I SA/Po 685/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku WM o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłego Prezesa Zarządu za zaległość podatkową A Sp. z o.o. w podatku od towarów i usług za miesiąc grudzień 2005r. postanawia: oddalić wniosek. Wpis sądowy od skargi kasacyjnej wynosi [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia [...] oddalił skargę WM na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłego Prezesa Zarządu za zaległość podatkową A Sp. z o.o. w podatku od towarów i usług za miesiąc grudzień 2005r. Skarżący, reprezentowany przez radcę prawnego RK wniósł od w.w wyroku skargę kasacyjną i jednocześnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych. Oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, z synem i z córką. Nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Podał, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskuje dochody w wysokości [...] brutto. Wskazał, że pozostaje w rozdzielności majątkowej z żoną. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270, dalej jako p.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 p.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć należy, że art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nakłada na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek uprawdopodobnienia przesłanek w tym przepisie określonych. W tym stanie rzeczy argumentacja służąca uprawdopodobnieniu, że uiszczenie kosztów sądowych, nie byłoby możliwe baz uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny, musi być dokładna i wyczerpująca. Skoro podstawą ustaleń faktycznych, pozwalających na podjęcie rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy są zawsze okoliczności wskazane przez wnioskodawcę, to powinna być to informacja kompletna, pozwalająca na zobrazowanie realnej sytuacji majątkowej i finansowej strony. Z uwagi na to, że przepis art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 14 września 2006r., sygn. akt II FZ 574/06). Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem, jak już wyżej wskazano, odstępstwo od generalnej zasady wynikającej z przepisu art. 199 p.p.s.a. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, jeżeli wnioskodawca i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym złożyły zeznania podatkowe za [...] należy przedłożyć również odpisy tych zeznań, 2. złożenie odpisu ewidencji prowadzonej przez skarżącego dla celów związanych z rozliczeniem w podatku dochodowym od osób fizycznych za [...] (np. odpisu książki przychodów i rozchodów), 3. złożenie odpisów deklaracji VAT-7 za ostatnie sześć miesięcy złożonych przez skarżącego, 4. podanie czy żona skarżącego uzyskuje miesięczne dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości i z jakiego tytułu (np. wynagrodzenia za pracę, prowadzenia działalności gospodarczej) lub czy jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna i czy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych, 5. złożenie odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych, w tym rachunków kart kredytowych za ostatnie trzy miesiące należących do skarżącego i do osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 6. podanie czy żona lub dzieci skarżącego posiadają nieruchomości, jeżeli tak to należy wymienić jakie (np. dom, mieszkanie, nieruchomość rolna, inne nieruchomości ) i jaka jest ich powierzchnia, 7. podanie czy żona lub dzieci skarżącego posiadają oszczędności, papiery wartościowe i wartościowe przedmioty o wartości pow. 3.000 euro, jeżeli tak to należy wymienić jakie, 8. podanie czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają samochody osobowe, jeżeli tak należy podać markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową, 9. podanie czy została zawarta umowa o podział majątku wspólnego między małżonkami, jeżeli tak to należy podać w jaki sposób został dokonany podział wspólnego majątku (odpis umowy), 10. podanie do kogo należy mieszkanie, w którym mieszka skarżący z rodziną, jaka jest powierzchnia tego mieszkania, jeżeli wnioskodawca wynajmuje mieszkanie należy podać w jakiej wysokości ponosi koszty najmu, 11. podanie czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym otrzymują jakieś dodatkowe dochody (np. z pracy dorywczej, sezonowej, dopłat do nieruchomości rolnej z Unii Europejskiej, zasiłków z pomocy społecznej itp.), 12. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.). Skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że on i jego żona nie złożyli jeszcze zeznań rocznych podatkowych za [...]. Podał, że przez ostatnie dwa miesiące małżonka pracowała na umowę zlecenie i osiągnęła wynagrodzenie w wysokości ok. [...]. Wskazał, że żona i dzieci nie uzyskują żadnych dochodów z prowadzenia działalności gospodarczej, dopłat do nieruchomości rolnej, prac dorywczych, sezonowych oraz zasiłków z pomocy opieki społecznej. Żona i dzieci nie są zarejestrowane w Powiatowym Urzędzie Pracy i nie otrzymują zasiłku dla bezrobotnych. Oświadczył, że on i jego rodzina nie posiadają żadnych oszczędności, lokat bankowych, papierów wartościowych ani żadnych wartościowych przedmiotów. Wskazał, że umowa o rozdzielności majątkowej została zawarta w [...]. Wnioskodawca wyjaśnił, że z uwagi na specyficzny charakter prowadzonej działalności gospodarczej (bardzo częste wyjazdy) jest zmuszony wynajmować mieszkania lub pokoje gościnne, gdzie miesięczny koszt najmu wynosi od [...]. Żona z dziećmi mieszka w swoim domu. Wskazał, że miesięczne koszty utrzymania za ogrzewanie i ciepłą wodę wynoszą ok. [...], wodę i kanalizację [...], śmieci [...], energię elektryczną ok. [...], telefon z Internetem [...], a zatem średniomiesięczne opłaty kształtują się w granicach [...]. Na wyżywienie przeznaczają około [...]. Do pisma załączył kserokopie: zeznań rocznych podatkowych za [...], umowy o wyłączeniu wspólności ustawowej, wyciągów z rachunku bankowego za okres [...], z których wynika, że na w.w rachunek nie wpływają żadne środki pieniężne od kontrahentów skarżącego oraz kserokopie deklaracji VAT-7 za miesiące [...], z których wynika, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą, wykazuje podstawę opodatkowania podatkiem od towarów i usług, w związku z prowadzoną działalnością nabywa towary i usługi. Biorąc pod uwagę powyższe rozważania i oświadczenia złożone przez WM stwierdzić należy, że skarżący nie uprawdopodobnił wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu wynika, że skarżący uzyskuje miesięczne dochody z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości [...] brutto, nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i wartościowych przedmiotów. Z oświadczenia wynika również, że osoby, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają żadnego majątku. Natomiast z pisma uzupełniającego wniosek o przyznanie prawa pomocy można wywnioskować, że żona skarżącego posiada dom, gdyż jak oświadczył, cyt. "Żona z dziećmi mieszka w swoim domu". Jednakże, pomimo wezwania, skarżący nie podał czy żona posiada jakieś nieruchomości, jeżeli tak to jakie i jaka jest ich powierzchnia. Wnioskodawca nie podał również, czy jego żona posiada rachunki bankowe - jeżeli tak - nie przedłożył wyciągów z tych rachunków. Ponadto nie wyjaśnił czy on lub osoby, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają samochody osobowe, jeżeli tak to jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa. Nie przedłożył także odpisu ewidencji prowadzonej dla celów związanych z rozliczeniem w podatku dochodowym za [...]. Na marginesie przypomnieć należy, że w oświadczeniu z dnia [...] złożonym na druku PPF skarżący deklarował, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskuje dochód w wysokości [...] brutto /karta nr [...] akt sądowych/. Skarżący nie podał do kogo należy mieszkanie, w którym mieszka z żoną i z dziećmi, nie wyjaśnił czy wynajmuje tę nieruchomość, czy ponosi z tego tytułu opłaty, nie wskazał również, jak już wyżej zauważono, czy ta nieruchomość jest własnością jego małżonki. Wobec powyższego stwierdzić należy, że składane przez skarżącego oświadczenia są niepełne, gdyż odpowiedzi wnioskodawcy polegają na selektywnym podawaniu informacji, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych okoliczności dotyczących jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym rzeczywistej sytuacji majątkowej, finansowej i możliwości płatniczych. Uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005r., sygn. akt II FZ 418/05, dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro wnioskodawca, pomimo wezwania, nie udzielił pełnych wyjaśnień, które pozwoliłyby na dokonanie rzetelnej oceny jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym stanu majątkowo-finansowego, wniosek należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący pełnych i rzetelnych informacji dotyczących sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają bowiem w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.