I SA/Po 288/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2012r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku KS o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: oddalić wniosek. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia [...] oddalił skargę KS na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. KS złożył sporządzony w dniu [...] na urzędowym formularzu kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu podał, że wnosi o wyznaczenie nowego pełnomocnika z urzędu, ponieważ wyznaczony przez Krajową Radę Doradców Podatkowych doradca podatkowy MH odmówił mu pomocy w zakresie wniesienia skargi kasacyjnej od w.w wyroku. Zdaniem wnioskodawcy w tej sytuacji został pozbawiony możliwości wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Sądu I instancji. Oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z HD. Nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i wartościowych przedmiotów. Z tytułu umowy o pracę otrzymuje wynagrodzenie w wysokości [...] brutto, HD z tytułu emerytury [...] brutto. Podał, że z uwagi na egzekucję jego dochody są pomniejszone i otrzymuje z tytułu wynagrodzenia za pracę [...] netto, wskazał, że została wznowiona jemu renta, z której również prowadzona jest egzekucja i wobec tego otrzymuje z w.w świadczenia [...] netto. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy i zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sadowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sadowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 i § 3 p.p.s.a.). Art. 246 § 1 wyżej powołanej ustawy stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Zauważyć należy, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. orzeczenia NSA sygn. akt I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z przepisów ustawy wynika, że strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, iż zachodzą przesłanki do udzielenia jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Zatem ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. W pierwszej kolejności wskazać należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia [...] przyznał wnioskodawcy prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie doradcy podatkowego, którego wyznaczy Krajowa Rada Doradców Podatkowych, odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Przyznanie przez sąd administracyjny pełnomocnika z urzędu następuje bez wskazywania osoby, która będzie pełniła tę funkcje. Wobec tego sąd administracyjny zwraca się do właściwego samorządu zawodowego, przekazując stosowne orzeczenie o wyznaczenie pełnomocnika. Natomiast wyznaczenie konkretnej, określonej z imienia i nazwiska osoby, która będzie wykonywała obowiązki z urzędu należy do wyłącznej kompetencji organu samorządu zawodowego, którym w rozpatrywanej sprawie jest Krajowa Rada Doradców Podatkowych. Sąd administracyjny nie ma wpływu na decyzję w tym zakresie, nie może również wnioskować o zmianę pełnomocnika. Zauważyć należy, że wyznaczony w przedmiotowej sprawie przez Krajową Radę Doradców Podatkowych pełnomocnik podjął czynności w sprawie i złożył opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. W tej sytuacji brak jest podstaw prawnych do przyznania innego czy drugiego pełnomocnika na koszt Skarbu Państwa. W niniejszej sprawie skarżący nie jest zadowolony z tego, że ustanowiony w sprawie pełnomocnik stwierdził brak podstaw prawnych do wniesienia skargi kasacyjnej. Jednakże brak zadowolenia po stronie skarżącego z pomocy prawnej udzielonej przez ustanowionego w sprawie pełnomocnika nie zmieniło zakresu przyznanego prawa pomocy i nie daje prawa do ponownego ubiegania się o ustanowienie kolejnego pełnomocnika z urzędu. W ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi brak jest bowiem przepisu, który uprawniałby stronę do żądania wyznaczenia kolejnego pełnomocnika z urzędu w sytuacji, gdy dotychczas wyznaczony pełnomocnik nie spełnił jego oczekiwań. Należy stwierdzić, że wyznaczenie doradcy podatkowego z urzędu przez korporację i podjęcie przez niego czynności procesowych (sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej), stanowi o skorzystaniu przez stronę z prawa pomocy przyznanego postanowieniem Sądu. W powyższej sytuacji skarżący nie może skutecznie domagać się wyznaczenia kolejnego pełnomocnika, w tym przypadku radcy prawnego, bowiem przyznane jemu prawo pomocy w tym zakresie zostało już skonsumowane. Natomiast co do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych przypomnieć należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia [...] oddalił wniosek skarżącego w tym zakresie. Na to postanowienie skarżący nie wniósł zażalenia i wobec tego orzeczenie to stało się prawomocne. W punkcie wyjścia rozważań na temat wniosku skarżącego z dnia [...] należy zauważyć, że jest to ponowny wniosek złożony w tej samej sprawie. Rozpoznając go należy zwrócić uwagę na okoliczność, czy sytuacja finansowa skarżącego od czasu wcześniej złożonego wniosku uległa pogorszeniu, czy jest podobna. Rozpoznając przedmiotowy wniosek należało dojść do wniosku, że nie doszło w tej sprawie do takiej zmiany sytuacji skarżącego, która pozwoliłaby na zwolnienie go od kosztów sądowych. Z przedłożonego bowiem przez skarżącego oświadczenia wynika, że uzyskuje dochód brutto z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości [...] brutto, po zajęciu egzekucyjnym otrzymuje kwotę netto w wysokości [...], poza tym od [...] wznowiona została jemu renta, z tytułu której otrzymuje [...] netto. Skarżący podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z HD, która otrzymuje z tytułu emerytury kwotę [...] brutto. Natomiast z poprzednio złożonego wniosku wynika, że skarżący uzyskiwał dochód brutto z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości [...], po zajęciu egzekucyjnym [...] netto, rentę w wysokości [...] netto, natomiast HD otrzymywała emeryturę w wysokości [...] brutto. Przedstawione w rozpoznawanym wniosku argumenty nie wskazują jakoby warunki wnioskodawcy uległy pogorszeniu w stopniu, który uniemożliwiłby jemu partycypowanie w kosztach sądowych. Ponadto dla sprawy nie bez znaczenia pozostaje tutaj okoliczność, iż postępowania wpadkowe, zainicjowane wnioskami skarżącego o przyznanie prawa pomocy toczą się od [...]. Strona miała zatem kilka miesięcy na zgromadzenie środków z przeznaczeniem na opłacenie wpisu od skargi kasacyjnej. Już bowiem we wcześniej wydanych postanowieniach podkreślono, że osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Wobec powyższego na podstawie art. 245 i art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. postanowiono, jak w sentencji.