I SA/Po 495/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 21 września 2012r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku KS o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi KS na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości za 2004r. i umorzenia postępowania w sprawie umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości za 2003r. jako bezprzedmiotowego postanawia: oddalić wniosek skarżącego z dnia [...]. Postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia [...], wydanego na skutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, przyznano skarżącemu KS prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu od skargi powyżej [...], ustanowienie adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka, oddalono wniosek w pozostałej części. Na to postanowienie skarżący nie wniósł zażalenia. Sąd pismem z dnia [...] zwrócił się do Okręgowej Rady Adwokackiej z wnioskiem o wyznaczenie dla skarżącego adwokata. Okręgowa Rada Adwokacka wyznaczyła dla skarżącego adwokata SC, o czym pismem z dnia [...] Sąd poinformował skarżącego. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] wezwano skarżącego, reprezentowanego przez pełnomocnika z urzędu do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...]. W odpowiedzi KS złożył sporządzony w dniu [...] na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku podał, że nie posiada jakichkolwiek wolnych środków ani oszczędności i nie jest w stanie zaoszczędzić żadnych środków pieniężnych, gdyż od [...] część jego wynagrodzenia jest zajęta i wobec tego otrzymuje kwotę [...]. Wskazał, że koszty stałe są bardzo wysokie w stosunku do otrzymywanego wynagrodzenia jak i otrzymywanego świadczenia rentowego, które również jest częściowo zajęte. Wyjaśnił, że po opłaceniu wszystkich rachunków pozostaje jemu i osobie, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym kwota [...], która z ledwością wystarcza na zakup jedzenia i środków czystości. Wskazał, że rachunki reguluje po terminie płatności. Oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z HD. Wnioskodawca nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i wartościowych przedmiotów. Dochód brutto skarżącego z wynagrodzenia za pracę wynosi [...] zł, z tytułu renty [...] brutto, dochód HD z tytułu emerytury wynosi [...] brutto (łącznie [...] brutto). Wnioskodawca podał, że z uwagi na egzekucję z wynagrodzenia otrzymuje [...] netto, z tytułu renty [...] netto, HD otrzymuje natomiast kwotę [...] netto. Zatem łączny dochód skarżącego i osoby pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym wynosi [...] netto. Stałe koszty wynoszą natomiast [...] zł. Ponadto z wcześniej złożonych przez skarżącego oświadczeń do akt sprawy wynika, że skarżący i HD nie posiadają lokat bankowych. HD i jej córka, która obecnie nie mieszka ze skarżącym i matką, posiadają karty kredytowe, z których korzystają w sytuacjach koniecznych, po spłaceniu odsetek i kwoty wymagalnej. Raty kredytu spłacają w euro, okres spłaty wynosi [...] lat, kredyt został zaciągnięty z uwagi na zadłużenie do jakiego doszło z powodu nie otrzymania przez HD alimentów na córkę od jej ojca. Skarżący oświadczył, że ponoszą następujące koszty miesięcznego utrzymania: [...], na wyżywienie i inne wydatki pozostaje im kwota w wysokości [...]. Skarżący i HD nie posiadają samochodu. Wnioskodawca mieszka w mieszkaniu należącym do HD. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270, dalej jako p.p.s.a.) zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy i zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sadowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sadowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 i § 3 p.p.s.a.). Art. 246 § 1 wyżej powołanej ustawy stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Zauważyć należy, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. orzeczenia NSA sygn. akt I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z przepisów ustawy wynika, że strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, iż zachodzą przesłanki do udzielenia jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Zatem ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Zauważyć nadto należy, że osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, a dopiero gdyby poczynione oszczędności były niewystarczające na uiszczenie kosztów sądowych, może ubiegać się o taką pomoc. W pierwszej kolejności zauważyć należy, jak już wcześniej wskazano, że Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia [...] m.in. ustanowił dla skarżącego adwokata. Na to postanowienie skarżący nie złożył zażalenia i wobec tego Sąd pismem z dnia [...] zwrócił się do Okręgowej Rady Adwokackiej z wnioskiem o wyznaczenie dla skarżącego pełnomocnika. Okręgowa Rada Adwokacka wyznaczyła dla skarżącego pełnomocnika z urzędu, o czym Sąd poinformował skarżącego. W powyższej sytuacji skarżący nie może zatem skutecznie domagać się ustanowienia kolejnego adwokata, gdyż jest już reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu i wobec tego wniosek w tym zakresie należało oddalić. Przechodząc do oceny wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych zauważyć należy, że jest to kolejny wniosek złożony w przedmiocie prawa pomocy, które zostało już rozstrzygnięte postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia [...], w którym zwolniono skarżącego od wpisu od skargi powyżej [...], oddalono natomiast wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w pozostałym zakresie. W tym miejscu zauważyć należy, że zgodnie z art. 239 pkt 4) p.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona, której przyznane zostało prawo do pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym (prawo pomocy), w zakresie określonym w prawomocnym postanowieniu o przyznaniu tego prawa. W przedmiotowej sprawie zwolniono skarżącego częściowo od kosztów sądowych, t.j. od wpisu od skargi powyżej [...]. Nie wyklucza to jednak możliwości ponownego ubiegania się przez stronę o przyznanie prawa pomocy, gdyż zgodnie z treścią art. 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku (na każdym jego etapie). Jednakże rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie można odstąpić od oceny sytuacji materialnej strony zawartej we wskazanym wcześniej prawomocnym postanowieniu. Podkreślić przy tym należy, że możliwość odmiennego orzeczenia w przedmiocie aktualnego wniosku o prawo pomocy możliwa jest tylko i wyłącznie przy spełnieniu warunku zmiany okoliczności sprawy. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W tym przypadku jako zmianę okoliczności sprawy należy potraktować w szczególności istotne pogorszenie sytuacji wnioskodawcy. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że analiza treści ponownego wniosku o prawo pomocy nie prowadzi do konstatacji, by w sprawie zachodziły na tyle istotne okoliczności, by uniemożliwiały one skarżącemu uiszczenie kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w kwocie [...]. Skarżący wskazał bowiem, jak już we wcześniej złożonym wniosku, że on i osoba pozostająca z nim we wspólnym gospodarstwie domowym utrzymują się z dochodów uzyskiwanych z wynagrodzenia za pracę, renty i świadczenia emerytalnego w łącznej kwocie w wysokości [...] netto. Od ostatnio rozpoznawanego wniosku o przyznanie prawa pomocy kwota ta nie uległa obniżeniu. Również w podobnej wysokości ponoszą wydatki na opłacenie kosztów stałych, t.j. w wysokości około [...]. Zatem przedstawione w rozpoznawanym wniosku argumenty nie wskazują jakoby warunki wnioskodawcy uległy pogorszeniu w stopniu, który uniemożliwiałby jemu partycypowanie choć w części w kosztach sądowych. Zauważyć należy, że z poprzednio złożonych oświadczeń skarżącego wynika, że z kwoty tej spłacają raty kredytu w wysokości ok. [...] oraz kwoty wymagalne z kart kredytowych w wysokości [...]. Pozostałą część dochodów przeznaczają na miesięczne utrzymanie. W tym miejscu zauważyć jednak należy, że zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym spłata zobowiązań o charakterze cywilnoprawnym, jakimi są raty kredytów udzielonych w ramach kredytów bankowych nie determinuje okoliczności do zwolnienia od kosztów sądowych. Zauważyć bowiem należy, że kredyty zostały udzielone na zaspokojenie prywatnych potrzeb i wobec tego z samego faktu, iż skarżący musi spłacać raty kredytów, nie można go zwolnić w całości od kosztów sądowych i przerzucić obowiązku na finansowanie sprawy prowadzonej w jego indywidualnej sprawie na ogół obywateli. Wobec powyższego na podstawie art. 245 i art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. postanowiono, jak w sentencji.