I SA/Po 496/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku GZ o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług za maj, sierpień, grudzień 2009r., lipiec, sierpień, grudzień 2010r. oraz maj, wrzesień i październik 2011r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżący GZ pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług za maj, sierpień, grudzień 2009r., lipiec, sierpień, grudzień 2010r. oraz maj, wrzesień i październik 2011r. Następnie złożył sporządzony w dniu [...] na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że nie stać go na uiszczenie kosztów sądowych, gdyż łączny dochód jego i żony średnio z [...] miesięcy wyniósł [...]. Skarżący wskazał, że jego firma zbankrutowała po [...] latach pracy i zmuszony był ją zamknąć. Wyjaśnił, że prowadzone są przeciwko niemu i jego żonie liczne egzekucje komornicze. Skarżący nie posiada mienia ruchomego, które nie jest objęte zastawem rejestrowym lub umową przewłaszczenia, nie posiada również wierzytelności, wkładów oszczędnościowych, rachunków inwestycyjnych, akcji, obligacji. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, [...] córką i [...] synem. Wnioskodawca nie posiada domu, mieszkania, oszczędności i papierów wartościowych. Posiada grunt po żwirowni o pow. [...] i [...] i nieruchomość gruntową w P, przy czym prowadzona jest licytacja tych nieruchomości. Wnioskodawca posiada również samochód F, rok prod. [...], na którym ustanowiono zastaw rejestrowy. Osoby pozostające ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają żadnego majątku. Skarżący dodatkowo wyjaśnił, że mieszka z rodziną bez tytułu prawnego "grzecznościowo", do momentu znalezienia innego lokum dla rodziny. Podał, że on i małżonka uzyskują dochody z tytułu umowy o pracę, dzieci natomiast uczą się. Wnioskodawca wyjaśnił, że obecnie przebywa na zwolnieniu lekarskim. Do wniosku załączył kserokopie: aneksu do umowy o pracę z dnia [...], z którego wynika, że żona jest zatrudniona w firmie A z wynagrodzeniem zasadniczym [...], wynagrodzenie żony w okresie [...] wynosiło [...] netto, umowy o pracę z dnia [...] zawartej przez skarżącego z B, z której wynika, że wynagrodzenie wnioskodawcy wynosi [...] brutto, przekazów pocztowych, z których wynika, że skarżący otrzymał świadczenia rehabilitacyjne z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych za okres [...] w wysokości [....], [...] i [...]. Skarżący załączył również wypis z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej, z którego wynika, że w dniu [...] zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej, kserokopie: zawiadomienia wierzyciela o stanie egzekucji sporządzonego przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym z dnia [...], postanowień Komorników Sądowych o umorzeniu postępowań egzekucyjnych wobec bezskuteczności egzekucji, protokołu opisu i oszacowania nieruchomości sporządzonego przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym z dnia [...], obwieszczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym z dnia [...] o terminie opisu i oszacowania nieruchomości, odpisu z rejestru zastawów, kart informacyjnych leczenia szpitalnego. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że on i jego żona nie posiadają żadnych lokat, kont i rachunków bankowych. Wnioskodawca wyjaśnił, że posiada tylko jeden pojazd marki F, rok prod. [...] o wartości ok. [...], który podlega zastawowi rejestrowemu i oczekuje na przejęcie przez wierzyciela. Skarżący oświadczył, że koszty miesięcznego utrzymania wynoszą: gaz i ogrzewanie [...], woda [...], energia elektryczna [...], lekarstwa [...], wyżywienie [...], nieczystości [...], telefon stacjonarny [...], telefon komórkowy [...], środki czystości [...]. Oświadczył, że on i jego żona nie uzyskują dodatkowych dochodów, nie korzystają również z pomocy opieki społecznej. Podał, że dom, w którym bez tytułu prawnego zamieszkuje jego rodzina należy do pana J.C., pobyt jest "grzecznościowy" do momentu znalezienia dla rodziny innego miejsca zamieszkania. Skarżący oświadczył, że posiadał nieruchomości w T (zabudowana o pow. [...] m2 i nieruchomość gruntowa o pow. [...] m2), które zostały przejęte przez C za zadłużenia kredytowe w [...]. Pozostałe nieruchomości, t.j. grunt po żwirowni w S o pow. [...] i [...] oraz nieruchomość w K są przedmiotem licytacji komorniczych. Skarżący podał, że wartość łączna udziałów w spółkach wynosiła [...], jednakże wszystkie udziały są zajęte przez Komorników. Wyjaśnił, że w wyniku egzekucji doszło do sprzedaży poprzez licytację [...] samochodów marki L. Skarżący oświadczył, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza po [...] latach pracy została zamknięta. Z załączonej kserokopii zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym [...] wynika, że przychód skarżącego z pozarolniczej działalności gospodarczej wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...], ponadto skarżący uzyskał dochód z innych źródeł w wysokości [...] (PIT-37). Z załączonego zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym [...] wynika, że żona skarżącego uzyskała dochód w wysokości [...], skarżący w [...] w wysokości [...]. Wnioskodawca załączył również kserokopie: zajęć przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym z dnia [...] udziałów i zysków w spółce D i E, zaświadczeń Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym z dnia [...] o sprzedaniu w trybie I licytacji w dniu [...] [...] samochodów ciężarowych, rok prod. [...] oraz pisma skarżącego z dnia [...] skierowanego do C o wydanie zaświadczenia o prowadzonych postępowaniach egzekucyjnych administracyjnych i komorniczych na rachunkach firmowym i prywatnym od początku [...] do chwili obecnej oraz podanie komu i w jakiej wysokości zostały przekazane środki na zajęcia z w.w rachunków. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako P.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publ. w Internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. nakłada na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek uprawdopodobnienia przesłanek w tym przepisie określonych. Z uwagi na to, że w.w przepis formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 14 września 2006r., sygn. akt II FZ 574/06). Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem, jak już wyżej wskazano, odstępstwo od generalnej zasady wynikającej z przepisu art. 199 P.p.s.a. Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia stwierdzić należy, że wnioskodawca nie wykazał przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych. Wprawdzie z załączonych przez skarżącego oświadczeń i dokumentów wynika, że jego sytuacja jest trudna i że nie posiada żadnego majątku, który mógłby stanowić źródło finansowania kosztów sądowych w niniejszej sprawie, to jednak wątpliwości budzi jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym sytuacja finansowa. Z oświadczenia skarżącego wynika bowiem, że on i jego żona są zatrudnieni na umowę o pracę, żona uzyskuje dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę, skarżący natomiast ze świadczenia rehabilitacyjnego, jednakże wykazana przez skarżącego łączna kwota dochodów w wysokości ok. [...] (dochody netto żony + średnia świadczenia rehabilitacyjnego) odbiega od kwoty kosztów miesięcznego utrzymania, które zgodnie z oświadczeniem strony wynoszą ok. [...]. Podkreślić w tym miejscu należy, że ze złożonego przez skarżącego oświadczenia wynika również, że on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie uzyskują dodatkowych dochodów i nie korzystają z pomocy opieki społecznej. Skarżący zatem w złożonych oświadczeniach nie wyjaśnił z jakich środków on i jego żona w.w koszty ponoszą, gdyż nie podał z jakich środków pokrywa nadwyżkę kosztów miesięcznego utrzymania nad uzyskiwanymi dochodami. Wobec tego przyjąć należy, że złożone przez skarżącego oświadczenia są niepełne, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych okoliczności dotyczących rzeczywistej sytuacji i możliwości płatniczych jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Skoro wnioskodawca nie udzielił pełnych wyjaśnień, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu finansowego strony i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, a zatem wniosek należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące sytuacji materialnej i finansowej jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. To właśnie na wnioskodawcy ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez nią wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.