I SA/Po 529/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz po rozpoznaniu w dniu 03 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] Sp. z o.o. w [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] Sp. z o.o. w [...] na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od kwietnia 2007 r. do grudnia 2008 r. postanawia: oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy. [...] Sp. z o.o., reprezentowana przez radcę prawnego, wraz ze skargą złożyła sporządzony w dniu [...] kwietnia 2013 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek Spółka podała, że aktualna sytuacja ekonomiczna uniemożliwia jednorazową zapłatę wpisu od skargi. Skarżąca podała, że podejmuje wszelkie możliwe działania w celu uniknięcia skutków kryzysu na rynku usług budowlanych. Spółce, pomimo trudnego roku, udało się wypracować niewielki zysk, jednakże jest on o ponad 75% niższy od zysku osiągniętego w 2011 r. Niższe są także przychody skarżącej, a wynika to przede wszystkim z wstrzymania wielu inwestycji budowlanych. Środki finansowe, którymi aktualnie dysponuje skarżąca są w pierwszej kolejności przeznaczane na wypłaty dla pracowników skarżącej, spłatę zobowiązań (skarżąca posiada dwa leasingi) oraz na finansowanie bieżącej działalności – skarżąca w ramach zawartych umów jest zobowiązana do ukończenia prowadzonych inwestycji – ewentualny brak środków na prace budowlane skutkować będzie obciążeniem skarżącej karami umownymi, co w konsekwencji może zachwiać jej płynnością finansową. Skarżąca podała, że w postępowaniu objętym niniejszą skargą wydano postanowienie o zabezpieczeniu zobowiązania wynikającego z niniejszej skargi za lata 2007 oraz 2008. W zakresie tych zobowiązań przyznano skarżącej pomoc de minimis polegającą na rozłożeniu na raty przedmiotowych zobowiązań. Za 2007 r. zobowiązanie zostało przez skarżącą spłacone. Natomiast z ustaleń dokonanych przez skarżącą w urzędzie skarbowym wynika, że należność za 2008 r. zostanie rozłożona na raty po [...] zł płatne co miesiąc. Skarżąca oświadczyła, że kapitał zakładowy spółki wynosi [...] zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok [...] zł, zysk netto za ostatni rok obrotowy według bilansu [...] zł. Stan rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosi: w [...] –[...] zł, w [...] –[...] zł. Skarżąca podała, że z tytułu umowy leasingu zawartej z [...] Sp. z o.o. rata miesięczna wynosi [...] zł, z [...] S.A. wysokość raty w kwietniu 2013 r. wynosi [...] zł, przy czym rata jest zmienna (leasing walutowy). Spółka podała, że ponosi wynagrodzenia pracowników w wysokości [...] zł. Raty wymagalne w stosunku do zobowiązania objętego zaskarżoną decyzją [...] zł. Na wezwanie z dnia [...] czerwca 2013 r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca przedłożyła odpisy zeznań rocznych podatkowych za 2010 i 2011 r., wyciągi z rachunków bankowych prowadzonych w [...] i w [...], zestawienie sald i obrotów potwierdzający wynik finansowy Spółki do dnia [...] maja 2013 r. z uwzględnieniem przychodów i kosztów uzyskania przychodów, odpisy deklaracji VAT 7 za miesiące od grudnia 2012 r. do maja 2013 r., informację o liczbie zatrudnionych pracowników i wysokości wypłacanego im wynagrodzenia, wykaz środków trwałych, decyzje Naczelnika Urzędu Skarbowego [...], raporty kasowe, dokumenty potwierdzające wysokość comiesięcznych wydatków spółki związanych z utrzymaniem siedziby, sprawozdania finansowe za 2011 i 2012 r. Postanowieniem z dnia 12 lipca 2013 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ustawowym terminie skarżąca złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia, w którym negatywnie oceniła wydane rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu sprzeciwu zarzuciła, że nie uwzględniono okoliczności, iż nawet niewielkie nadwyżki finansowe jakimi dysponuje skarżąca przeznaczane są przez nią w pierwszej kolejności na spłatę zobowiązania wobec Urzędu Skarbowego oraz pozostałych zobowiązań, a w dalszej kolejności na dokonywanie dalszych inwestycji. W ocenie skarżącej każdy niespodziewany i nieplanowany wydatek (a takim niewątpliwie jest opłata od skargi w wysokości [...] zł) stanowi dla skarżącej znaczne obciążenie. Uiszczenie wpisu od skargi spowodowałoby istotny uszczerbek w środkach finansowych, którymi Spółka dysponuje na prowadzenie bieżącej działalności, co wiązałoby się z koniecznością jeszcze większego ograniczenia działalności Spółki, a w konsekwencji ze zmniejszeniem liczby pracowników czy nawet koniecznością złożenia wniosku o upadłość Spółki (k. 303 – 306 akt sądowych). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: "P.p.s.a.") w razie złożenia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Z powołanego przepisu wynika, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy skutkuje tym, że Sąd rozpoznaje ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Należy mieć na względzie fakt, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Z treści art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. Należy w związku z tym zwrócić uwagę, że zgodnie z tym przepisem podstawą do przyznania prawa pomocy jest wykazanie braku dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. A zatem ustawodawca nie wprowadza wymogu braku jakiegokolwiek majątku, ale warunek braku środków, gdyż tylko za pomocą środków pieniężnych ponoszone są koszty postępowania. Co więcej, w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że osoba prawna obowiązana jest do wykazania nie tylko tego, że nie posiada niezbędnych środków, ale również tego, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem (vide: postanowienie NSA z dnia 01 kwietnia 2008 r. o sygn. akt II OZ 266/08; postanowienie NSA z dnia 04 kwietnia 2008 r., o sygn. I GZ 62/08; postanowienie NSA z dnia 11 kwietnia 2012 r., o sygn. akt II GZ 123/12 – dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd zwraca uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z o.o. środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat (art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych, Dz.U. z 2000 r., Nr 94, poz. 1037 ze zm.). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, należy stwierdzić, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. wyrok NSA z 12 stycznia 2012 r., II FZ 796/11; postanowienie z 11 kwietnia 2012 r., II GZ 12 /12 – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W przedmiotowej sprawie skarżąca podniosła, że każdy niespodziewany i nieplanowany wydatek (a takim jej zdaniem jest opłata od skargi w wysokości [...] zł) stanowi dla skarżącej znaczne obciążenie. W powyższej perspektywie należy również zwrócić uwagę na sytuację prawno-majątkową skarżącej, która nadal prowadzi działalność gospodarczą. Natomiast ogólne obawy skarżącej, że uiszczenie wpisu od skargi spowoduje istotny uszczerbek w środkach finansowych, co w konsekwencji zmniejszyłoby liczbę pracowników czy nawet konieczność złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości – nie mogą stanowić argumentacji do zwolnienia od wpisu od skargi. W konkluzji Sąd zważył, że wnioskodawczyni nie wykazała, by konieczność uiszczenia przez nią wpisu sądowego odbiegała od innych ciężarów finansowych, jakie w ostatnich okresach spółka była w stanie ponieść w związku z prowadzonymi względem niej postępowaniami. Jednocześnie skarżąca Spółka nie wykazała, by podjęła niezbędne kroki w celu zdobycia funduszy na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem. Należy podkreślić, że ubieganie się przez stronę skarżącą o prawo pomocy nie może prowadzić do redystrybucji jej środków w kierunku wykonywania umów cywilnoprawnych bądź regulowania innych należności, kosztem opłat sądowych należnych względem Skarbu Państwa. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 2 pkt 2, art. 254 § 1 oraz art. 260 P.p.s.a. Sąd postanowił jak w sentencji.