I SA/Po 642/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Michał Ilski po rozpoznaniu w dniu 31 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi X. X. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w P. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności jako byłego członka zarządu za zaległości podatkowe spółki z tytułu: podatku dochodowego od osób prawnych za rok 2012, podatku dochodowego od osób fizycznych z tytułu wypłaconych wynagrodzeń za m-ce od września do grudnia 2012 r. i podatku od towarów i usług za m-ce: lipiec, listopada, grudzień 2012 r., styczeń, kwiecień, maj 2013 r. wraz z odsetkami za zwłokę; postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy we wskazanym powyżej zakresie. Skarżący pismem z 10 lipca 2018 r. wniósł skargę na wskazaną w sentencji niniejszego orzeczenia decyzję. W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z 02 sierpnia 2018 r. wzywające do uiszczenia wpisu od skargi przedłożono sporządzony na urzędowym formularzu 10 sierpnia 2018 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Uzasadniając swój wniosek skarżący podniósł, że nie stać go na pokrycie kosztów postępowania oraz adwokata. Wnioskodawca wyjaśnił, że nie posiada żadnego majątku, zamieszkuje w wynajmowanym mieszkaniu (koszty najmu pokrywa pracodawca), od 2014 r. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Skarżący utrzymuje się wyłącznie z bieżącego wynagrodzenia za pracę. Dwójka dzieci wnioskodawcy zamieszkuje z żoną skarżącego, z którą wnioskodawca pozostaje w separacji fatycznej. Pomiędzy małżonkami istnieje ustrój rozdzielności majątkowej. Wynagrodzenie skarżącego jest od stycznia 2017 r. zajęte przez komornika z tytułu alimentów na dzieci. Stan zaległych alimentów na dzień składania wniosku o przyznanie prawa pomocy wynosi [...] zł. Do lipca 2018 r. wynagrodzenie skarżącego wynosiło [...] zł z czego po odliczeniu zajęć komorniczych do dyspozycji wnioskodawcy pozostawała kwota [...]zł. Od lipca 2018 r. wynagrodzenie skarżącego wynosi [...] zł. Pozostałe po pokryciu stałych zobowiązań środki wystarczają jedynie na zakup wyżywienia, artykułów higienicznych, dojazdy do pracy. Skarżący zaznaczył również, że nie jest w stanie poczynić żadnych oszczędności. Wnioskodawca zwrócił uwagę na konieczność przyjmowania leków antydepresyjnych pod nadzorem psychiatry od odbywanie regularnych spotkań z psychologiem. Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych nieruchomości, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, wierzytelności oraz przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Oszczędności skarżącego wynoszą [...] zł przy czym są one przeznaczone na wydatki wymagalne do końca sierpnia 2018 r. Zobowiązania oraz stałe wydatki wnioskodawcy przedstawiają się następująco: alimenty na dwoje dzieci w kwocie [...]zł (potrącane z wynagrodzenia), koszty dojazdów do pracy ok. [...] zł, koszty leczenia ok. [...] zł, rozmowy telefoniczne [...] zł. Pozostała kwota w wysokości ok. [...] zł przeznaczana jest na koszty codziennego funkcjonowania takie jak artykuły żywnościowe, higieniczne, odzież, spotkania z dziećmi. Zarządzeniem referendarza sądowego z 21 sierpnia 2018 r. (k. [...]) wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania poprzez udzielenie dodatkowych wyjaśnień oraz przedłożenie wskazanych w zarządzeniu dokumentów. Udzielając odpowiedzi na wezwanie wystosowane na podstawie wskazanego powyżej zarządzenia skarżący przy piśmie z 27 sierpnia 2018 r. przedłożył: swoje zeznania podatkowe za 2016 i 2017 r., wyciąg z rachunku bankowego za okres od 01 marca do 24 sierpnia 2018 r., umowę o ustanowieniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej (akt notarialny rep. A nr [...] z 30 lipca 2014 r.), umowę o pracę z 24 maja 2017 r., zawiadomienie o wysokości wynagrodzenia z 01 października 2017 r., zawiadomienie o wysokości wynagrodzenia z 13 kwietnia 2018 r., wyciąg z listy płac za marzec 2018 r., umowę o pracę z 01 lipca 2018 r., zajęcie wynagrodzenia za pracę z 03 lipca 2018 r. przez komornika sądowego, zawiadomienie z 22 sierpnia 2018 r. o zajęciu wynagrodzenia za pracę przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] oraz odpis wyroku zaocznego Sądu Rejonowego Wydziału [...] Rodzinnego i Nieletnich w [...] z 08 czerwca 2015 r., [...] zasądzającego alimenty na rzecz dzieci skarżącego w łącznej kwocie [...]zł, a także kopie biletów na transie [...] – W.. W zeznaniu PIT-37 za 2016 r. zadeklarowano dochód w kwocie [...]zł, w zeznaniu PIT-37 za 2017 r. wykazano dochód w kwocie [...]zł, zaś w zeznaniu PIT-38 za 2018 r. stratę w kwocie [...]zł. Wnioskodawca nie przedłożył zeznań podatkowych swoje małżonki oraz wyciągów z jej rachunków bakowych, lokat bankowych i kart kredytowych. Nie udzielono jakichkolwiek informacji co do sytuacji małżonki skarżącego. Nie przedłożono również zaświadczenia o zatrudnieniu skarżącego przedkładając zamiast tego wskazane powyżej dokumenty świadczące o wysokości wynagrodzenia. Zaznaczono, że wynagrodzenie jest zajęte przez Komornika Sądowego. Z zawiadomienia o zajęciu wynagrodzenia za pracę z 03 lipca 2018 r. sporządzonego przez komornika sądowego wynika, że wartość zaległych alimentów wraz z odsetkami wynosi [...] zł. Wyjaśniono również, że wnioskodawca pozostaje ze swoją żoną w separacji bez wyroku sądowego. Skarżący nie prowadzi ze swoją małżonką wspólnego gospodarstwa domowego, posiada jedynie informację, że jego żona pracuje. Skarżący nie korzysta z pomocy społecznej, nie posiada jednak wiedzy czy z takiej pomocy nie korzysta jego małżonka. Wnioskodawca wyjaśnił również, że nie posiada pojazdów podlegających obowiązkowi rejestracji, nie pełni żadnych funkcji w spółkach, jak również nie prowadzi działalności gospodarczej. Wyjaśniono także, że wnioskodawca nie darował składników należących do jego majątku. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 – dalej w skrócie: "p.p.s.a."), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zawarty w przytoczonym ostatnio przepisie zwrot "gdy wykaże" świadczy o tym, że ciężar wykazania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Strona, która chce skorzystać z prawa pomocy powinna podać we wniosku okoliczności wskazujące na brak środków wystarczających na pokrycie kosztów związanych z uczestnictwem w postępowaniu sądowym. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady zgodnie z którą każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. Odnosząc powyższe rozważania do realiów niniejszej sprawy należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wnioskodawca mimo wezwania ze strony referendarza sądowego nie wyjaśnił jaka jest sytuacja finansowa jego małżonki. Nie przedłożono zeznań podatkowych małżonki skarżącego, wyciągów z jej rachunków bakowych, lokat bankowych i kart kredytowych. Skarżący nie podał także wysokości dochodów swojej małżonki, jak również nie wyjaśnił czy posiada ona nieruchomości, oszczędności, wierzytelności, przedmioty o wartości powyżej 5.000 zł, prawa majątkowe bądź pojazdy podlegające obowiązkowi rejestracji. Nie wskazano również kosztów utrzymania małżonki wnioskodawcy. Uzasadniając brak odpowiedzi na pytania ukierunkowane na ustalenie powyższych okoliczności skarżący powołał się na fakt istnienia pomiędzy nim a jego małżonką separacji faktycznej oraz rozdzielności majątkowej. W orzecznictwie za ugruntowany należy uznać pogląd, że rozdzielność majątkowa małżeńska, czy fakt pozostawania w separacji nie zwalnia małżonków z wynikającego z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 682 ze zm. – dalej w skrócie: "k.r.o.") obowiązku wzajemnej pomocy [tak: postanowienie NSA z 2 grudnia 2011 r., I FZ 395/11, orzeczenia sądów administracyjnych dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl]. Bez względu na fakt istnienia separacji faktycznej między małżonkami i nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego okoliczność pozostawania w związku małżeńskim stosownie do art. 27 k.r.o. skutkuje, tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli [tak: postanowienie NSA z 2 grudnia 2011 r., II OZ 1266/11]. Oczekiwanie pomocy ze strony państwa w postaci zwolnienia od kosztów możliwe byłoby jedynie wówczas jeśli osoba ta wykaże, że małżonek nie jest w stanie jej pomóc [postanowienie NSA z 27 marca 2014 r., I OZ 211/14]. Należy również wskazać, że gdy sąd bądź referendarz sądowy, w celu uzyskania pełniejszego obrazu sytuacji wnioskodawcy, wzywa go do złożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych, tj. korzysta z trybu przewidzianego w art. 255 p.p.s.a., wnioskodawca powinien uczynić zadość takiemu wezwaniu, a nie może go realizować wybiórczo czy w sposób niedokładny, a tym bardziej ignorować. Uchylając się od pełnej współpracy z sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy [tak: postanowienie NSA z dnia 23 lipca 2014 r., II GZ 393/14]. Skarżący nie udzielając odpowiedzi na pytania ukierunkowane na ustalenie sytuacji jego małżonki uniemożliwił ustalenie czy w rzeczywistości nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Dopiero wykazanie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny, strona postępowania nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa [por. postanowienie NSA z 13 listopada 2014 r., I FZ 407/14]. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.