I SA/Po 336/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku AB o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za miesiące od lipca do grudnia 2006r. oraz nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy za miesiące od lipca do października 2007r. postanawia: oddalić wniosek. Wpis sądowy od skargi wynosi [...]. Skarżąca AB pismem z dnia [...] wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za miesiące od lipca do grudnia 2006r. oraz nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy za miesiące od lipca do października 2007r. Jednocześnie złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. Wskazała, że konto bankowe zostało zajęte przez Urząd Skarbowy, z którego ściągnięto ponad [...] i wobec tego obecnie znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem, z [...] córką i z synami w wieku [...] lat. Posiada dom w stanie budowy, mieszkanie o pow. [...] m2 wynajmuje, nie posiada oszczędności, papierów wartościowych i wartościowych przedmiotów. Mąż skarżącej posiada samochód dostawczy z [...] oraz sprzęt budowlany. Wnioskodawczyni razem z mężem z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskuje dochód brutto w wysokości [...] miesięcznie. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270, dalej jako p.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 p.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. orzeczenia NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć należy, że art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. nakłada na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek uprawdopodobnienia przesłanek w tym przepisie określonych. Z uwagi na to, że w.w przepis formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 14 września 2006r., sygn. akt II FZ 574/06). Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem, jak już wyżej wskazano, odstępstwo od generalnej zasady wynikającej z przepisu art. 199 p.p.s.a. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącą i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, jeżeli zostały złożone zeznania roczne podatkowe za [...] to należy również przedłożyć te zeznania, 2. złożenie odpisu z ewidencji podatkowej prowadzonej dla celów związanych z prowadzona przez skarżącą działalnością gospodarczą za [...], 3. złożenie odpisów deklaracji VAT-7 za ostatnie trzy miesiące, 4. złożenie odpisów z kont bankowych, lokat bankowych, rachunków kart kredytowych i rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące należących do skarżącej, do jej męża oraz rachunku bankowego prowadzonego dla firmy skarżącej i jej męża, 5. złożenie wykazu sprzętu budowlanego i podanie wartości rynkowej tego sprzętu, 6. podanie czy skarżąca lub osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują jakieś dodatkowe dochody np. z tytułu pracy dorywczej, sezonowej, dopłat do nieruchomości rolnej z Unii Europejskiej, upraw, czy korzystają z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie (odpis decyzji), 7. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny, telefon komórkowy, abonament RTV, koszty utrzymania samochodu, abonament RTV, środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.), 8. podanie czy skarżąca lub osoby, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają samochody osobowe, jeżeli tak należy podać markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową, 9. podanie jaka jest powierzchnia działki gruntu, na którym znajduje się dom skarżącej w budowie i jaka jest powierzchnia tego domu. Pismo doręczono skarżącej w dniu [...], zatem termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy minął w dniu [...]. Tymczasem wnioskodawczyni wniosku o prawo pomocy do dnia dzisiejszego nie uzupełniła. Na wstępie podkreślić należy, że w postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy nie jest wystarczające uprawdopodobnienie zaistnienia przesłanej jego przyznania, lecz niezbędne jest ich udowodnienie. Wynika to bowiem wprost z treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym osoba fizyczna ma wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny (por. orzeczenie NSA z 28 listopada 2011r. sygn. akt II FZ 682/11, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z oświadczenia złożonego przez skarżącą na urzędowym formularzu wynika, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem i z dziećmi. Razem z małżonkiem prowadzą działalność gospodarczą i z tego tytułu uzyskują dochód w wysokości [...] brutto. Skarżąca posiada dom w stanie budowy, jej mąż natomiast posiada samochód dostawczy z [...]. Z uwagi na okoliczność, że przedłożone przez skarżącą oświadczenia dotyczące sytuacji majątkowej i finansowej jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym były niewystarczające do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy wezwano ją do złożenia dodatkowych informacji i do przedłożenia odpisów dokumentów. Jednakże skarżąca - pomimo wezwania - nie przedłożyła odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...], ewidencji podatkowej prowadzonej dla celów związanych z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą za [...], nie przedłożyła deklaracji VAT-7 za ostatnie trzy miesiące, nie przedłożyła również wyciągów z kont bankowych, lokat bankowych, rachunków kart kredytowych i rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące należących do niej, do jej męża oraz rachunku firmowego, nie wyjaśniła nawet, czy takie rachunki posiada. Skarżąca nie podała w jakiej wysokości ponosi koszty miesięcznego utrzymania, co ma znaczenie przy ustalaniu czy poniesienie kosztów sądowych spowoduje uszczerbek w kosztach koniecznego utrzymania jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Nie wyjaśniła czy spłacają raty kredytów oraz czy posiadają samochody osobowe, jeżeli tak to jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i jaka jest ich wartość rynkowa. Zatem złożone i nieuzupełnione przez nią oświadczenia są niepełne, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych okoliczności dotyczących jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym rzeczywistej sytuacji i możliwości płatniczych. Uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05, dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro wnioskodawczyni, pomimo wezwania, nie dostarczyła żądanych dokumentów i nie udzieliła pełnych wyjaśnień, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu majątkowo-finansowego strony i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, a zatem wniosek należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące sytuacji materialnej i finansowej jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. To właśnie na wnioskodawczyni ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez nią wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają bowiem w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.