I SA/Po 431/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 12 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku PH o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi PH na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od sierpnia do grudnia 2008 r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżący PH pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od sierpnia do grudnia 2008 r. Równocześnie złożył sporządzony w dniu [...] na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku podał, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, utrzymuje się jedynie z prac dorywczych oraz ze skromnego wynagrodzenia za pracę na umowę zlecenie jaką wykonuje jego partnerka. Z w.w dochodów skarżący i jego partnerka utrzymują mieszkanie, opłaty z tego tytułu wynoszą ok. [...] oraz koszty najmu, co łącznie wynosi [...]. Skarżący razem z partnerką mają na utrzymaniu dzieci: [...]-letniego syna i [...]-letniego syna partnerki. Wnioskodawca podał, że nie posiada żadnych oszczędności, nie był również w stanie przygotować się na opłaty. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z partnerką, synem i z synem partnerki. Skarżący nie posiada domu. Partnerka pracuje na umowę zlecenie jako [...] (netto [...] zł/1 godz.) Ojciec syna partnerki uchyla się od płacenia zasądzonych alimentów w całości. Fundusz Alimentacyjny odrzuca wnioski o wypłatę świadczenia. Partnerka skarżącego uzyskuje miesięczne dochody w wysokości [...] brutto. Miesięczny koszt utrzymania lokalu waha się w granicach [...]. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że on i jego partnerka nie posiadają nieruchomości, wartościowych rzeczy ani pojazdów podlegających rejestracji. Wnioskodawca podał, że koszt miesięcznego utrzymania wynosi [...], przy czym [...]. Skarżący podał, że ma zaciągnięte kredyty w A, które są niespłacone i przekazane do windykacji na kwotę ok. [...]. Wnioskodawca wyjaśnił, że dodatkowe dochody uzyskuje jedynie przy pracach sezonowych w kwocie ok. [...] miesięcznie. Skarżący podał, że na utrzymaniu pozostaje [...]-letni syn partnerki, na którego zostały zasądzone alimenty od ojca w wysokości [...], przy czym nigdy nie były spłacane i wyegzekwowane. Skarżący oświadczył, że nie otrzymał żadnej pomocy z opieki społecznej. Wnioskodawca zamknął prowadzoną działalność gospodarczą w dniu [...]. Skarżący jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy od [...], bez prawa do zasiłku. Do pisma załączył wydruki z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, z których wynika, że wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą od [...] i zaprzestał jej wykonywania w dniu [...], partnerka skarżącego prowadziła działalność gospodarczą od [...] i zaprzestała jej wykonywania z dniem [...]. Wnioskodawca załączył wyciągi z rachunku bankowego należącego do jego partnerki za okres [...]. Załączył również historię ze swojego rachunku bankowego prowadzonego przez A, z której wynika, że w okresie od [...] nie odnotowano żadnej operacji na tym rachunku, suma obciążeń wynosi [...], saldo na rachunku [...], oraz [...] wyciągi z tego samego rachunku bankowego za okres [...], z wyciągów wynika, że na tych rachunkach nie przeprowadzono żadnych transakcji, naliczono jedynie opłaty za prowadzenie rachunku oraz opłatę za wysłanie monitu. Na kolejne wezwanie z dnia [...] skarżący przedłożył zeznania roczne podatkowe za [...] oraz w piśmie z dnia [...] wyjaśnił, że w miesiącu [...] nie miał żadnych prac dorywczych, w [...] pracował przy zbiorach czereśni i z tego tytułu zarobił ok. [...], w [...] pracował przy zbiorach wiśni oraz przy żniwach i z tego tytułu zarobił ok. [...]. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako P.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publ. w Internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. nakłada na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek wykazania przesłanek w tym przepisie określonych. Z uwagi na to, że w.w przepis formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 14 września 2006r., sygn. akt II FZ 574/06). Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem, jak już wyżej wskazano, odstępstwo od generalnej zasady wynikającej z przepisu art. 199 P.p.s.a. Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia stwierdzić należy, że wnioskodawca nie wykazał przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, jak i w częściowym. Wprawdzie z załączonych przez skarżącego oświadczeń i dokumentów wynika, że jego sytuacja jest trudna i że nie posiada żadnego majątku, który mógłby stanowić źródło finansowania kosztów sądowych w niniejszej sprawie, to jednak wątpliwości budzi jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym sytuacja finansowa. Z oświadczenia skarżącego wynika bowiem, że wnioskodawca jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, w [...] nie miał żadnych dochodów, w [...] uzyskał dochody z prac dorywczych w wysokości ok. [...] i ok. [...], partnerka pracuje na umowę zlecenie i z tego tytułu uzyskuje dochód w wysokości ok. [...] zł brutto, zatem wykazana przez skarżącego łączna kwota dochodów w wysokości [...] za [...], [...] za [...] i [...] zł za [...] odbiega od kwoty kosztów miesięcznego utrzymania, które zgodnie z oświadczeniem strony wynoszą ok. [...] zł. Ponadto z oświadczeń skarżącego wynika, że on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie korzystają z pomocy opieki społecznej, partnerka nie otrzymuje również od ojca dziecka alimentów. Skarżący zatem w złożonych oświadczeniach nie wyjaśnił z jakich środków on i jego partnerka ponoszą w.w koszty miesięcznego utrzymania, gdyż nie podał z jakich środków pokrywają nadwyżkę kosztów miesięcznego utrzymania nad uzyskiwanymi dochodami. Oznacza to, że koszty te mogą być ponoszone z dochodów z innych źródeł, których skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku nie wykazał lub z oszczędności, których również skarżący nie ujawnił. Na uwadze należy mieć również okoliczność, że ze złożonych przez skarżącego zeznań rocznych podatkowych wynika, że w [...] skarżący z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskał przychód w wysokości [...], poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] i uzyskał dochód w wysokości [...], w [...] przychód skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...], partnerka wnioskodawcy w [...] uzyskała z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej przychód w wysokości [...], poniosła koszty w wysokości [...] i uzyskała dochód w wysokości [...], w [...] uzyskała natomiast przychód w wysokości [...], poniosła koszty w wysokości [...] i uzyskała dochód w wysokości [...]. Wobec powyższego przyjąć należy, że złożone przez skarżącego oświadczenia są niepełne, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych okoliczności dotyczących rzeczywistej sytuacji i możliwości płatniczych jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Skoro wnioskodawca nie udzielił pełnych wyjaśnień, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu finansowego strony i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, a zatem wniosek należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące sytuacji materialnej i finansowej jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. To właśnie na wnioskodawcy ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1, § 2 i § 3, art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.