I SA/Po 432/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku KM o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy uznania zarzutów na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego postanawia: oddalić wniosek. Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia [...], sygn. akt [...] oddalił wniosek Skarżącego o zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Skarżący pismem z dnia [...] wniósł zażalenie na to postanowienie. Następnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że znajduje się w ciężkiej sytuacji materialnej, posiada jedynie środki finansowe na żywność i opłaty. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, z córką M lat [...], z synem A lat [...], z synem K lat [...], córką A lat [...] i z matką. Posiada dom o pow. [...] m2 oraz pokój o pow. [...] m2. Wnioskodawca otrzymuje rentę w wysokości [...] brutto, żona nie pracuje, teściowa otrzymuje emeryturę w wysokości [...] brutto, najstarsza córka wynagrodzenie za pracę w wysokości [...] brutto, starszy syn dochód z tytułu użytkowania gruntów rolnych w wysokości [...] brutto. Młodsze dzieci natomiast uczą się. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 p.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publ. w Internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć należy, że art. 246 § 1 p.p.s.a. nakłada na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek uprawdopodobnienia przesłanek w tym przepisie określonych. Z uwagi na to, że w.w przepis formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 14 września 2006r., sygn. akt II FZ 574/06). Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem, jak już wyżej wskazano, odstępstwo od generalnej zasady wynikającej z przepisu art. 199 p.p.s.a. Pismem z dnia [...] wezwano Skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez Skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, złożenie odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące należących do Skarżącego i do osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, podanie czy Skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują jakieś dodatkowe dochody (np. z tytułu pracy dorywczej, sezonowej - jeżeli tak to kiedy takie prace były wykonywane i za jakim wynagrodzeniem, stypendium, dopłat do nieruchomości rolnej, upraw, hodowli, wynajmu pokoju itp.), podanie czy Skarżący posiada nieruchomości rolne, inne nieruchomości, jeżeli tak należy podać jaka jest ich powierzchnia, oszczędności, papiery wartościowe (wysokość nominalna) i przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro, podanie czy Skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym korzystają z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie (np. zasiłek rodzinny, opiekuńczy - odpis decyzji), podanie kosztów miesięcznego utrzymania Skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.), podanie czy Skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają zarejestrowane pojazdy mechaniczne, jeżeli tak należy podać markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową, podanie dlaczego żona Skarżącego nie pracuje, czy jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna i czy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych (odpis decyzji), jeżeli nie jest zarejestrowana to dlaczego, podanie czy Skarżący nadal prowadzi A KM, jeżeli tak to jakie z tego tytułu uzyskuje miesięczne dochody, jeżeli nie prowadzi to od kiedy, należy wyjaśnić również czy gospodarstwo drobiarskie przekazał innej osobie, jeżeli tak należy podać kiedy i komu, jeżeli przekazał gospodarstwo drobiarskie jednej z osób, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym należy podać jakie ta osoba z tytułu prowadzenia tego gospodarstwa uzyskuje miesięczne dochody. Pismo doręczono Skarżącemu w dniu [...] [...], zatem termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy minął w dniu [...] [...]. Tymczasem Wnioskodawca wniosku o prawo pomocy do dnia dzisiejszego nie uzupełnił. Biorąc pod uwagę powyższe stwierdzić należy, że Skarżący nie uprawdopodobnił wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu wynika, że Skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, z dziećmi i z matką. Posiada dom o pow. [...] m2 oraz pokój o pow. [...] m2. Deklarowane we wniosku o przyznanie prawa pomocy przez Wnioskodawcę dochody wynoszą [...] brutto i są to dochody z tytułu renty Skarżącego, emerytury matki, wynagrodzenia za pracę córki i dochody uzyskiwane przez syna z tytułu użytkowania gruntów rolnych. Z uwagi na wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej Skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym wezwano go do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jednakże Wnioskodawca nie udzielił odpowiedzi na w.w wezwanie. Skarżący nie wyjaśnił zatem czy on lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują jakieś inne poza deklarowanymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy dochody, czy korzystają z pomocy opieki społecznej, czy posiadają zarejestrowane pojazdy mechaniczne. Nie podał czy nadal prowadzi A, jeżeli tak to jakie z tego tytułu uzyskuje dochody, jeżeli nie prowadzi to od kiedy i czy przekazał to gospodarstwo komuś z osób, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Nie podał czy małżonka jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna i czy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych. Wnioskodawca, pomimo wezwania, nie podał, czy on i osoby, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają konta, rachunki i lokaty bankowe. Nie złożył odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...], nie wyjaśnił nawet czy on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym takie zeznania składali. Skarżący nie podał również w jakiej wysokości ponoszą koszty miesięcznego utrzymania. Zauważyć w tym miejscu należy, że dopiero zestawienie i analiza uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Zatem złożone i nieuzupełnione przez niego oświadczenia są niepełne, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych okoliczności dotyczących jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym rzeczywistej sytuacji i możliwości płatniczych. Uchylanie się Strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5.09.2005r. sygn. akt II FZ 418/05, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro Wnioskodawca, pomimo wezwania, nie dostarczył żądanych dokumentów i nie udzielił pełnych wyjaśnień, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu majątkowo-finansowego Strony i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, a zatem wniosek należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli Strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące sytuacji materialnej i finansowej jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. To właśnie na Wnioskodawcy ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają bowiem w całości Stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których Strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.