I SA/Po 498/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Katarzyna Nikodem po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2014 r. niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A sp. z o.o. w organizacji na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] marca 2013 r., Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia: oddalić wniosek Skarżąca A sp. z o.o. w organizacji wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na wskazane w sentencji postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w[...]. Następnie złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] lipca 2013r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu po wezwaniu do uzupełnienia powyższego wniosku postanowieniem z dnia [...] grudnia 2013r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Postanowienie to utraciło moc wskutek wniesienia przez skarżącego sprzeciwu do tutejszego Sądu, który rozpoznaje złożony wniosek, na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 poz.270 – dalej w skrócie: "p.p.s.a."). W ocenie strony wniosek jest zasadny, gdyż z winy umyślnej strony przeciwnej skarżąca nie może uzyskać żadnego dochodu, ponieważ strona przeciwna odmawiając Spółce nadania numeru NIP uniemożliwia jej prowadzenie działalności gospodarczej. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy wynosi[...],- zł, skarżąca nie posiada środków trwałych, skarżąca za ostatni rok obrotowy nie miała zysku, natomiast zadłużenie wynosi ok.[...],- zł. Skarżąca oświadczyła, że nie ma rachunków bankowych, gdyż bank nie chce otworzyć rachunku z uwagi na brak numeru NIP. Strona podała, że jej siedziba mieści się w [...] , gdzie dzierżawi lokal z przynależnościami. Na wezwanie z dnia [...] października 2013r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] listopada 2013r. oświadczyła, że nie miała i nie ma żadnych dochodów, przez co nie składała rocznych zeznań podatkowych. Skarżąca podała, że z kredytu pokrywa koszty utrzymania lokalu oraz pozostałe wydatki związane z działalnością Spółki. Spółka jest zadłużona na około[...],- zł. Skarżąca oświadczyła, że w części wydatki ponosi X.A , który jest wspólnikiem spółki i który pełni funkcję Prezesa Zarządu. Ponosi on np. koszty przesyłek pocztowych. Koszty notarialne poniósł także drugi wspólnik B.X , u którego spółka jest zadłużona. Spółka nie zatrudnia pracowników. Z oświadczenia wynika, że strona nie ma dokumentów, o które została wezwana, tj. sprawozdań finansowych. Pismem z dnia [...] stycznia 2014r. skarżąca złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia wnosząc o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych i oraz o wyłączenie referendarza sądowego, gdyż są wątpliwości co do jego bezstronności. W uzasadnieniu sprzeciwu strona podniosła, że nie ma możliwości prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania jakiegokolwiek dochodu ponieważ nie posiada NIP. W związku z czym nie jest w stanie ponieś żadnych opłat ani kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako p.p.s.a.), zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (w tym również osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych oraz ewentualnie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Nie ulega wątpliwości, iż z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. Instrumentem służącym wyjaśnieniu wątpliwości w tym zakresie jest wezwanie, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a. Uzyskanie dodatkowego oświadczenia strony lub dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego w trybie art. 255 p.p.s.a. służy uzupełnieniu stanu wiedzy sądu o sytuacji strony (por. postanowienie NSA z dnia 28 stycznia 2009 r. sygn. akt II GZ 332/08 – System Informacji Prawniczej Lex nr 551914). W niniejszej sprawie, w której zastosowano instytucję określoną w art. 255 p.p.s.a., skarżąca w odpowiedzi na wezwanie Sądu, nie złożyła żadnych dokumentów. W oświadczeniu wskazała, że nie posiada dokumentów, o które została wezwana. Z art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz. U. z 2013, poz. 330 ze zm. dalej u.o.r.) wynika, że jej przepisy stosuje się do mających siedzibę lub miejsce sprawowania zarządu na terytorium R.P. spółek handlowych (osobowych i kapitałowych, w tym również w organizacji). Z przepisu tego wynika zatem, że obowiązek prowadzenia ksiąg rachunkowych spoczywa również na spółkach z o.o. w organizacji. Aktem notarialnym z dnia[...]września 2011r. została zawiązana spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, która działać będzie pod firmą A spółka z ograniczoną odpowiedzialnością (firma skrócona A sp. z o.o.). Siedzibą Spółki jest miejscowość[...], gmina[...] (por. § 1 pkt 1, 2, 3 i 4 umowy). Kapitał zakładowy Spółki wynosi [...] zł i dzieli się na 100 równych i niepodzielnych udziałów po [...],- zł. Udziały w kapitale zakładowym zostały objęte i pokryte w ten sposób, że X.B obejmuje 99 udziałów o wartości nominalnej [...],- zł każdy, o łącznej wartości[...],- zł, które pokrywa gotówką, X.A. obejmuje 1 udział o wartości nominalnej [...],- zł każdy, o łącznej wartości [...],- zł, który pokrywa gotówką (por. § 3 pkt 1 i 2 umowy). Z akt administracyjnych wynika, że skarżąca wystąpiła do Sądu Rejonowego w [...] ze zgłoszeniem rejestracyjnym. Zgodnie z art. 167 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000r. - Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013r., poz. 1030, dalej jako K.s.h.) do zgłoszenia należy dołączyć m.in. oświadczenie wszystkich członków zarządu, że wkłady na pokrycie kapitału zakładowego zostały przez wszystkich wspólników w całości wniesione. Wniesienie wkładów pieniężnych do spółki, wniesienie aportu do spółki, poniesienie wydatków w celu rejestracji spółki, czy zaciągnięcie kredytu lub pożyczki jest zdarzeniem o charakterze majątkowym lub finansowym powodującym zmianę w aktywach lub pasywach. Wystąpienie chociażby jednego takiego zdarzenia powoduje obowiązek otwarcia ksiąg rachunkowych w ciągu 15 dni od daty wystąpienia zdarzenia (art.12 ust.1 pkt u.o.r.). Podmioty, które prowadzą księgi rachunkowe muszą sporządzić na dzień bilansowy sprawozdanie finansowe. W przypadku gdy rok obrotowy pokrywa się z rokiem kalendarzowym, dniem bilansowym jest 31 grudzień. Od tego momentu spółki mają trzy miesiące na ukończenie sprawozdania, które składa się z bilansu, rachunku zysków i strat, a także informacji dodatkowej, obejmującej wprowadzenie do sprawozdania oraz dodatkowe informacje i objaśnienia. Z umowy spółki wynika, że rok obrotowy strony skarżącej pokrywa się z rokiem kalendarzowym. Pierwszy rok obrotowy kończy się 31 grudnia 2012r. (por. § 10 umowy). W związku z czym skarżąca za 2012r. miała obowiązek sporządzenia sprawozdania finansowego. Należy zauważyć, iż sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, rolą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 27.07.2005r. sygn. akt I SA/Gd 335/05 – System Informacji Prawnej LEX – nr 220289). Ponadto osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., I OZ 191/11). Na marginesie wskazać należy, iż podmiotem zwracającym się o udzielenie preferencji w postaci zwolnienia od kosztów sądowych jest spółka ograniczona odpowiedzialnością. Kodeks spółek handlowych przewiduje rozwiązania, za pomocą których podmiot ten, jeśli nie jest w stanie uzyskać z zewnątrz niezbędnych do działalności środków finansowych, może skorzystać z pewnych instytucji; mianowicie dopłat wspólników. W sytuacji zatem, gdy Spółka nie dysponuje środkami pieniężnymi niezbędnymi do opłacenia koniecznych wydatków, udziałowcy Spółki mają możliwości prawne wesprzeć finansowo utworzony przez nich podmiot prawa, poprzez dofinansowanie działalności spółki. Podkreślić przy tym należy, że aktualne na gruncie przedmiotowej sprawy pozostaje orzeczenie SN z dnia 13 września 1937r. II C 618/37 OSN(C) 1938/6/293, Lex 4328, w którym wyrażono pogląd, że "Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo ubogich, (...) nawet w razie przeciążenia majątku swego ponad wartość nie może się powołać na swe zupełne ubóstwo, gdyż może pokryć opłaty sądowe przez zażądanie dopłat od wspólników". Mając na uwadze powyższe, uznano, że skarżąca nie udowodniła, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania, prawa pomocy. Wnioskodawczyni została wezwana do przedłożenia konkretnych, wskazanych w wezwaniu, dokumentów źródłowych obrazujących jej aktualną sytuację materialną czego nie uczyniła. W konsekwencji niewyjaśnione pozostały okoliczności istotne dla oceny jej realnych możliwości finansowych, jej stanu majątkowego. W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji. a