I SA/Po 295/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku PD o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia 2006r. do grudnia 2007r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżący PD w dniu [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia 2006r. do grudnia 2007r. Następnie Skarżący złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia [...] zwolnił Skarżącego od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia [...], sygn. akt [...] oddalił przedmiotową skargę. Skarżący złożył sporządzony w dniu [...] na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku podał, że jest osobą bezrobotną. Utrzymuje się z prac dorywczych, a osiągane dochody nie pozwalają mu na ustanowienie pełnomocnika z wyboru. Oświadczył, że z tytułu prac dorywczych uzyskuje ok. [...] miesięcznie. Podał, że osiągane dochody pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270, dalej jako P.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publ. na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. nakłada na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek wykazania przesłanek w tym przepisie określonych. Z uwagi na to, że ww. przepis formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 14 września 2006r., sygn. akt II FZ 574/06). Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem, jak już wyżej wskazano, odstępstwo od generalnej zasady wynikającej z przepisu art. 199 P.p.s.a. Wobec tego pismem z dnia [...] wezwano Skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. podanie czy Skarżący pozostaje z innymi osobami we wspólnym gospodarstwie domowym (np. żona, dzieci, rodzice, teściowie, rodzeństwo, inne osoby), 2. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez Skarżącego, 3. złożenie odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące należących do Skarżącego, 4. podanie czy Skarżący posiada samochód osobowy, jeżeli tak należy podać markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową, 5. podanie kosztów miesięcznego utrzymania Skarżącego z rozbiciem na poszczególne wydatki (czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.), 6. podanie czy Skarżący korzysta z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie (odpis decyzji), 7. podanie czy Skarżący jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, jeżeli tak to od kiedy i czy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych (odpis decyzji), 8. podanie czy Skarżący prowadzi działalność gospodarczą, jeżeli nie prowadzi to od kiedy (odpis decyzji o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej), 9. podanie do kogo należy mieszkanie, w którym mieszka Skarżący, jeżeli Wnioskodawca wynajmuje to mieszkanie należy podać koszty najmu. Skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że nie przebywa we wspólnym gospodarstwie domowym z żadną osobą. Nie posiada konta bankowego oraz żadnego majątku ruchomego i nieruchomego. Utrzymuje się z prac dorywczych, a jego dochód wynosi ok. [...] miesięcznie. Nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Dochody jakie osiąga wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb. W pierwszej kolejności podkreślić należy, iż wydane w niniejszej sprawie w dniu [...] postanowienie referendarza sądowego zwalniające Skarżącego od kosztów sądowych ma przymiot prawomocności, gdyż nie wniesiono od niego sprzeciwu. Jak wynika z akt sprawy, przyznane prawo pomocy nie zostało również Skarżącemu cofnięte na podstawie art. 249 P.p.s.a. przez Sąd Powyższe oznacza, iż w toku całego postępowania sądowego Skarżący zwolniony jest od konieczności uiszczania kosztów sądowych, zgodnie bowiem z art. 239 pkt 4 P.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona, której przyznane zostało prawo do pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym (prawo pomocy), w zakresie określonym w prawomocnym postanowieniu o przyznaniu tego prawa. Zatem żądanie Skarżącego w tym zakresie należało oddalić. Natomiast co do wniosku o ustanowienie adwokata wskazać należy, że wniosek ten należy rozpatrywać pod kątem przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, gdyż wcześniej, t.j. postanowieniem z dnia [...], Skarżący został zwolniony od kosztów sądowych. Biorąc pod uwagę powyższe stwierdzić należy, że Skarżący nie wykazał, że jego sytuacja materialna jest tak trudna, aby kwalifikowała go do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżący, pomimo wezwania, nie złożył bowiem zeznań rocznych podatkowych za [...], nie wyjaśnił również czy takie zeznania składał. Wnioskodawca we wniosku o przyznanie prawa pomocy podał, że jest osobą bezrobotną, jednakże w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wyjaśnił czy jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, jeżeli tak to od kiedy i czy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych. Skarżący nie udzielił odpowiedzi na pytanie czy prowadzi działalność gospodarczą, jeżeli nie prowadzi to od kiedy. Wnioskodawca nie odpowiedział również na pytanie do kogo należy mieszkanie, w którym mieszka, nie wiadomo zatem czy ponosi koszty najmu mieszkania, jeżeli tak to w jakiej wysokości. Skarżący nie podał także w jakiej wysokości ponosi pozostałe koszty miesięcznego utrzymania. W tym miejscu zauważyć należy, że selektywne podawanie istotnych informacji przez Skarżącego skutkuje niewyjaśnieniem okoliczności dotyczących Jego rzeczywistej sytuacji i możliwości płatniczych. Jak wskazano wyżej obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża Wnioskującego o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się Strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.