I SA/Po 492/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dominik Mączyński po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. G., R. M. S.C. PHU A w K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. G., R. M. S.C. PHU A w K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] marca 2013 r., Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za marzec, kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień 2008 r.; postanawia zwolnić skarżącą od wpisu od skargi kasacyjnej. Wyrokiem z dnia 28 listopada 2013 r. o sygn. akt I SA/Po 492/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę K. G., R. M. S.C. PHU A w K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] marca 2013 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za marzec, kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień 2008 r. Strona skarżąca reprezentowana przez doradcę podatkowego, wniosła skargę kasacyjną od ww. wyroku. Następnie złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] kwietnia 2014 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że nie posiada środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Obecnie spółka posiada zadłużenie na rachunku bankowym w wysokości [...] zł, co zdaniem skarżącej prowadzi do stwierdzenia, że spółka nie posiada żadnych środków na uiszczenie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. W 2013 r. spółka osiągnęła przychód ze sprzedaży towarów i usług w wysokości [...] zł, przy czym wydatki na zakup towarów handlowych i materiałów wyniosły [...] zł, dodatkowo spółka poniosła koszt wynagrodzeń w wysokości [...] zł. Pozostałe wydatki wyniosły [...] zł. Spółka podała, że wartość środków trwałych wynosi [...] zł, strata za ostatni rok obrotowy według bilansu wynosi [...] zł. Skarżąca podała, że stan rachunku bankowego na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy wynosi (-)[...] zł. Pismem z dnia 24 kwietnia 2014 r. wezwano spółkę do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie odpisów deklaracji VAT-7 złożonych przez skarżącą spółkę za ostatnie sześć miesięcy, złożenie odpisu zestawienia rocznego przychodów i rozchodów skarżącej spółki za okres od 1 stycznia 2013 r. do dnia 31 grudnia 2013 r. oraz za miesiące od stycznia do marca 2014 r., złożenie wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych należących do skarżącej spółki za ostatnie sześć miesięcy, podanie czy wspólnicy spółki cywilnej pozostają z innymi osobami we wspólnym gospodarstwie domowym (np. rodzice, teściowie, małżonkowie, dzieci), jeżeli tak należy podać z kim oraz wyjaśnić w jakim wieku są osoby, z którymi pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym, złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za 2012 i 2013 r. złożonych przez wspólników spółki cywilnej i osoby pozostające z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym, złożenie odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie sześć miesięcy należących do wspólników spółki i do osób pozostających z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym, podanie czy wspólnicy spółki cywilnej i osoby pozostające z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają jakieś nieruchomości (np. dom, mieszkanie, nieruchomość rolną, inne nieruchomości - jaka jest ich powierzchnia), oszczędności, papiery wartościowe, przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro oraz pojazdy podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy podać jakie to pojazdy, jakiej marki, jaki jest rok produkcji i wartość rynkowa, w sytuacji jeżeli wspólnicy spółki i osoby pozostające z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają domu, mieszkania, należy podać do kogo należy dom, mieszkanie, w którym mieszkają wspólnicy, jeżeli najmują dom, mieszkanie należy podać w jakiej wysokości ponoszą koszty najmu, podanie w jakiej wysokości wspólnicy spółki cywilnej i osoby pozostające z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym ponoszą koszty miesięcznego utrzymania z rozbiciem na poszczególne wydatki (czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, raty kredytów - z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.), podanie czy wspólnicy spółki cywilnej lub osoby pozostające z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują dochody (np. z tytułu wynagrodzenia za pracę, prowadzenia działalności gospodarczej, prac dorywczych, sezonowych, umowy zlecenia, umowy o dzieło, udziału w spółkach, radach nadzorczych, pełnienia funkcji w spółkach - np. członka zarządu, prokurenta, zbycia udziałów, papierów wartościowych, dopłat do nieruchomości rolnej, najmu, dzierżawy, stypendium, inne itd.), podanie czy wspólnicy spółki cywilnej lub osoby pozostające z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym korzystają z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie (odpis decyzji), udokumentowanie wysokości kredytów (pożyczek) oraz wysokości miesięcznych obciążeń z tego tytułu (udokumentowanie rat kredytowych) jakie zaciągnęła skarżąca spółka, należy podać również kiedy kredyty i pożyczki zostały zaciągnięte, w jakiej wysokości i na co. Skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] maja 2014 r. oświadczyła, że wspólnik spółki R. M. nie pozostaje z innymi osobami we wspólnym gospodarstwie domowym, wspólnik K. M. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synem T. M. Wspólnicy spółki R. M. i K. M. mieszkają przy ul. [...] w mieszkaniu, które nie jest ich własnością. Z oświadczeń spółki wynika, że R. M. jest właścicielem domu o pow. ok. [...] m2 zajętej przez Komornika, K. M. jest właścicielem domu o pow. [...] m2, który również zajęty został przez Komornika. Koszty miesięcznego utrzymania wspólnicy spółki cywilnej określili łącznie na kwotę ok. [...] zł, przy czym czynsz [...] zł (w czynszu jest ogrzewanie, woda, wywóz śmieci), gazu nie ma, energia elektryczna [...] zł, wyżywienie [...] zł, raty kredytów ok. [...] zł. Wspólnicy spółki nie korzystają z pomocy opieki społecznej. Do pisma załączono wyciągi z rachunku bankowego prowadzonego przez B dla spółki cywilnej za okres od 1 listopada 2013 r. do 30 kwietnia 2014 r., z którego wynika, że saldo początkowe na tym rachunku wynosiło (-)[...] zł, saldo końcowe (-)[...] zł, z rachunku bankowego wspólnika spółki K. M. prowadzonego przez B za okres od 01 listopada 2013 r. do 30 kwietnia 2014 r., z którego wynika, że saldo początkowe na tym rachunku wynosiło (-)[...] zł, saldo końcowe (-)[...] zł, z rachunku bankowego wspólnika spółki R. M. prowadzonego przez B za okres od 1 listopada 2013 r. do 30 kwietnia 2014 r., z którego wynika, że saldo początkowe na tym rachunku wynosiło (-)[...] zł, saldo końcowe (-)[...] zł. Spółka załączyła także kserokopie zeznań rocznych podatkowych, za 2012 r. złożonych przez jej wspólników oraz deklaracji VAT-7 za miesiące od października 2013 r. do marca 2014 r. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 23 maja 2014 r. oddalono przedmiotowy wniosek o przyznanie prawa pomocy. W ocenie referendarza sądowego w niniejszej sprawie skarżąca, pomimo wezwania, nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] zł (wpis sądowy od skargi kasacyjnej). Pismem z dnia [...] czerwca 2014 r. skarżąca, reprezentowana przez doradcę podatkowego, wniosła sprzeciw na powyższe postanowienie oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 245 § 1 i 3 P.p.s.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie przejawiające się w dokonaniu błędnej oceny możliwości finansowych skarżącej i jej sytuacji materialnej. W uzasadnieniu sprzeciwu podniesiono, że w ramach składanych przez skarżącą spółkę, jak i jej wspólników, wnioskach o przyznanie prawa pomocy wykazano, w wystarczającym stopniu, iż zarówno spółka jak i wspólnicy nie mają dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zdaniem skarżącej nie można przyjąć, iż spółka mogła zabezpieczyć środki na opłacenie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Nie można bowiem przyjmować, iż spółka winna odstępować od wydatków, które są niezbędne dla jej istnienia i utrzymania się w obrocie gospodarczym, w celu zabezpieczenia wpisu sądowego. Taka interpretacja art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. nie zapewniałaby faktycznej realizacji prawa do sądu podmiotom znajdującym się w bardzo trudnej sytuacji finansowej, a tym samym interpretacja taka byłaby sprzeczna z art. 45 Konstytucji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Na wstępie niniejszego wywodu wskazać należy, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej w skrócie: "P.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy skutkuje tym, że Sąd rozpoznaje ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy. W pierwszej kolejności należy wskazać, że do oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, gdy stroną postępowania sądowoadministracyjnego jest spółka cywilna, będzie miał zastosowanie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej niemającej osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Z uwagi na specyfikę spółki cywilnej przyjmuje się, że do oceny przesłanek jej wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych niezbędne jest złożenie przez wspólników oświadczeń o ich stanie rodzinnym, majątku i dochodach. W tym wypadku zarówno spółka, jak i wspólnicy muszą wykazać, że nie mają dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. "Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowo administracyjnych" - S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, str. 265. Wyd. Lexis Nexis Warszawa 2007 r.). Następnie podkreślić należy, że użycie w przytoczonym przepisie określenie: "gdy wykaże" oznacza, że to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zasadniczo zależy, od tego jak Sąd oceni to, co zostanie przez stronę wykazane. Należy mieć również na uwadze, że strona wnosząca o przyznania prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawiania się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych Sąd ma instrumenty prawne służące ich wyjaśnieniu. Na mocy art. 255 P.p.s.a. może bowiem wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 § 2 P.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości. W rozpoznawanej sprawie, z możliwości uregulowanej w art. 255 P.p.s.a. Sąd skorzystał, wzywając stronę o nadesłanie szeregu dokumentów. Reasumując, czynności określone w art. 255 P.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji - podmiot wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 16 czerwca 2010 r., sygn. akt I FZ 44/10, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zaakcentowania wymaga, że instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim tym, którzy nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem utrzymania własnej rodziny. Zwolnienie od kosztów sądowych jest jednoznaczne z przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na budżet państwa. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2011 r., sygn. akt I OZ 468/11 oraz postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 504/11 - publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie z zasadą określoną w art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być zatem interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Oceniając zasadność wniosku, Sąd musi rozważyć z jednej strony - interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej - interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, w ocenie Sądu, skarżąca uprawdopodobniła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych (wpis sądowy od skargi kasacyjnej w wysokości [...] zł), albowiem wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania na obecnym etapie postępowania. Z załączonego przez skarżącą wyciągu z rachunku bankowego prowadzonego przez B dla spółki cywilnej za okres od 1 listopada 2013 r. do 30 kwietnia 2014 r. wynika, że saldo jest ujemne. Zauważyć należy, że saldo początkowe na tym rachunku wynosiło (-)[...] zł, saldo końcowe zaś (-)[...] zł. Również na załączonych przez spółkę wyciągach z rachunków bankowych wspólników spółki wynika, że salda są ujemne, w okresie ostatnich sześciu miesięcy nie uległo ono zasadniczej zmianie. Z załączonych przez spółkę kserokopii zeznań rocznych podatkowych wynika, że wspólnik spółki K. M. w 2012 r. z innych źródeł uzyskała przychód i dochód w wysokości [...] zł, z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej przychód za 2012 r. wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł. Z załączonych przez spółkę zeznań rocznych podatkowych złożonych przez drugiego wspólnika spółki cywilnej R. M. wynika z kolei, że w 2012 r. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej przychód jego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł, strata [...] zł. Ze złożonych przez wspólników informacji sporządzonych na druku PIT/B za 2012 r. wynika, że przychody spółki wyniosły [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł. Z przedłożonych przez skarżącą dokumentów i oświadczeń wynika, że spółka w 2012 i w 2013 r. odnotowała stratę. Konkludując, zauważyć należy, że instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu. Stwierdzić zatem należy, że skarżąca przedstawiła stosowne dokumenty i oświadczenia, które w wystarczającym stopniu uprawdopodobniły, iż nie posiada ona dostatecznych środków na poniesienie kosztu wpisu od skargi kasacyjnej, który w niniejszej sprawie wynosi [...] zł. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 oraz art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji niniejszego postanowienia.