I SA/Po 577/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Rennert (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz Sędzia WSA Waldemar Inerowicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi Wspólnoty Mieszkaniowej [...] w [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę [...]- zł (słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. zwraca Spółdzielni Mieszkaniowo-Administracyjnej w [...] kwotę [...]- zł (słownie: [...] złotych) tytułem nienależnie uiszczonego wpisu; IV. nakazuje ściągnąć od Samorządowego Kolegium Odwoławczego kwotę [...]zł,- (słownie: [...] złotych) tytułem wpisu od skargi. W dniu [...] czerwca 2019 r. Wspólnota Mieszkaniowa [...] w [...] wniosła skargę postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] maja 2019 r. nr SKO - [...]/19, wydane w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania od decyzji Burmistrza Miasta i Gminy [...] z [...] marca 2017 r. nr [...], określającej wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Powyższa skarga została wywiedziona na tle stanu faktycznego sprawy, w której Burmistrz Miasta i Gminy w [...] ww. decyzją określił Wspólnocie Mieszkaniowej [...] wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za okres od [...] lipca 2015 r. do [...] kwietnia 2016 r. w kwocie [...]zł za każdy miesiąc dla nieruchomości, której właścicielem jest ww. Wspólnota. Do określenia powyższej opłaty wzięto pod uwagę stawkę opłaty jak dla odpadów, które nie są zbierane w sposób selektywny. Decyzję tę, adresowaną na potwierdzeniu odbioru do Wspólnoty Mieszkaniowej [...], odebrała w dniu [...] marca 2017 r. podpisana na tym potwierdzeniu odbioru osoba fizyczna, zamieszczając obok podpisu pieczątkę Spółdzielni [...] w [...] W odwołaniu od powyższej decyzji Wspólnota Mieszkaniowa [...], wnosząc o uchylenie rozstrzygnięcia w całości i umorzenie postępowania, zarzuciła organowi naruszenie: art. 133 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r. poz. 800 ze zm.; dalej: "Ordynacja podatkowa") przez nieprawidłowe określenie strony postępowania; art. 6o ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu porządku i czystości w gminach (Dz. U. z 2016 r. poz. 250 ze zm.; dalej: "u.p.c.g.") w zw. z art. 21 § 3 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 6q u.c.p.g. przez nieprawidłowe określenie stawki za gospodarowanie odpadami oraz art. 120 i art. 121 Ordynacji podatkowej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] czerwca 2018 r. nr [...] umorzyło postępowanie odwoławcze, argumentując że przed organem pierwszej instancji toczyło się postępowanie wobec Wspólnoty Mieszkaniowej [...] i na ten podmiot również została wydana decyzja, natomiast odwołanie zostało wniesione przez pełnomocnika Wspólnoty Mieszkaniowej [...] Po rozpatrzeniu skargi na ww. rozstrzygnięcie Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] wyrokiem z [...] stycznia 2019 r. sygn. akt IV SA/Po [...] uchylił zaskarżoną decyzję, zarzucając Kolegium lakoniczność zaskarżonej decyzji, jak i bezrefleksyjność - przy jednoczesnym pominięciu okoliczności sprawy - w przyjęciu stanowiska, że konkretne oznaczenie adresowe wyodrębnia konkretną wspólnotę jako podmiot. Zarzucił organowi, że zupełnie zlekceważył, iż w odwołaniu zarzucono określenie podmiotu w decyzji Burmistrza jako błędne, nie odnosząc się do tego zarzutu i nie weryfikując prawidłowości tego oznaczenia. Sąd zobowiązał Kolegium do ustalenia, czy Wspólnota Mieszkaniowa [...] i Wspólnota Mieszkaniowa [...] są tym samym podmiotem, czy też nie, wskazując przy tym, że w aktach sprawy pojawiają się różne jej oznaczenia (REGON, NIP) i mimo korzystania z ww. dwóch oznaczeń, we wszystkich przypadkach chodzi o ten sam podmiot. Sąd podkreślił, że w jego ocenie, jeśli istnieje tylko jedna wspólnota, a rozbieżności wynikają z różnych oznaczeń w aktach sprawy tego samego podmiotu, to nie można uznać, że decyzja skierowana została do tego samego podmiotu, co organ odwoławczy powinien ustalić i dać temu wyraz w uzasadnieniu, ustalając jednocześnie czy Burmistrz prawidłowo oznaczył podmiot decyzji i ewentualnie poprawić błąd organu Ponadto Sąd zwrócił uwagę na kwestię dotyczącą zachowania terminu do wniesienia odwołania, zarzucając organowi odwoławczemu, że nie dokonał żadnych ustaleń w zakresie dopuszczalności odwołania w związku z terminem do jego wniesienia. Podkreślił, że z akt sprawy wynika, iż decyzję z [...] marca 2017 r. doręczono tego samego dnia przedstawicielowi Spółdzielni [...] w [...]. Zaznaczył, że przyjmując, iż ww. decyzja została prawidłowo doręczona w dniu [...] marca 2017 r., to termin do wniesienia odwołania upłynął z dniem [...] marca 2017 r., zaś odwołanie zostało przesłane przez pełnomocnika strony skarżącej w dniu [...] marca 2017 r., czyli po terminie. Pełnomocnik zaznaczył w odwołaniu, że skarżoną decyzję otrzymał dopiero [...] marca 2017 r., jednak nie wynika to z akt sprawy, w związku z czym organ odwoławczy ponownie rozpoznając sprawę oceni również prawidłowość doręczenia decyzji Burmistrza, a następnie ustali, czy odwołanie zostało wniesione w terminie. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kolegium, powołując się na art. 223 § 2 w zw. z art. 12 § 1 Ordynacji podatkowej, stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania Wspólnoty Mieszkaniowej [...]. Uzasadniając postanowienie, SKO stwierdziło, że w pierwszej kolejności zobowiązane jest do zbadania dopuszczalności wywiedzionego środka zaskarżenia oraz terminowości jego wniesienia. Wskazało, że ostatnim dniem na skuteczne zaskarżenie decyzji Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...] marca 2017 r., był [...] marca 2017 r., tymczasem przesyłka polecona zawierająca odwołanie złożona została do wysyłki u operatora pocztowego w dniu [...] marca 2017 r., co wynika ze stempla pocztowego operatora pocztowego, jaki widnieje na kopercie nadawczej. W skardze na powyższe postanowienie Wspólnota wniosła o jego uchylenie w całości i zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 223 § 2 w zw. z art. 12 § 1 oraz art. 122, art. 187 oraz art. 191 i art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej przez naruszenie obowiązku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, nierozpoznanie należycie materiału dowodowego, zaniechanie przeprowadzenia należytego postępowania wyjaśniającego a w konsekwencji nieprawidłowe ustalenie daty doręczenia stronie postępowania decyzji Burmistrza z [...] marca 2017 r. oraz niepełne i nieprzekonywujące uzasadnienie zaskarżonej decyzji. Podkreślając, że organ przyjął, iż datą doręczenia skarżonej decyzji jest [...] marca 2017 r. (co ma wynikać ze zwrotnego potwierdzenia odbioru znajdującego się w aktach sprawy), Wspólnota wyjaśniła, że z dokumentacji posiadanej przez nią wynika, iż data doręczenia decyzji jest odmienna – [...] marca 2017 r. (prezentata na pierwszej i ostatniej stronie decyzji, której kopię załączyła jako dowód). Jednocześnie skarżąca zaznaczyła, że w toku postępowania zwracała się do organów obu instancji z prośbą o podanie czy przedmiotowa decyzja była doręczana za pośrednictwem publicznego operatora pocztowego, czy też w inny sposób, tak aby móc we własnym zakresie zweryfikować datę odbioru korespondencji, ale nie uzyskała stosownej informacji. Nie wynika ona również z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, w którym organ jedynie stwierdza, że decyzję z [...] marca 2017 r. doręczono tego samego dnia, ale brak informacji w jaki sposób. SKO, nie ustalając w jaki sposób została doręczona skarżącej decyzja, naruszył ww. przepisy. W odpowiedzi na wniesioną skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Sąd zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Przedmiotem sprawy jest rozstrzygnięcie organu odwoławczego, stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji określającej wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Dokonując sądowej kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w pierwszej kolejności należy przypomnieć, że wyrokiem z [...] stycznia 2019 r. (IV SA/Po [...] ) tut. Sąd uchylił decyzję SKO w [...] z [...] czerwca 2018 r., umarzającą postępowania odwoławczego od decyzji Burmistrza Miasta i Gminy [...] z [...] marca 2017 r. Wydanie takiego orzeczenia skutkuje koniecznością zastosowania się przez organ odwoławczy do przepisu art. 153 ustawy z dnia 31 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302; dalej: "P.p.s.a."), zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Ponadto, w myśl art. 170 P.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. W konsekwencji powyższego na obecnym etapie postępowania organ administracji, ale również sąd administracyjny, związane są oceną prawną i wskazaniami, co do dalszego postępowania wyrażonymi w prawomocnym wyroku. Zwrot "ocena prawna wyrażona w orzeczeniu wiąże ten sąd" oznacza, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd, tylekroć będzie on związany oceną praną wyrażoną w tym orzeczeniu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną zmianie przepisy. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania takiej decyzji podatkowej. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego ciąży na organie podatkowym i na sądzie, może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego. Obowiązek ten oznacza również brak możliwości formułowania nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym przez sąd poglądem (por. wyroki NSA z: 25 kwietnia 2014 r., II FSK 1276/12; 22 października 2014 r., II FSK 2472/12; 4 października 2016 r., I FSK 450/15 - wszystkie przytaczane w niniejszej sprawie orzeczenia sądów administracyjnych dostępne w bazie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Ocena prawna może dotyczyć m.in. wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania właśnie takiej decyzji. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych i wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych. Wskazania co do dalszego postępowania zawarte w orzeczeniu sądu administracyjnego, podobnie jak ocena prawna zawarta w tym orzeczeniu, stanowią postanowienia o wiążącym charakterze. Ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania w sprawie, zaś "wskazania" określają sposób ich postępowania w przyszłości (zob. wyrok WSA w [...] z [...] lutego 2019 r., I SA/Ke [...]). Należy zatem przypomnieć, że w powołanym wyżej wyroku tut. Sąd zobowiązał organ odwoławczy do ustalenia dwóch zasadniczych w sprawie kwestii, a mianowicie - czy Wspólnota Mieszkaniowa [...] i Wspólnota Mieszkaniowa [...] są tym samym podmiotem, czy też nie oraz ocenę prawidłowości doręczenia decyzji organu pierwszej instancji i ustalenie terminowości wniesienia odwołania. Tymczasem Kolegium ponownie rozpoznając sprawę, z naruszeniem art. 153 P.p.s.a., całkowicie pominęło kwestię jednoznacznego ustalenia podmiotu, który winien być stroną tego postępowania. W zaskarżonym postanowieniu w ogóle nie odniosło się do wytycznych Sądu zamieszczonych w tej kwestii w uzasadnieniu wyroku. Z uwagi na oznaczenie w zaskarżonym postanowieniu strony jako "Wspólnota Mieszkaniowa [...] w sposób dorozumiany Kolegium przyjęło, że właścicielem nieruchomości jest Wspólnota Mieszkaniowa [...] nie zaś Wspólnota Mieszkaniowa [...], którą wskazano jako stronę w decyzji organu pierwszej instancji. Wbrew nakazowi Sądu, zobowiązującemu SKO do ustalenia czy Wspólnota Mieszkaniowa [...] i Wspólnota Mieszkaniowa [...] to ten sam podmiot, Kolegium tego nie uczyniło, nie wyrażając tego w uzasadnieniu, do czego również było zobowiązane. Kolejnego naruszenia art. 153 P.p.s.a. SKO dopuściło się pomijając ocenę prawidłowości doręczenia decyzji organu pierwszej instancji, przechodząc bezpośrednio do rozważań dotyczących zachowania terminu do wniesienia odwołania i w konsekwencji uznając, że odwołanie zostało wniesione z uchybieniem terminu. Należy podkreślić, że ustalenie prawidłowości doręczenia decyzji organu pierwszej instancji zawsze powinno poprzedzać rozważenie terminowości wniesienia odwołania. Wobec niewyjaśnionych wątpliwości dotyczących oznaczenie podmiotu, do którego adresowana jest decyzja organu pierwszej instancji, jak i braku jakichkolwiek ustaleń dotyczących prawidłowości doręczenia decyzji organu pierwszej instancji, zaskarżone postanowienie należy uznać za wydane z istotnym naruszeniem przepisów art. 153 P.p.s.a., gdyż nie zostały wykonane wytyczne zawarte w wyroku tut. Sądu wydanym w sprawie IV SA/Po 802/18. Ponownie rozpatrując sprawę organ odwoławczy będzie nadal zobowiązany do wykonania w pierwszej kolejności oceny prawnej, jak i wskazań co do dalszego postępowania, zawartych w ww. wyroku. Należy zatem przypomnieć Kolegium, że w Sąd w wyroku tym stwierdził, iż w aktach sprawy pojawiają się różne oznaczenia Wspólnoty. W deklaracji (k. 36 akt adm.) wskazano "Wspólnota Mieszkaniowa [...] podobnie jak w potwierdzeniu nadania numeru NIP (k. 70 akt adm.). Natomiast w deklaracji na k. 34 akt adm. oraz w wypisie z rejestru REGON na k. 57 akt adm. wskazano podmiot jako "Wspólnota Mieszkaniowa [...] Sąd w wyroku zaznaczył, że z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, że mimo korzystania z dwóch oznaczeń we wszystkich przypadkach chodzi o ten sam podmiot. Ustalenia tego organ odwoławczy powinien dokonać i dać temu wyraz w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, a następnie ustalić czy organ pierwszej instancji prawidłowo oznaczył podmiot decyzji i ewentualnie poprawić błąd organu. Dopiero dokonanie takich ustaleń, do czego zobowiązane zostało Kolegium mocą wyroku w sprawie IV SA/Po [...], pozwoli mu na przejście do rozważenia drugiej kwestii, tj. prawidłowości doręczenia decyzji organu pierwszej instancji. W tym zakresie Sąd w wyroku IV SA/Po [...] oprócz nakazania oceny prawidłowości doręczenia ww. decyzji nie zawarł żadnych bardziej szczegółowych wskazań, ani oceny prawnej. Celem ułatwienia organowi odwoławczemu poczynienia ustaleń niezbędnych do dokonania oceny prawidłowości doręczenia decyzji Burmistrza, podkreślenia wymaga, że instytucja doręczenia pism zaliczana jest do czynności materialno-technicznych postępowania podatkowego, z dokonaniem których prawo wiąże niekiedy określone i ważkie skutki prawne (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w [...] z [...] marca 1998 r., I SA/Lu [...]). Przy ocenie skuteczności doręczenia niezbędne jest zachowanie reguł wynikających z przepisów Rozdziału 5 Działu IV ustawy - Ordynacja podatkowa. Zgodnie z wyrażoną w art. 144 Ordynacji podatkowej zasadą oficjalności doręczeń organ podatkowy doręcza pisma za pokwitowaniem, za pośrednictwem operatora pocztowego w rozumieniu ustawy z dnia [...] listopada 2012 r. - Prawo pocztowe, pracowników urzędu obsługującego ten organ, funkcjonariuszy lub upoważnionych pracowników innego organu podatkowego, lub przez organy lub osoby uprawnione na podstawie odrębnych przepisów (§ 1 pkt 1). Przepis art. 144 § 4 Ordynacji podatkowej stanowi, że w przypadku gdy organem podatkowym jest wójt, burmistrz (prezydent miasta), pisma może doręczać sołtys, za pokwitowaniem. Z art. 151 § 1 Ordynacji podatkowej wynika, że osobom prawnym oraz jednostkom organizacyjnym mniemającym osobowości prawnej pisma doręcza się w lokalu ich siedziby lub w miejscu prowadzenia działalności – osobie uprawnionej do odbioru korespondencji lub prokurentowi. Przepisy art. 146, art. 148 § 2 pkt 1 oraz art. 150 i art. 150a stosuje się odpowiednio. Ze znajdującego się w aktach administracyjnych potwierdzenia odbioru (dołączonego do decyzji organu pierwszej instancji) nie wynika ani kto dokonał tego doręczenia (choć z pewnością nie był to operator pocztowy), ani komu decyzja została doręczona. Na potwierdzeniu odbioru widnieje jedynie nieczytelny podpis osoby, która potwierdziła odbiór przesyłki i pieczątka Spółdzielni [...] w [...]. Brak wskazania imienia i nazwiska, czy jakichkolwiek danych, które pozwoliłyby na ustalenie, kto odebrał decyzję i czy była to osoba upoważniona do odbioru korespondencji (art. 151 § 1 Ordynacji podatkowej). Z akt sprawy nie wynika też, czy Spółdzielnia [...] w [...], której pieczątka widnieje na potwierdzeniu odbioru, jest upoważniona do działania w postępowaniu administracyjnym w imieniu skarżącej. Dokonując oceny potwierdzenia odbioru decyzji Burmistrza w świetle przepisów art. 141 § 1 i § 4, art. 151 i 152 § 1 Ordynacji podatkowej, organ odwoławczy będzie zobowiązany ustalić skuteczność tego doręczenia. Dokonując tych ustaleń SKO musi wziąć pod uwagę, że stroną postępowania i adresatem decyzji była Wspólnota Mieszkaniowa [...], natomiast korespondencję odebrał ktoś (należy ustalić co to za osoba), kto dysponował pieczątką Spółdzielni [...] w [...]. Oceny zatem wymaga, czy skarżona decyzja Burmistrza mogła być skutecznie doręczona tej Spółdzielni. Należy zwrócić organowi odwoławczemu uwagę, że ze znajdującej się w aktach umowy z [...] października 2004 r. wynika jedynie, że Wspólnota powierzyła Spółdzielni zarządzanie i administrowanie nieruchomością wspólną położoną w miejscowości [...] obejmującą budynki nr [...]. Zgodnie z zapisami tej umowy do obowiązków Spółdzielni należy utrzymanie sprawności urządzeń do wspólnego użytku właścicieli, dokonywanie bieżących napraw i konserwacji, wykonanie remontów bieżących, zapewnienie dostaw energii, centralnego ogrzewania, wody, oprowadzenia ścieków oraz wywóz nieczystości, obciążanie właścicieli lokali opłatami oraz przyjmowanie wpłat, prowadzenie i aktualizacja dokumentacji nieruchomości. Następnie aktem notarialnym z dnia [...] października 2007 r. Wspólnota powierzyła zarząd nieruchomością wspólną ww. Spółdzielni. Ze znajdujących się w aktach dokumentów nie wynika, żeby Spółdzielnia była umocowana do reprezentowania Wspólnoty w postępowaniu administracyjnym, czy odbioru kierowanej do skarżącej korespondencji. Natomiast art. 151 Ordynacji podatkowej nie pozostawia wątpliwości komu należy doręczyć pismo. Osobą tą na pewno nie może być przypadkowo napotkany pracownik innego podmiotu, ale musi to być osoba uprawniona do odbioru pism kierowanych do adresata. SKO nie poczyniło w tym względzie żadnych ustaleń. Nie zwróciło się nawet do organu pierwszej instancji celem wyjaśnienia tej zasadniczej przy ocenie terminowości złożenia odwołania kwestii. Ponadto, uznając zasadność skargi, Sąd stwierdza, że w sprawie doszło również do naruszenia przepisów prawa procesowego, tj. art. 121 § 1, art. 122, art. 187 § 1, art. 191 oraz art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej w myśl, których organy administracyjne prowadząc postępowanie podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Organy administracji publicznej obowiązane są tym samym do prowadzenia postępowania w taki sposób, by wyjaśnione zostały wszystkie okoliczności sprawy i wnikliwego przeanalizowania wpływu ustalonych okoliczności na treść podejmowanego rozstrzygnięcia i ujęcia tego w uzasadnieniu rozstrzygnięcia. Ponownie prowadząc postępowanie, SKO będzie zobowiązane uwzględnić przedstawioną wyżej ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania, biorąc także pod uwagę ocenę prawną oraz wskazania zawarte w wyroku IV SA/Po [...]. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie, orzekając o kosztach postępowania stosownie do treści art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. 2018 r. poz. 265 ze zm.).