I SA/Po 534/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Michał Ilski po rozpoznaniu w dniu 08 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi X. X. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w P. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za IV kwartał 2013 r. i I – IV kwartał 2014 r.; postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy we wskazanym powyżej zakresie. Skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika pismem z 16 czerwca 2018 r. wniósł skargę na wskazaną w sentencji niniejszego orzeczenia decyzję. W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z 03 lipca 2018 r. wzywające do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...]zł skarżący złożył sporządzony na urzędowym formularzu 25 lipca 2018 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając swój wniosek skarżący podniósł, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych w kwocie [...]zł. Skarżący jest osobą bezrobotną, utrzymującą się z prac dorywczych osiągającą w skali miesiąca dochód w kwocie od [...] do [...] zł. Wnioskodawca podał, że jest kawalerem, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Skarżący wskazał, że posiada mieszkanie o pow. [...] m2 o szacunkowej wartości [...] zł. Wnioskodawca nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i praw majątkowych, wierzytelności jak również przedmiotów o wartości powyżej 5.000,00 zł. Zobowiązania oraz stałe wydatki skarżącego w skali miesiąca przedstawiają się następująco: spłata kredytu hipotecznego [...] zł, rachunki za gaz ok. [...] zł, rachunki za energię elektryczną ok. [...] zł, opłata na rzecz wspólnoty mieszkaniowej ok. [...] zł, opłata za internet i TV [...] zł. Skarżący wskazał również, że w zakresie wyżywienia i realizacji innych potrzeb korzysta z pomocy rodziny. Do wniosku o przyznanie prawa pomocy dołączono wydruk z KW [...] prowadzonej dla lokalu mieszkalnego skarżącego położonego przy ul. [...] w G.. Z wpisów zawartych w dziale III księgi wieczystej wynika, że wobec skarżącego zostało wszczęte przez Komornika Sądowego postępowanie egzekucyjne ze wskazanej nieruchomości. Z zapisów zawartych w dziale IV księgi wieczystej wynika, że na nieruchomości ustanowiona została hipoteka umowna na sumę [...] zł celem zabezpieczenia należności z tytułu kredytu wraz ze świadczeniami ubocznymi. Przedłożono również wyciągi bankowe z rachunku skarżącego za okres od 04 kwietnia do 03 lipca 2018 r., fakturę VAT na kwotę [...]zł z tytułu dostawy internetu oraz TV, fakturę za usługi dostawy gazu na kwotę [...]zł, fakturę z tytułu dostaw energii elektrycznej na kwotę [...]zł. Skarżący przedłożył również decyzję Starosty [...] z 23 lipca 2018 r. orzekającą o uznaniu skarżącego od 23 lipca 2018 r. za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku. Dokonując analizy dokumentów dołączonych do wniosku o przyznanie prawa pomocy dostrzeżono, że w skardze, wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również na etapie postępowania podatkowego skarżący jako swój adres wskazał na [...], [...]. Z przedłożonego wydruku danych zwartych w księdze wieczystej wynika zaś, że będąca własnością skarżącego nieruchomość (lokal mieszkalny) mieści się przy ul. [...] w G.. W decyzji Starosty [...] z 23 lipca 2018 r., wyciągach bankowych jako adres zamieszkania skarżącego wskazano na [...]. W fakturze dokumentującej zakup przez skarżącego usług dostępu do internetu oraz TV, jak i fakturze dokumentującej zakup energii elektrycznej jako adres zamieszkania wnioskodawcy wskazano na ul. [...] w G.. Z kolei w fakturze dokumentującej zakup gazu jako miejsce jego zamieszkania wskazano ul. [...] w G.. Analizując historię rachunku bankowego skarżącego dostrzeżono, że: 09 kwietnia 2018 r. odnotowano wpłatę gotówki w kwocie [...]zł, 10 kwietnia 2018 r. odnotowano wydatek z tytułu publikacji ogłoszenia wraz z pakietem promowań, 13 kwietnia 2014 r. odnotowano wpłatę w kwocie [...]zł tytułem zwrotu kosztów za usterki auta [...], 16 kwietnia 2018 r. odnotowano wydatek z tytułu publikacji ogłoszenia wraz z pakietem promowań, 07 maja 2018 r. odnotowano wpłatę gotówki w kwocie [...]zł, 04 czerwca 2018 r. wpłatę gotówki w kwocie [...]zł. Zarządzeniem referendarza sądowego z 30 lipca 2018 r. wezwano pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania poprzez udzielenie dodatkowych wyjaśnień oraz przedłożenie wskazanych w zarządzeniu dokumentów. W wezwaniu zwrócono się m.in. o wyjaśnienie rozbieżności w adresach figurujących na przedłożonych dokumentach, wskazanie tytułu z jakiego pochodziły wpłaty gotówkowe w kwotach [...]zł, [...] zł oraz [...] zł. Wezwano również o sprecyzowanie z jakiego tytułu rachunek skarżącego został uznany 13 kwietnia 2018 r. kwotą wskazaną jako zwrotu kosztów rekompensata za usterki auta [...] oraz wyjaśnienie w jakim celu skarżący poniósł 10 kwietnia oraz 16 kwietnia 2018 r. wydatki z tytułu "publikacji ogłoszeń wraz z pakietem promowań". W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik skarżącego przy piśmie z 10 sierpnia 2018 r. przedłożył zeznania PIT-37 skarżącego za 2016 oraz 2017 r., w których nie wykazano żadnego dochodu jak i przychodu. Deklaracje te zostały jednak złożone do Urzędu Skarbowego 10 sierpnia 2018 r., a więc po upływie ustawowego terminu na ich złożenie. Mimo wezwania nie przedłożono wyciągów z rachunków bankowych wnioskodawcy za okres od początku lutego do końca marca 2018 r. powołując się na brak możliwości wygenerowania wyciągów z uwagi na błąd systemu bankowego. Pełnomocnik skarżącego wskazał również, że jego mocodawca nie posiada lokat bankowych ani kart kredytowych. Nie przedłożono odpisów zaświadczeń o zatrudnieniu skarżącego bądź też o wykonywaniu przez niego prac dorywczych i wysokości wynagrodzenia z tego tytułu. Wyjaśniono jedynie, że wnioskodawca imał się w tym okresie prac dorywczych bez umowy. Wyjaśniono, że skarżący nie uzyskuje innych dochodów niż te wskazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca nie darował również nikomu składników swojego majątku, nie pobiera świadczeń z pomocy społecznej. Przedłożono zawiadomienia o wszczęciu egzekucji z nieruchomości, z którego wynika, że wobec skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne w którym łączna wartość dochodzonej należności na dzień 22 marca 2018 r. wynosi [...] zł. Wyjaśniając wątpliwości co do adresów wynikających z dokumentów skarżącego wskazano, że adres [...] jest adresem do korespondencji, nieruchomość mieszcząca się pod tym adresem należy do matki skarżącego. Lokal mieszkalny należący do skarżącego położony jest przy ul. [...], która wcześniej nosiła nazwę ulicy [...]. Wyjaśniono, że środki gotówkowe w kwotach [...]zł, [...] zł oraz [...] zł wpłacone przez wnioskodawcę na jego rachunek w dniach 09 kwietnia 2018 r., 07 maja 2018 r. oraz 04 czerwca 2018 r. stanowią otrzymaną od rodziny pożyczkę zaciągniętą celem opłacenia raty za kredyt. Wyjaśniono także, że otrzymane 13 kwietnia 2018 r. za pośrednictwem rachunku bankowego środki pieniężne z tytułu zwrotu kosztów rekompensaty za samochód dotyczą pojazdu, który należał do krewnych skarżącego. Pojazd, którego dotyczył przelew nigdy nie należał do wnioskodawcy. Poniesione w dniach 10 kwietnia oraz 16 kwietnia 2018 r. wydatki z tytułu publikacji ogłoszeń wraz z pakietem promowań poniesiono w związku z pomocą w wystawieniu, należącego do krewnego skarżącego pojazdu na sprzedaż. Zarządzeniem referendarza sądowego z 22 sierpnia 2018 r. powtórnie wezwano pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania poprzez udzielenie dodatkowych wyjaśnień oraz przedłożenie wskazanych w zarządzeniu dokumentów. W odpowiedzi na to wezwanie pełnomocnik skarżącego w piśmie z 10 września 2018 r. w dalszym ciągu nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych skarżącego za okres od początku lutego do końca marca 2018 r. Mimo wezwania nie przedłożono również zaświadczenia banku o braku możliwości wygenerowania wyciągów. Nie przedłożono dowodów (np. umowy sprzedaży, deklaracji na podatek od czynności cywilnoprawnych) świadczących o tym, że pojazd, z tytułu którego to usterek rachunek skarżącego został uznany 13 kwietnia 2018 r. należał do krewnego skarżącego. Nie wskazano nawet imienia i nazwiska krewnego skarżącego będącego zbywcą tego pojazdu. Wyjaśniono jedynie, że rozliczenie zwrotu kosztów z tytułu usterki pojazdu nastąpiło na prośbę nabywcy samochodu. Przedłożono również kopię polisy OC wystawionej na rzecz nabywcy pojazdu. Wyjaśniając przyczyny złożenia deklaracji PIT-37 za 2016 oraz 2017 r. po terminie wskazano, że wnioskodawca nie miał świadomości o tym, że powinien składać również tzw. "PIT zerowy". Wyjaśniając przyczyny zwłoki w zarejestrowaniu się jako bezrobotny skarżący wskazał, że w pewnym momencie uznał, że dalsze pozostawanie bez ubezpieczenia zdrowotnego poważnie zagraża jego dalszej egzystencji. Wyjaśniono, że wnioskodawca korzysta z pomocy swoich rodziców oraz dziewczyny w formie w tego rodzaju stosunkach przyjętych, tj. "wiktu i opierunku" oraz darowizn na opłaty. Matka skarżącego jako pielęgniarka osiąga wynagrodzenie w kwocie ok. [...] zł brutto, zaś konkubina skarżącego prowadzi działalność gospodarczą w zakresie usług kosmetycznych. Nie podano wysokości dochodów ojca i dziewczyny skarżącego. Nie wyjaśniono czy osoby udzielające pomocy posiadają wartościowe przedmioty, prawa majątkowe, pojazdy mechaniczne. Nie przedłożono żadnych dowodów udzielenia pomocy takich jak np. umowy pożyczki, przekazy pocztowe. Wskazano jedynie, że pomoc ma miejsce bez umów czy przekazów. Mimo wezwania nie przedłożono jednak oświadczeń osób udzielających pomocy. Mimo wezwania nie przedłożono zaświadczenia wnioskodawcy o wysokości dochodu za 2016, 2017 oraz 2018 r. wystawionego przez właściwego Naczelnika Urzędu Skarbowego. Przedłożono odpis wyroku Sądu Rejonowego w G. Wydział [...] Cywilny z 15 lutego 2017 r., [...] – stanowiącego podstawę prowadzonego wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego. Zarządzeniem referendarza sądowego z 14 września 2018 r. powtórnie wezwano pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania poprzez przedłożenie zaświadczenia właściwego dla skarżącego Naczelnika Urzędu Skarbowego o wysokości dochodu za 2016, 2017 oraz 2018 r. Pismem z 02 października 2018 r. pełnomocnik skarżącego nadesłał wystawione przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. zaświadczenia, z których wynika, że w 2016 jak i 2017 r. nie osiągnął on żadnego dochodu. Wyjaśniono, że zaświadczenie dotyczące 2018 r., może zostać wystawione dopiero po zakończeniu tego roku oraz złożeniu deklaracji podatkowej. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Wniosek o przyznanie prawa pomocy okazał się bezzasadny. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 – dalej w skrócie: "p.p.s.a."), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zwrot "gdy wykaże" świadczy o tym, że ciężar wykazania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Strona, która chce skorzystać z omawianego prawa powinna podać we wniosku okoliczności wskazujące na brak środków wystarczających na pokrycie kosztów związanych z uczestnictwem w postępowaniu sądowym oraz z własnej inicjatywy bądź też na wezwanie referendarza sądowego przedstawić dowody potwierdzające taki stan rzeczy. Przez uszczerbek o którym mowa w przytoczonym ostatnio przepisie należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych i zaspokoić fundamentalnych potrzeb życiowych [tak: postanowienie NSA z 29 maja 2013 r., II OZ 405/13, orzeczenia sądów administracyjnych dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl]. Odnosząc powyższe rozważania do realiów niniejszej sprawy należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący jest osobą bezrobotną, utrzymującą się z prac dorywczych osiągającą w skali miesiąca dochód w kwocie od [...] do [...] zł. Mimo wezwania nie przedłożono dokumentów poświadczających wysokość dochodów wskazując jedynie, że wnioskodawca wykonuje prace dorywcze bez umowy. Poza mieszkaniem skarżący nie posiada innych wartościowych składników majątku. Zobowiązania wnioskodawcy obejmują raty kredytu hipotecznego oraz media (internet, gaz, energia elektryczna). Brak jest dowodów świadczących o zaległościach w regulowaniu powyższych zobowiązań. Wobec skarżącego wszczęte zostało postępowanie egzekucyjne, w którym łączna wartość dochodzonej należności na dzień 22 marca 2018 r. wynosi [...] zł. W deklaracjach podatkowych wnioskodawcy za 2016 oraz 2017 r. nie wykazano żadnego dochodu jak również żadnego przychodu. Deklaracje te zostały jednak złożone po otrzymaniu wezwania o przedstawienie ich odpisów, z uchybieniem przewidzianego na ich złożenie terminu. Fakt nieosiągnięcia przez wnioskodawcę dochodu w 2016 oraz 2017 r. znajduje potwierdzenie w zaświadczeniach wystawionych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w G.. Mimo dwukrotnych wezwań nie okazano również wyciągu z rachunku bankowego za okres od początku lutego do końca marca 2018 r., jak i dokumentu świadczącego o rzekomej niemożliwości jego uzyskania. Nie przedłożono dowodów (np. umowy sprzedaży, deklaracji na podatek od czynności cywilnoprawnych) świadczących o tym, że pojazd wskazany w tytule otrzymanego przez skarżącego przelewu należał do jego krewnego. Nie wskazano nawet imienia i nazwiska krewnego skarżącego będącego rzekomym zbywcą pojazdu. Przedłożony dokument polisy OC nabywcy pojazdu nie pozwala w żadnej mierze na ustalenie powyższych okoliczności. W oparciu o przedłożone dokumenty oraz wyjaśnienia nie sposób ustalić, kto był właścicielem zbywanego pojazdu. Analizując historię rachunku bankowego skarżącego dostrzeżono wpłaty gotówkowe z 09 kwietnia 2018 r., 07 maja 2018 r. oraz 04 czerwca 2018 r. w kwotach odpowiednio [...] zł, [...] zł oraz [...] zł. Pełnomocnik wnioskodawcy wyjaśnił, że stanowią one otrzymaną od rodziny pożyczkę zaciągniętą celem opłacenia raty za kredyt. Wskazano również, że wnioskodawca korzysta z pomocy swoich rodziców oraz dziewczyny. Mimo wezwania nie przedłożono dowodów świadczących o wysokości udzielonej pomocy jak również sytuacji majątkowej osób ją udzielających. Tymczasem dopiero uznanie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny nie jest w stanie ponieść się kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa [tak: postanowienie NSA z 04 stycznia 2011 r., I OZ 979/10]. W kontekście powyższych zaniechań należy wyjaśnić, że gdy sąd bądź referendarz sądowy, w celu uzyskania pełniejszego obrazu sytuacji wnioskodawcy, wzywa go do złożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych, tj. korzysta z trybu przewidzianego w art. 255 p.p.s.a., wnioskodawca powinien uczynić zadość takiemu wezwaniu, a nie może go realizować wybiórczo czy w sposób niedokładny, a tym bardziej ignorować. Uchylając się od pełnej współpracy z sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy [tak: postanowienie NSA z 23 lipca 2014 r., II GZ 393/14, orzeczenia sądów administracyjnych dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl]. Podsumowując należy stwierdzić, że nie przedkładając wskazanych powyżej dokumentów oraz informacji uniemożliwiono przyjęcie, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.