I SA/Po 458/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 18 października 2011r. na posiedzeniu niejawnym wniosku ES o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za kwiecień 2009r. postanawia: oddalić wniosek. ES, reprezentowany przez adwokata AM, pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr {...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiąc [...]. Na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości [...]. Skarżący złożył sporządzony w dniu [...] na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do podania o co skarżący wnosi i o podpisanie wniosku o przyznanie prawa pomocy (rubryka [...] wniosku). W odpowiedzi z dnia [...] skarżący przedłożył uzupełniony o w.w rubryki wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że problem podatkowy dotyczy kwestii niezawinionej przez niego. Wskazał, że dokonał transakcji zbycia nieruchomości nie będąc podatnikiem podatku od towarów i usług. Ponadto przed zawarciem umowy przedwstępnej wystąpił do Urzędu Skarbowego o interpretację dotyczącą VAT (wniosek z [...]). We wniosku potwierdzono prawidłowość jego postępowania. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z niepełnosprawnym synem. Posiada dom o powierzchni [...] m2, nieruchomość rolną, [...] działki [...] metrów. Nie posiada oszczędności, papierów wartościowych i wartościowych przedmiotów. Podał, że on i małżonka są emerytami, syn natomiast jest osobą niepełnosprawną i uczy się. Syn podejmuje próby studiowania, ale z racji ułomności nie jest osobą samodzielną. Skarżący wskazał, że z tytułu emerytury uzyskuje dochód brutto w wysokości [...], żona w wysokości [...], syn uczy się. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2) p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zauważyć jednak należy, że mający zastosowanie w sprawie wyżej cyt. art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nakłada na ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy obowiązek uprawdopodobnienia przesłanek w tym przepisie określonych. Z uwagi na to, że w.w przepis formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 14 września 2006r., sygn. akt II FZ 574/06). Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem, jak już wyżej wskazano, odstępstwo od generalnej zasady wynikającej z przepisu art. 199 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy argumentacja służąca uprawdopodobnieniu, że uiszczenie kosztów sądowych, nie byłoby możliwe bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny, musi być dokładna i wyczerpująca. Skoro podstawą ustaleń faktycznych, pozwalających na podjęcie rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy są zawsze okoliczności wskazane przez wnioskodawcę, to powinna być to informacja kompletna, pozwalająca na zobrazowanie realnej sytuacji majątkowej i finansowej strony. W tym miejscu godzi się zauważyć, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publikowane w Internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Również zauważyć należy, że posiadanie majątku, co do zasady, wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy (por. R. Hauser, M. Wierzbowski "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", W-wa 2011r., str. 796). Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za 2009 i 2010r. złożonych przez skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 2. złożenie odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące należących do skarżącego i do osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 3. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, środki czystości, raty kredytów - z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.), 4. podanie czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają samochody osobowe, jeżeli tak proszę podać markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową, 5. podanie czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym otrzymują jakieś dodatkowe dochody (np. z pracy dorywczej, sezonowej, dzierżawy, dopłat do nieruchomości rolnej z Unii Europejskiej, upraw, stypendium, renty), 6. podanie jaka jest liczba hektarów nieruchomości rolnej, 7. wyjaśnienie czy każda z działek będących własnością skarżącego wynosi po [...] m2. Pismo doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu [...] (k. [...] akt sądowych), zatem termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy minął w dniu [...]. Tymczasem skarżący wniosku o prawo pomocy do dnia dzisiejszego nie uzupełnił. Biorąc pod uwagę powyższe rozważania należy stwierdzić, że ES nie uprawdopodobnił wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z oświadczenia skarżącego złożonego na urzędowym formularzu wynika, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z synem. Skarżący i jego żona otrzymują stałe miesięczne dochody z tytułu emerytur, syn natomiast jest osobą niepełnosprawną i uczy się. Wnioskodawca posiada dom, nieruchomość rolną oraz [...] działki. Skarżący nie podał natomiast, czy on lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają lokaty, konta i rachunki bankowe, w jakiej wysokości ponoszą koszty miesięcznego utrzymania, czy posiadają samochody osobowe, czy, poza deklarowanymi we wniosku dochodami, posiadają inne dochody, nie wyjaśnił jaka jest powierzchnia nieruchomości rolnej i [...] działek. Skarżący nie złożył również odpisów zeznań rocznych podatkowych za 2009 i 2010r. oraz wyciągów z rachunków bankowych. Zatem złożone i nieuzupełnione przez skarżącego oświadczenia są niepełne, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych okoliczności dotyczących jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym rzeczywistej sytuacji i możliwości płatniczych. Uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z dnia 05.09.2005r. sygn. akt II FZ 418/05, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro wnioskodawca nie dostarczył na wezwanie z dnia [...] dokumentów i nie udzielił pełnych wyjaśnień, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu majątkowo-finansowego, a zatem wniosek należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają bowiem w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.