. Mając na uwadze powyższe, skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i zwolnienie w całości od kosztów postępowania w sprawie. W uzasadnieniu przedmiotowego sprzeciwu skarżący ponownie podniósł przedstawione wcześniej argumenty świadczące o trudnej sytuacji majątkowej, jednakże na ich poparcie nie przedstawił żadnych nowych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Na wstępie niniejszego wywodu wskazać należy, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej w skrócie: "P.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy skutkuje tym, że Sąd rozpoznaje ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy. W analizowanej sprawie rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy dokonać w oparciu o przepisy art. 245 § 1, § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W świetle powołanych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaakcentowania wymaga, że instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim tym, którzy nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem utrzymania własnej rodziny. Zwolnienie od kosztów sądowych jest jednoznaczne z przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na budżet państwa. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2011 r., sygn. akt I OZ 468/11 oraz postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 504/11 - publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie z zasadą określoną w art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być zatem interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Oceniając zasadność wniosku, Sąd musi rozważyć z jednej strony - interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej - interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Wskazać także należy, że w przypadku pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych w formularzu o przyznanie prawa pomocy danych, Sąd posiada instrumenty prawne służące ich wyjaśnieniu - ma prawo wezwać stronę do złożenia, w zakreślonym terminie, dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego strony, jej dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Wskazane czynności mają na celu umożliwienie stronie należytego uzasadnienia i udokumentowania wniosku o przyznanie prawa pomocy. W interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, w ocenie Sądu, skarżący nie uprawdopodobnił wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych albowiem nie wykazał w sposób wiarygodny i rzetelny, iż spełnił ustawowe przesłanki uzasadniające przyznanie tej pomocy. Przede wszystkim skarżący, pomimo wezwania, nie wyjaśnił w jakiej wysokości ponosi koszty wyżywienia, zakupu środków czystości, koszty leczenia i zakupu lekarstw. Nie wyjaśnił również z jakich środków płaci alimenty na syna, które (jak oświadczył) ponosi w wysokości [...] zł miesięcznie. Skarżący, pomimo wezwania, nie podał również szczegółowo jakie koszty ponoszą jego rodzice w związku z utrzymaniem mieszkania, w którym mieszka (np.: opłaty za czynsz, wodę, energię elektryczną, gaz, abonament RTV, kablówkę). Nie podał również w jakiej wysokości i z jakiego tytułu rodzice uzyskują miesięczne dochody, co pozwoliłoby na ustalenie, czy są oni w stanie ponieść koszty utrzymania mieszkania, w którym wnioskodawca mieszka. Ponadto wskazać należy, że skarżący został wezwany do złożenia odpisów z rachunków bankowych za ostatnie sześć miesięcy. Wnioskodawca podał, że posiada rachunki bankowe w A, B, C, D, jednakże nie jest w stanie podać ich numerów, podkreślił także, iż wszystkie te rachunki bankowe są zajęte przez Urząd Skarbowy w związku z prowadzonymi postępowaniami podatkowymi. Skarżący poza zawiadomieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] maja 2014 r. o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem skierowanego do C, które zostało wystawione już po sporządzeniu przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, nie przedłożył żadnych innych dokumentów, z których wynikałoby, że rachunki bankowe, które posiada, zostały zajęte. Skarżący podał także, iż obecnie nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej. Jednakże mimo wezwania nie przedłożył odpisu dokumentów, z których wynikałoby, że zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, czy też, że zawiesił jej prowadzenie. W tym miejscu godzi się zauważyć, że treść oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu jest niewystarczająca do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego. Wezwanie Sądu z dnia 5 maja 2014 r. do uzupełnienia wniosku zmierzało do umożliwienia skarżącemu należytego udokumentowania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podkreślenia wymaga, że zakres żądanych dokumentów i informacji miał istotne znaczenie dla oceny zasadności złożonego wniosku. Obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża wnioskującego o przyznanie prawa pomocy. Wobec powyższego stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Skarżący pomimo wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie udzielił bowiem pełnej odpowiedzi, która pozwoliłaby na ustalenie, że nie posiada środków na poniesienie kosztów sądowych. Zdaniem sądu skarżący przedstawił tylko informacje i dokumenty mogące świadczyć o jego złej sytuacji materialnej, pomijając pozostałe, mimo że został o nie wezwany. Konkludując, stwierdzić należy, że złożone przez skarżącego oświadczenia są niepełne, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych okoliczności dotyczących jego rzeczywistej sytuacji majątkowej, finansowej i możliwości płatniczych. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 418/05; postanowienie NSA z dnia 30 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 242/13 oraz postanowienie NSA z dnia 29 listopada 2013 r., sygn. akt I FZ 476/13 - publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro skarżący, pomimo wezwania, nie dostarczył żądanych dokumentów i nie udzielił pełnych wyjaśnień, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny jego sytuacji majątkowej i finansowej. Na marginesie zauważyć należy, że z akt sprawy o sygn. I SA/Po 1125/13 wynika, że skarżący w dniu [...] maja 2014 r. wpłacił na rachunek bankowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu tytułem wpisu od skargi kwotę w wysokości [...] zł. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. W tym miejscu jeszcze raz należy podkreślić, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywał na stronie skarżącej. Stwierdzić należy zatem, że skarżący nie dochował należytej staranności, której można byłoby wymagać od osoby dbającej o swoje interesy. Skarżący mimo ciążącego na nim obowiązku, nie przedstawił całości dokumentów i oświadczeń, będących przedmiotem wezwania Sądu z dnia 5 maja 2014 r., co w konsekwencji przekłada się na brak wykazania z jego strony przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 oraz art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.