I SA/Po 579/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 17 sierpnia 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku PB o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu sądowego w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy potrącenia (kompensaty) zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług za miesiąc październik 2011r. ze zgłoszonymi wierzytelnościami postanawia: oddalić wniosek. PB pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...]. W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] skarżący pismem z dnia [...] wniósł o zwolnienie od wpisu od skargi. Następnie w odpowiedzi na kolejne zarządzenie skarżący złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek, w uzasadnieniu którego podał, że cyt.: "- brak znacznych dochodów, - utrzymywanie się przede wszystkim ze stosunku pracy przy uprzednim funkcjonowaniu w układzie jako pracodawca, właściciel dobrze działającej firmy, - niemożność funkcjonowania w systemie sprzed [...], t.j. przed wydaniem decyzji Starosty zakazującej prowadzenia działalności gospodarczej, - obsługa znacznych kwot kredytowych i leasingowych przy braku dochodów, które uprzednio przynosiła Stacja Kontroli Pojazdów". Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, nie posiada domu, mieszkania, oszczędności i przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro. Posiada natomiast nieruchomość rolną o pow. [...]. Podał, że pozostaje z żoną we wspólności majątkowej. Wskazał, że z tytułu umowy o pracę uzyskuje dochód miesięczny brutto w wysokości [...], natomiast jego żona nie osiąga żadnych przychodów. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako p.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 p.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publ. w Internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nakłada na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek uprawdopodobnienia przesłanek w tym przepisie określonych. Z uwagi na to, że w.w przepis formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 14 września 2006r., sygn. akt II FZ 574/06). Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem, jak już wyżej wskazano, odstępstwo od generalnej zasady wynikającej z przepisu art. 199 p.p.s.a. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez niego i jego żonę, złożenie odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące należących do niego i do jego żony, podanie czy skarżący lub jego żona uzyskują jakieś dodatkowe dochody, jeżeli tak to z jakiego tytułu i w jakiej wysokości (np. z pracy dorywczej, sezonowej, umowy zlecenia, umowy o dzieło, najmu, dzierżawy), czy korzystają z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to należy podać w jakiej formie (odpis decyzji), podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego i jego żony z rozbiciem na poszczególne wydatki (ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.) i z jakich środków je ponoszą, podanie czy skarżący i jego żona posiadają samochody osobowe, jeżeli tak należy podać markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową, podanie do kogo należy dom, w którym mieszkają, jeżeli wynajmują to należy podać koszty najmu, podanie czy żona skarżącego jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna i czy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych, jeżeli nie jest zarejestrowana to dlaczego, podanie czy skarżący prowadzi działalność gospodarczą, jeżeli tak należy przedłożyć odpis dokumentacji związanej z prowadzoną działalności gospodarczą za ostatnie sześć miesięcy (np: odpis książki przychodów i rozchodów, deklaracji VAT-7, wyciągów z rachunku bankowego). Skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że posiada konto bankowe związane z działalnością gospodarczą, jednakże rachunek ten został zajęty ze względu na liczne tytuły egzekucyjne. Wskazał, że w ramach działalności gospodarczej uzyskuje tylko przychody z najmu oraz przychody ze stosunku pracy w wysokości [...] brutto. Żona nie pracuje, nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, ponieważ jest współwłaścicielką nieruchomości rolnej. Skarżący razem z żoną mieszka w domu, który był własnością jego nieżyjącej matki. Wnioskodawca do pisma załączył informację o postępowaniach egzekucyjnych, z której wynika, że ma zaległości w [...]. Wnioskodawca ma zajęte rachunki bankowe i wierzytelności. Skarżący oświadczył, że ponosi średniomiesięczne wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego w wysokości ok. [...], przy czym: [...]. Skarżący posiada następujące pojazdy mechaniczne: - samochód V, rok prod. [...] - zastaw bankowy – wartość rynkowa [...], - naczepa cysterna E, rok prod. [...] – wartość rynkowa [...], - ciągnik B, - samochód V, rok prod. [...] – umowa kredytu, do spłaty pozostało [...] rat, wartość rynkowa [...], - samochód M, rok prod. [...], wartość rynkowa [...], - samochód V, rok prod. [...], umowa kredytu, do spłaty pozostało [...] rat, wartość rynkowa [...], - ciągnik siodłowy M, rok produkcji [...], umowa leasingu. Skarżący załączył odpis z podatkowej księgi przychodów i rozchodów za miesiąc [...], z której wynika, że przychód wyniósł [...], koszty uzyskania przychodu [...] i wobec tego poniósł stratę w wysokości [...]. Natomiast od początku roku przychód wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata w wysokości [...]. Z załączonych przez wnioskodawcę kopii zeznań roczny podatkowych wynika, że w [...] uzyskał przychód w wysokości [...], poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] i poniósł stratę w wysokości [...], w [...] przychód wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...]. Z załączonych kopii deklaracji VAT-7 za miesiące [...] wynika, że podstawa opodatkowania w [...] wyniosła [...], w [...], w [...], w [...], w maju [...] i w [...]. Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia stwierdzić należy, że nie wykazał przesłanek do zwolnienia go od wpisu od skargi. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Wnioskodawca uzyskuje miesięczne dochody z tytułu umowy o pracę w wysokości [...]. Ponadto w ramach prowadzonej działalności gospodarczej uzyskuje przychody z najmu, które przeznacza na spłatę kredytów i leasingu. Małżonka skarżącego nie pracuje i nie uzyskuje żadnych przychodów. Skarżący razem z żoną posiada nieruchomość rolną oraz budynki, w których prowadził działalność gospodarczą ([...]). Z uwagi na okoliczność, że w dniu [...] Starosta wydał decyzję zakazującą prowadzenia [...] skarżący wynajął te budynki, a z prowadzonej działalności pozostały mu do spłaty zobowiązania, które – jak oświadczył – spłaca z wynajmu. Wnioskodawca podał, że ponosi koszty miesięcznego utrzymania w wysokości około [...] miesięcznie. Pomimo wezwania nie wyjaśnił z jakich środków w.w koszty ponosi. W przedmiotowej sprawie wiadomym jest jedynie, że skarżący z tytułu wynagrodzenia za pracę otrzymuje [...]. Pomimo wezwania wnioskodawca nie podał czy on lub jego żona uzyskują jakieś inne dodatkowe dochody np. z pracy sezonowej, dorywczej, innego źródła, czy korzystają z pomocy opieki społecznej, a zatem nie wiadomo z jakich środków pokrywają nadwyżkę kosztów miesięcznego utrzymania nad uzyskiwanymi dochodami. Podkreślić należy, że z oświadczenia skarżącego wynika, iż przychody z najmu przeznacza na spłatę zobowiązań, ponadto z prowadzonej działalności gospodarczej zarówno w [...] jak i w pierwszych [...] miesiącach bieżącego roku poniósł stratę. Wobec tego przyjąć należy, że złożone przez skarżącego oświadczenia są niepełne, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych okoliczności dotyczących jego i osoby pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym rzeczywistej sytuacji i możliwości płatniczych. Uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5.09.2005r. sygn. akt II FZ 418/05, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro wnioskodawca, pomimo wezwania, nie udzielił pełnych wyjaśnień, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu majątkowo-finansowego strony i osoby pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, a zatem wniosek należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące sytuacji materialnej i finansowej jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. To właśnie na wnioskodawcy ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają bowiem w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.