I SA/Po 412/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 23 sierpnia 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku WK o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne opłacanego w formie karty podatkowej postanawia: oddalić wniosek. Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia [...] odrzucił skargę WK na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne opłacanego w formie karty podatkowej. Skarżący złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku podał, że został obciążony podatkiem dochodowym naliczonym za okres po zakończeniu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Wskazał, że na skutek licznych przeprowadzek zgubił dokumenty potwierdzające wyrejestrowanie firmy z Urzędu Skarbowego. Oświadczył, że nie pozostaje z innymi osobami we wspólnym gospodarstwie domowym, nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro. Z tytułu umowy o pracę uzyskuje dochód brutto w wysokości [...] brutto. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako p.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 p.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publ. w Internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. nakłada na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek uprawdopodobnienia przesłanek w tym przepisie określonych. Z uwagi na to, że w.w przepis formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 14 września 2006r., sygn. akt II FZ 574/06). Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem, jak już wyżej wskazano, odstępstwo od generalnej zasady wynikającej z przepisu art. 199 p.p.s.a. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...], jeżeli skarżący nie składał zeznań rocznych podatkowych za [...] to należy podać dlaczego, złożenie odpisów z rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące, podanie czy skarżący uzyskuje jakieś dodatkowe dochody, jeżeli tak to z jakiego tytułu i w jakiej wysokości (np. z tytułu pracy dorywczej, sezonowej, umowy zlecenia, umowy o dzieło), czy korzysta z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to należy podać w jakiej formie (odpis decyzji), podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego z rozbiciem na poszczególne wydatki (ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.) i z jakich środków je ponosi, podanie czy skarżący posiada samochody osobowe, jeżeli tak należy podać markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową, złożenie zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia otrzymywanego przez skarżącego za ostatnie trzy miesiące lub odpisu umowy o pracę. Skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że nie posiada zeznań rocznych podatkowych za [...], gdyż w tym okresie nie pracował. Wnioskodawca nie posiada rachunku bankowego. Oświadczył, że jedynym dochodem jaki posiada jest pensja w wysokości [...] brutto. Wskazał, że miesięczny koszt najmu pokoju wynosi [...]. Nie ponosi żadnych innych dodatkowych kosztów związanych z najmem. Koszty wyżywienia ponosi w wysokości ok. [...] miesięcznie. Skarżący podał, że mieszkanie, w którym mieszka jest własnością spółki, w której jest zatrudniony. Wyjaśnił, że nie posiada żadnych samochodów osobowych. Do pisma załączył zaświadczenie o zatrudnieniu z dnia [...], z którego wynika, że jest zatrudniony w B na czas nieokreślony od dnia [...]. Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia stwierdzić należy, że nie wykazał on przesłanek do zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący nie pozostaje z innymi osobami we wspólnym gospodarstwie domowym. Wnioskodawca uzyskuje miesięczne dochody z tytułu umowy o pracę w wysokości [...] brutto. Następnie skarżący podał, że ponosi koszty miesięcznego utrzymania w wysokości około [...] zł miesięcznie, przy czym koszt najmu pokoju wynosi [...], koszty wyżywienia ok. [...]. Pomimo wezwania skarżący nie wyjaśnił z jakich środków w.w koszty ponosi. W przedmiotowej sprawie wiadomym jest jedynie, że skarżący z tytułu wynagrodzenia za pracę otrzymuje [...] brutto i że jest to jedyny jego dochód. Wobec tego nie wiadomo z jakich środków skarżący pokrywa nadwyżkę kosztów miesięcznego utrzymania nad uzyskiwanym z tytułu umowy o pracę dochodem (miesięcznie różnica ta wynosi ok. [...]). W tym miejscu zauważyć należy, że wezwano skarżącego do przedłożenia zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia za ostatnie trzy miesiące lub do przedłożenia umowy o pracę. Wnioskodawca w odpowiedzi przedłożył jedynie zaświadczenie o zatrudnieniu, z którego nie wynika w jakiej wysokości otrzymuje miesięczne wynagrodzenie, nie wynika również na jaką część etatu jest zatrudniony i na jakim stanowisku. Skarżący, pomimo wezwania, nie podał również czy korzysta z pomocy opieki społecznej i jak już wyżej wskazano, nie wyjaśnił z jakich środków ponosi koszty miesięcznego utrzymania. Wobec tego przyjąć należy, że złożone przez skarżącego oświadczenia są niepełne, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych okoliczności dotyczących jego rzeczywistej sytuacji i możliwości płatniczych. Uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5.09.2005r. sygn. akt II FZ 418/05, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro wnioskodawca, pomimo wezwania, nie udzielił pełnych wyjaśnień, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu majątkowo-finansowego strony i osoby pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, a zatem wniosek należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące sytuacji materialnej i finansowej jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. To właśnie na wnioskodawcy ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają bowiem w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.