I SA/Po 529/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A sp. z o.o. w P o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od kwietnia 2007r. do grudnia 2008r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżąca Spółka, reprezentowana przez radcę prawnego, pismem z dnia [...] wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od kwietnia 2007r. do grudnia 2008r. Równocześnie złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że aktualna sytuacja ekonomiczna uniemożliwia jednorazową zapłatę wpisu od skargi. Skarżąca podała, że podejmuje wszelkie możliwe działania w celu uniknięcia skutków kryzysu na rynku usług budowlanych. Spółce, pomimo trudnego roku, udało się wypracować niewielki zysk, jednakże jest on o ponad [...] niższy od zysku osiągniętego w [...]. Niższe są także przychody skarżącej, a wynika to przede wszystkim z wstrzymania wielu inwestycji budowlanych. Środki finansowe, którymi aktualnie dysponuje skarżąca, są w pierwszej kolejności przeznaczane na wypłaty dla pracowników skarżącej, spłatę zobowiązań (skarżąca posiada dwa leasingi) oraz na finansowanie bieżącej działalności – skarżąca w ramach zawartych umów jest zobowiązana do ukończenia prowadzonych inwestycji – ewentualny brak środków na prace budowlane skutkować będzie obciążeniem skarżącej karami umownymi, co w konsekwencji może zachwiać jej płynnością finansową. Skarżąca podała, że w postępowaniu objętym niniejszą skargą wydano postanowienie o zabezpieczeniu zobowiązania wynikającego z niniejszej skargi za lata [...]. W zakresie tych zobowiązań przyznano skarżącej pomoc de minimis polegającą na rozłożeniu na raty przedmiotowych zobowiązań. Za [...] zobowiązanie zostało przez skarżącą spłacone, natomiast z ustaleń dokonanych przez skarżącą w urzędzie skarbowym wynika, iż należność za [...] zostanie rozłożona na raty po [...] płatne co miesiąc. Skarżąca oświadczyła, że kapitał zakładowy spółki wynosi [...], wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok [...], zysk netto za ostatni rok obrotowy według bilansu [...]. Stan rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosi: w B [...], w C [...]. Skarżąca podała, że z tytułu umowy leasingu zawartej z D rata miesięczna wynosi [...], z E wysokość raty w [...] wynosi [...], przy czym rata jest zmienna (leasing walutowy). Spółka podała, że ponosi wynagrodzenia pracowników w wysokości [...]. Raty wymagalne w stosunku do zobowiązania objętego zaskarżoną decyzją [...]. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] przedłożyła odpisy zeznań rocznych podatkowych za [...], wyciągi z rachunków bankowych prowadzonych w C i w B, zestawienie sald i obrotów potwierdzający wynik finansowy Spółki do dnia [...] z uwzględnieniem przychodów i kosztów uzyskania przychodów, odpisy deklaracji VAT 7 za miesiące [...], informację o liczbie zatrudnionych pracowników i wysokości wypłacanego im wynagrodzenia, wykaz środków trwałych, decyzje Naczelnika Urzędu Skarbowego, raporty kasowe, dokumenty potwierdzające wysokość comiesięcznych wydatków spółki związanych z utrzymaniem siedziby, sprawozdania finansowe za [...]. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270, dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 P.p.s.a. stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Na podstawie art. 246 § 2 P.p.s.a. osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zwrócić w tym miejscu należy uwagę, że rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka, rozpoznający wniosek nie musi się przychylić do zgłoszonego żądania, a jedynie może przyznać przywilej w postaci prawa pomocy jeżeli uzna, że zachodzi taka potrzeba. Przepisy przenoszą na stronę (wnioskodawcę) obowiązek wykazania wyżej wymienionych przesłanek. Na uwadze należy mieć również, że osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada niezbędnych środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego, ale również, że podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem (zob. postanowienie NSA z 15 kwietnia 2008r., sygn. akt II OZ 318/08, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie rozpoznającego wniosek referendarza wskazać należy, że w świetle złożonych przez Spółkę oświadczeń i dokumentów, nie można przyjąć, że Skarżąca nie jest w stanie ponieść koniecznych kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania obejmują wpis od skargi w wysokości [...]. Z załączonej przez Skarżącą dokumentacji i oświadczeń wynika, że Spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą i zatrudnia [...] pracowników, przy czym [...] pracownik przebywa na urlopie wychowawczym, [...] na urlopie macierzyńskim, w [...] spółka wypłaciła miesięczne wynagrodzenia za miesiąc [...] w kwocie [...]. Kapitał zakładowy spółki wynosi [...]. Wartość środków trwałych na dzień sporządzenia bilansu wynosi [...]. Z załączonego przez spółkę wykazu środków trwałych wynika, że spółka posiada następujące pojazdy mechaniczne: V, R, dźwig, M, S, M, koparko-ładowarkę, koparkę jednonaczyniową, F, A, przy czym zgodnie z zawiadomieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] nr [...] na koparko-ładowarce, koparko-skarpówce, pojeździe marki V i marki M ustanowiono zastaw skarbowy. Skarżąca posiada również rusztowania, barakowóz, wartości niematerialne i prawne, zestawy komputerowe, notebooki i inne urządzenia. Skarżąca za ostatni rok obrotowy odnotowała zysk netto w wysokości [...], który zgodnie z Uchwałą Nr [...] Zgromadzenia Wspólników z dnia [...] przeznaczono w całości na kapitał zapasowy. Za rok obrotowy [...] Spółka odnotowała zysk netto w wysokości [...], który zgodnie z Uchwałą nr [...] Zgromadzenia Wspólników przeznaczono w całości na kapitał zapasowy. Z załączonych przez skarżącą kserokopii zeznań rocznych podatkowych wynika, że w [...] przychody skarżącej wyniosły [...], koszty uzyskania przychodów [...], dochód [...], natomiast w [...] przychody spółki wyniosły [...], koszty uzyskania przychodów [...] i dochód [...]. Z deklaracji VAT-7 złożonych przez Skarżącą wynika, że podstawa opodatkowania podatkiem od towarów i usług za miesiąc [...] wynosiła [...], za [...], za [...], za [...], za [...], za [...]. Spółka od początku [...] uzyskała przychody w wysokości [...] i poniosła koszty uzyskania przychodów w wysokości [...]. Z załączonych przez skarżącą wyciągów z rachunków bankowych wynika, że na tych rachunkach są prowadzone operacje finansowe, rachunki te nie podlegają zajęciu egzekucyjnemu – skarżąca nie przedłożyła zawiadomienia o zajęciu rachunków bankowych. Z wyciągu z rachunku bankowego prowadzonego w C wynika, że saldo końcowe na tym rachunku w dniu [...] wynosiło [...], w dniu [...], w dniu [...], w dniu [...], w dniu [...], w dniu [...], w dniu [...], w dniu [...], w dniu [...], w dniu [...]. Natomiast z załączonego przez spółkę wyciągu z rachunku bankowego prowadzonego w B wynika, że saldo końcowe na tym rachunku na dzień [...] wynosiło [...], na dzień [...] wynosiło [...], na dzień [...] wynosiło [...], na dzień [...], na dzień [...], na dzień [...]. Ze złożonych przez spółkę wyciągów z rachunków bankowych wynika, że skarżąca z rachunku bankowego prowadzonego w C tytułem wpłaty własnej – spłata kredytu obrotowego przelała na swój rachunek bankowy prowadzony w B w dniu [...] kwotę w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], t.j. razem kwotę w wysokości [...]. Ponadto skarżąca na rachunek prowadzony w B w dniu [...] wpłaciła gotówkę w wysokości [...] tytułem spłaty kredytu. Skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy podała, że stan rachunku bankowego na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy prowadzonego w C wynosił [...], jednakże z załączonego przez nią wyciągu z tego rachunku wynika, że wprawdzie na dzień [...] stan konta był ujemny i wynosił [...], to jednak należy podkreślić, że poza dniem [...] kiedy to stan rachunku bankowego był ujemny i wynosił [...] i dniem [...] kiedy wynosił [...], stan rachunku bankowego jest dodatni. Na ten rachunek wpływają środki pieniężne od kontrahentów skarżącej, spółka z tego rachunku wypłaca wynagrodzenie [...] pracownikowi pani MS, przelewa środki pieniężne do Urzędu Skarbowego, Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, płaci za wystawione przez jej kontrahentów faktury i jak już wcześniej wskazano przelała w okresie od [...] środki pieniężne w kwocie [...] tytułem spłaty kredytu obrotowego. W tym miejscu godzi się zauważyć, że kwota spłaconego przez Skarżącą w w.w okresie kredytu obrotowego jest wielokrotnie wyższa od wpisu sądowego w niniejszej sprawie. Podkreślić również należy, że zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym spłata kredytów nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazać należy, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca podała, że stan rachunku bankowego prowadzonego w B na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy wynosił [...], jednakże z załączonych przez spółkę wyciągów z rachunków bankowych wynika, że kredyt obrotowy został przez nią spłacony i na dzień [...] stan rachunku był dodatni. Skarżąca posiada również majątek – środki trwałe, na którym wprawdzie częściowo ustanowiono zastaw skarbowy, to jednak skarżąca może z tego majątku korzystać i uzyskiwać z tego tytułu przychody. Zauważyć również należy, że uzyskany przez Skarżącą przychód w [...], jak i w [...] oraz posiadany majątek wielokrotnie przewyższają kwotę wpisu od skargi. Natomiast w orzecznictwie sądowym przyjęto pogląd, iż stosując prawo pomocy nie można chronić majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (por. postanowienie WSA w Poznaniu z 16.10.2008r., sygn. akt I SA/Po 1433/07, Lex nr 507290). Poglądy orzecznictwa w tym względzie pozostają aktualne również w sytuacji gdy z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy występuje osoba prawna. Ponadto, jak już wcześniej wskazano, obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania, zatem strona wnosząc skargę zobowiązana jest w pierwszej kolejności zabezpieczyć środki finansowe na poniesienie tych kosztów. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich, mimo że podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Strona skarżąca nie może również w priorytetowy sposób traktować innych swoich zobowiązań, co powoduje, że nie będzie miała środków na opłacenie kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że nie można uznawać wszelkich kosztów działalności gospodarczej za priorytetowe wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 09.11.2011r., sygn. akt I FZ 344/11, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślić należy, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które powinno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Godzi się również wskazać, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty sądowe przez żądanie dopłat od wspólników (por. postanowienie NSA z 12.01.2012r., sygn. akt II FZ 796/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzeczeniu z dnia 12.01.2012r., sygn. akt II FZ 796/11 Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2000 r., Nr 94, poz. 1037 ze zm., dalej: k.s.h.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-300 k.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Stanowisko wyrażone w w.w postanowieniu zostało również zaaprobowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 11.04.2012r., sygn. akt II GZ 123/12 (publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z przedłożonych przez Skarżącą informacji nie wynika jednak, aby zwróciła się do wspólnika z takim żądaniem. Wobec powyższego na podstawie art. 245, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 cyt. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.