I SA/Po 57/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2017r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K. K. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 13 marca 2017r. o sygn. akt I SA/Po 57/17 o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za IV kwartał 2006 r. postanawia: zmienić postanowienie referendarza sądowego z dnia 13 marca 2017r., sygn. akt I SA/Po 57/17, w ten sposób, że zwolnić stronę skarżącą z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi ponad kwotę [...]zł (słownie: [...] złotych) Zaskarżonym postanowieniem z dnia 13 marca 2017r., sygn. akt I SA/Po 57/17 , starszy referendarz sądowy na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej wskazaną w sentencji. W motywach rozstrzygnięcia podniesiono, że z oświadczenia złożonego przez skarżącego wynika, że nie pracuje, nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i z synem, który chodzi do przedszkola. Między małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska, dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskuje żona skarżącego i wynoszą one [...],- zł netto, wnioskodawca nie uzyskuje żadnych dochodów, jest ujawniony jako prokurent w spółce "X." S.A., z oświadczeń skarżącego wynika, że od czasu ustanowienia prokury nie wykonywał i nie wykonuje żadnych formalnych i praktycznych czynności związanych z tą funkcją, nie pobierał ani nie pobiera wynagrodzenia. Skarżący nie posiada żadnego majątku, żona wnioskodawcy posiada mieszkanie o pow. [...] m2 oraz we współwłasności z ojcem samochód marki [...], rok prod. [...], o wartości ok. [...],- zł. Z oświadczeń skarżącego wynika, że nie składał zeznań rocznych podatkowych za 2014 i 2015 r. z uwagi na brak dochodu, wnioskodawca mimo wezwania nie przedłożył zeznań rocznych podatkowych żony za 2014 i 2015 r., nie wyjaśnił nawet czy zeznania roczne podatkowe za 2014 i 2015 r. małżonka składała, nie złożył również wyciągów z jej rachunków bankowych, nie wyjaśnił nawet czy żona rachunki bankowe posiada. Z oświadczeń skarżącego wynika, że żona z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskuje dochód w wysokości [...],- zł netto, natomiast ze złożonych przez skarżącego informacji wynika, że ponoszą koszty miesięcznego utrzymania w wysokości ok. [...],- zł. Skarżący podał, że żona odmówiła udzielenia jemu informacji dotyczących jej majątku i rachunku bankowego z uwagi na istniejącą rozdzielność majątkową małżeńską. Skarżący do pisma załączył odpis umowy majątkowej małżeńskiej, wnioskodawca mimo wezwania nie przedłożył odpisu umowy lub postanowienia o podziale majątku wspólnego między małżonkami, nie wyjaśnił również czy miał miejsce podział majątku wspólnego. Ponadto referendarz sądowy zauważył, że z Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego stan na dzień 13 marca 2017 r. wynika, iż skarżący jest jedynym akcjonariuszem w spółce akcyjnej "X." S.A., w której pełni funkcję prokurenta, ponadto wnioskodawca pełni również funkcję prokurenta w spółce K. Spółka Akcyjna, o czym w ogóle nawet nie wspomniał w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie referendarza sądowego, biorąc pod uwagę złożone oświadczenia i dokumenty, skarżący nie wykazał spełnienia przesłanek do przyznania prawa po-mocy w zakresie częściowym. Pomimo wezwania, strona skarżąca nie wyjaśniła swojej rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej, na którą wpływ ma również sytuacja majątkowa i finansowa żony. Mając na uwadze fakt, że skarżący uchylił się od obowiązku złożenia pełnych wyjaśnień odnośnie swoich rzeczywistych możliwości finansowych i majątkowych, referendarz oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy, bowiem przedłożone przez skarżącego dane są niewystarczające dla przyjęcia, iż skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ustawowym terminie strona skarżąca złożyła sprzeciw od opisanego wyżej orzeczenia, wnosząc o jego zmianę i przyznanie skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący wyjaśnił, że niezgodności pomiędzy wskazanym dochodem żony a wskazanymi kosztami miesięcznego utrzymania biorą się z faktu, że nie da się uzgodnić przychodu z wydatkami, gdy wynagrodzenie żony, która pracuje w szkole państwowej, nie jest stałe, czasem obejmuje nadgodziny lub nagrody. Również wydatki - np. koszt wyżywienia, energii elektrycznej lub ciepła są kosztami zmiennymi. Skarżący również podkreślił, że nie posiada akcji spółki akcyjnej "X." i nigdy nie był jedynym akcjonariuszem w wymienionej spółce akcyjnej. Skarżący figuruje w Centralnej Informacji KRS jako jedyny udziałowiec tej spółki akcyjnej na podstawie wniosku, złożonego i podpisanego przez zarząd spółki z nieznanych skarżącemu przyczyn. Skarżący nie posiada żadnej wiedzy, kto w chwili obecnej jest akcjonariuszem spółki akcyjnej "X.", jednak w aktach KRS znajduje się dokument z którego wynika, że w 2016 roku właścicielem akcji był G. K.. W związku z powyższym skarżący wystosował pismo do KRS, prosząc w związku z treścią ww. dokumentu i stanem faktycznym o zmianę danych w KRS. Ponadto skarżący nie uchylił się od informacji, że jest prokurentem w spółce akcyjnej "K. SA", albowiem w związku z upływem czasu (prokurę ustanowiono wiele lat temu) przyznaje się, że po prostu zapomniał, co usprawiedliwia fakt, że od czasu ustanowienia tej prokury nie wykonywał i nie wykonuje żadnych formalnych i praktycznych czynności związanych z tą funkcją, nie pobierał i nie pobiera żadnego wynagrodzenia z tego tytułu. Ponadto skarżący podkreśli, że nie uchylił się od obowiązku złożenia dokumentów podatkowych i finansowych swojej żony, albowiem ich nie posiadał i nie mógł ich pozyskać bez jej zgody. Pierwotnie żona byłą przeświadczona, że skoro sporne zobowiązanie podatkowe skarżącego powstało dwa lata przed zawarciem związku małżeńskiego, kiedy jeszcze nie znała skarżącego, to żądanie referendarza sądowego, który o tym fakcie nie wiedział, wykracza poza jej obowiązek prawny. Istotnym jest jednak, że żona po zapoznaniu się z treścią skarżonego postanowienia przekazała skarżącemu brakujące dokumenty, które skarżący przedłożył sądowi, mając na uwadze art. 382 w zw. z art. 397 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego (dalej: k.p.c.), które wskazują, że nie ma zastosowania art. 381 k.p.c., pozwalający sądowi pominąć nowe fakty i dowody. Skarżący nie zawarł z żoną umowy o podziale majątku wspólnego, albowiem nie było wymiernych i wartościowych składników majątku wspólnego, który mógłby być przedmiotem takiego podziału. Skarżący poinformował również, iż po złożeniu wniosku i jego uzupełnieniu otrzymał tytuł wykonawczy stosowany w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych i zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego skarżącego. W załączeniu skarżący przedłożył deklaracje podatkowe żony za 2014 i 2015 rok, operacje finansowe żony za żądany okres, fotograficzną kopię wniosku zarządu X. SA dotyczącą jedynego udziałowca, fotograficzną kopię dokumentu wskazującego właściciela akcji, kopię pisma do KRS. Zarządzeniem z dnia 18 kwietnia 2017r. sąd wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku prawa pomocy poprzez wyjaśnienie jaki jest charakter wpływów na konto A. M. : od M. K., od P. Spółki Akcyjnej, od P. , od B. / K. N., od P. SA. Z jakiego tytułu i czego dotyczą dokonane przez A. M. przelewy na rzecz: [...] Towarzystwo Ubezpieczeń SA nr polisy [...], [...] Towarzystwo Ubezpieczeń SA nr polisy [...], Urzędu Skarbowego [...] [...], Urzędu Skarbowego L. /Tl/ [...])[...],Urzędu Skarbowego L. /Tl/ [...] Skarżący w odpowiedzi z dnia 22 maja 2017r. wyjaśnił, że wypływy na konto A. M. z wyjątkiem poz. 1 nie miały charakteru przychodu i dotyczył od M. K. - korekta i redakcja materiału literackiego, od P. - odkupienie przez bank wszystkich posiadanych jednostek uczestnictwa, od P. Spółki Akcyjnej - zwrot zakupów internetowych, od K. N. - zwrot zaliczki na zakup samochodu, od P. SA - odszkodowanie za śmierć członka rodziny, Natomiast dokonane przez A. M. przelewy, dotyczą do Urzędu Skarbowego [...], PCC-3- zapłaty przez A. M. podatku od czynności cywilnoprawnych z tytułu zakupionego od obcej osoby fizycznej samochodu osobowego [...], rok produkcji [...], do [...], polisa [...] - obowiązkowego ubezpieczenia OC wskazanego samochodu, do Urzędu Skarbowego L. - (dwie deklaracje PCC-3) - zapłaty w imieniu A. M. (ojciec) podatku od czynności cywilnoprawnych, z tytułu zakupionego przez niego od obcej osoby fizycznej samochodu osobowego [...] rok produkcji [...] oraz motocykla rok produkcji [...], do [...] - polisa [...] - obowiązkowego ubezpieczenie OC wskazanego samochodu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Postanowienie należało zmienić. W myśl art. 260 § 1 i § 2 P.p.s.a., w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243-262 P.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). W dalszej kolejności wskazania wymaga, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmującym, np. zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części, następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 P.p.s.a.). Jeżeli natomiast oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Obowiązek ten rozciąga się przy tym na wszystkie dokumenty zawierające dane na temat sytuacji majątkowej strony, pozwalające tym samym zbadać istnienie przesłanek przyznania prawa pomocy. Wystosowanie wezwania ma na celu weryfikację informacji zawartych we wniosku poprzez ich konfrontację ze stosowną dokumentacją i w efekcie poczynienie ustaleń, które byłyby wolne od jakichkolwiek wątpliwości. Podkreślić w tym miejscu także należy, że przyznanie prawa pomocy następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Użyte w treści art. 246 P.p.s.a. słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, publ. LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). Zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) wpis od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi [...] zł. Nie ulega wątpliwości, iż każdy, kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych, a także powinien być przygotowany na poniesienie wydatków związanych z prowadzeniem procesu sądowego. Sąd może zwolnić od kosztów sądowych tylko w sytuacji, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma realnych możliwości finansowych ich poniesienia. Zatem to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W stanie faktycznym sprawy sąd stwierdził, że skarżący wykazał brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zdaniem sądu, przemawiają za tym okoliczności, że skarżący nie posiada środków finansowych, jak innych składników majątkowych. Pozostaje na utrzymaniu żony. Bilans uzyskiwanych przez skarżącego i jego małżonkę dochodów i wydatków ponoszonych na utrzymanie gospodarstwa domowego pozostaje ujemny. Powyższe, w ocenie sądu, nie oznacza jednak, że skarżący w ogóle nie jest w stanie partycypować w kosztach wszczętego postępowania. Sąd mając na uwadze, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka niezależnie od panującego między nimi ustroju majątkowego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 22 grudnia 2009 r. o sygn. akt II OZ 1142/09, z dnia 28 września 2011 r. o sygn. akt I FZ 196/11 oraz z dnia 27 listopada 2013 r. o sygn. akt I FZ 434/13) przyjął, że uiszczenie przez skarżącego wpisu na poziomie [...] zł nie przekracza możliwości finansowych rodziny skarżącego. Po pierwsze ze złożonych oświadczeń i dokumentów wynika, że żona skarżącego uzyskuje dochód około [...] zł z tytułu umowy o pracę. Ponadto z załączonych wyciągów z rachunku bankowego [...] prowadzonego w Banku [...] wynika, że na konto żony skarżącego wpłynęły środki z tytułu korekty i redakcji materiału literackiego oraz odkupienia przez bank wszystkich posiadanych jednostek uczestnictwa w kwocie około [...] zł. Analizując również transakcje finansowe pomiędzy kontami współmałżonków należy wskazać, że A. M. dokonała, na rzecz męża przelewów na kwotę [...]zł. Natomiast w dniu 31 stycznia 2017r. K. K. przelał na konto żony kwotę [...]zł. Stan konta A. M. na dzień 21 lutego 2017r. wynosił [...] zł. Biorąc pod uwagę powyższe podkreślić należy, że przyznanie prawa pomocy jest formą dofinansowania wnioskodawcy z środków publicznych i dlatego powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Partycypacja w kosztach postępowania jest obowiązkiem strony nawet jeżeli miałoby to nastąpić z uszczerbkiem koniecznego utrzymania, a obowiązkiem strony jest poczynienie oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Tym samym biorąc pod uwagę dochody żony skarżącego, wpływy na jej konto oraz dokonywane pomiędzy małżonkami transakcje finansowe sąd stwierdził, że skarżący ma możliwość poczynienie stosownych oszczędności niezbędnych do opłacenia w zakresie częściowym wpisu od skargi. W ocenie sądu zasadne więc będzie zwolnienie strony skarżącej z konieczności uiszczenia wpisu sądowego od skargi ponad kwotę [...]zł. Zrealizowana zostanie w ten sposób zarówno, wynikająca z art. 199 P.p.s.a., zasada odpłatności postępowania sądowo-administracyjnego, jak i gwarantowane w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP prawo do sądu. Zdaniem sądu, w rozpoznawanej sprawie należy mieć bowiem również na względzie, że strona skarżąca złożyła wspierające jej argumentację dokumenty. W związku z powyższym sąd stwierdził, że przesłanki, będące warunkiem niezbędnym do zwolnienia od kosztów sądowych wnioskodawcy zostały spełnione w stopniu uzasadniającym przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu od skargi ponad kwotę [...]zł. Mając to na uwadze sąd działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a. postanowił, jak w sentencji.