I SA/Po 727/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 12 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku AK o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi AK na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności jako członka zarządu za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za miesiące od maja do grudnia 2010 r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżący AK, pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Następnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że jego dochody miesięczne nie przekraczają kwoty [...] brutto i wynikają z umowy o pracę w wymiarze [...] etatu. Zapłata kwoty [...] wpisu sądowego przekracza jego możliwości finansowe. Nie ma również zdolności kredytowej ani jakichkolwiek oszczędności. Wnioskodawca podał, że sytuacja finansowa w obecnym wymiarze trwa od [...]. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z córkami w wieku [...] i [...] lat. Skarżący nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej 5.000,- zł. Dom jednorodzinny należy w częściach ułamkowych po [...] do córek N i HK. NK posiada samochód osobowy marki O o wartości [...]. Skarżący podał, że z tytułu umowy o pracę uzyskuje dochód netto w wysokości [...], żona z tytułu umowy o pracę w wysokości [...] netto. Wnioskodawca wskazał, że małżonka ma potrącane zobowiązanie alimentacyjne wobec córek w wysokości [...] miesięcznie. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący w odpowiedzi z dnia [...] przedłożył kserokopie złożonych przez niego zeznań rocznych podatkowych za [...] i wyjaśnił, że odpisy zeznań rocznych podatkowych osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym będą możliwe do przedłożenia po [...], t.j. po powrocie córek i żony z wyjazdów. Skarżący podał, ze nie jest w stanie załączyć wyciągów z rachunków bankowych żony i córek z uwagi na ich nieobecność w domu do dnia [...] w miejscu zamieszkania (wyjazdy). Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada czynnego konta bankowego. Skarżący podał, że miesięczne koszty utrzymania jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym kształtują się następująco: - energia elektryczna – w tym ogrzewanie, oświetlenie, zasilenie sprzętu agd oraz ciepła woda użytkowa średnio miesięcznie [...], - woda + ścieki – średnio miesięcznie [...], - wywóz nieczystości – miesięcznie [...], - opłaty TV [...] miesięcznie, - ubezpieczenie oraz eksploatacja samochodu córki N – średnio miesięcznie [...], - ubezpieczenie domu – średnio miesięcznie [...], - wyżywienie – średnio miesięcznie [...], - środki czystości – średnio miesięcznie [...], - koszty leczenia – średnio miesięcznie [...], - koszty studiów – stancja, podręczniki i opłaty uczelniane córki H – średnio miesięcznie [...], - niektóre koszty studiów córki N – opłata za stancję w P oraz przejazdy koleją i komunikacją miejską w P – miesięcznie [...], - koszty telefonu – [...], - kredyt w A nie jest spłacany, a roszczenie banku zaspokajane jest z egzekucji udziałów w nieruchomości przy ul. O [...] należących do skarżącego i jego żony oraz z wynagrodzenia. Córka skarżącego N posiada [...] udziałów o wartości [...] w spółce B Spółka rozpoczęła działalność gospodarczą [...]. Córki skarżącego H i N posiadają udziały o łącznej wartości [...] w spółce C. Spółka rozpoczęła działalność w [...]. Skarżący oświadczył, że nie uzyskuje innych dochodów poza wynagrodzeniem za pracę. Wnioskodawca podał, że córka N w [...] otrzymała wynagrodzenie, którego wysokość zostanie podana wraz z PIT za [...], a środki te zostały przeznaczone na bieżące płatności. Obecnie żadna z córek nie otrzymuje ani stypendium ani innej formy wsparcia. Córka N posiada samochód osobowy marki O, rok prod. [...] o wartości [...]. Pojazd został zakupiony za środki uzyskane ze sprzedaży poprzedniego pojazdu należącego do córki. Skarżący podał, że on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają innych pojazdów mechanicznych. Skarżący i żadna z osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają żadnych nieruchomości oraz papierów wartościowych i innych składników majątkowych poza w.w i poza domem jednorodzinnym, który należy do córek skarżącego na podstawie wyroku Sądu Rejonowego, na mocy którego to Sąd wydał zgodę na sprzedaż poprzedniego, znacznie większego domu należącego do wówczas małoletnich córek celem spłaty ciążącej na tamtej nieruchomości pożyczki hipotecznej, a z pozostałej kwoty uzyskanej ze sprzedaży domu Sąd nakazał zakup działki budowlanej i wybudowanie na niej domu dla nieletnich córek. Córki skarżącego studiują w P i nie korzystają z żadnej formy pomocy finansowej, w tym ze środków publicznych i uczelnianych. Wnioskodawca do pisma załączył zeznanie roczne podatkowe za [...], z którego wynika, że uzyskał z tytułu wynagrodzenia za pracę dochód w wysokości [...]. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący w odpowiedzi z dnia [...] podał, że do dnia [...] osoby, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, są nieobecne, a on nie ma dostępu do ich dokumentów. Wyjaśnił, że zaświadczenie o zatrudnieniu żony może być dostarczone w [...] po rozpoczęciu roku szkolnego i rozpoznaniu wniosku o wydanie zaświadczenia przez jej przełożonych. Na wezwanie z dnia [...] skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że córka N zawarła w dniu [...] związek małżeński i wobec tego nie pozostaje ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym. Skarżący podał, że córka H nie składała zeznania rocznego podatkowego za [...]. Wnioskodawca podał, że nie posiada zeznania rocznego podatkowego żony za [...], gdyż on nie uczestniczy w utrzymaniu rodziny i odmówiono jemu udostępniania stosownych dokumentów. Skarżący podał, że nie jest również w stanie załączyć wyciągów z rachunków bankowych córki HK oraz żony z uwagi na nieudostępnienie tych informacji z w.w powodów. Skarżący podał, że zgodnie z jego wiedzą wpływy na rachunek bankowy żony pochodzą wyłącznie z wynagrodzenia za pracę po potrąceniu należnych córkom alimentów, a wpływy na rachunek córki zgodne są z deklaracją podatkową. Wnioskodawca podał, że nie jest w stanie załączyć zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia żony za ostatnie [...]. Wnioskodawca wskazał, że zgodnie z jego wiedzą wynagrodzenie żony z tytułu umowy o pracę wynosi [...] brutto. Skarżący do pisma załączył kserokopię zawiadomienia o zajęciu wynagrodzenia żony na poczet alimentów na rzecz córek, nie załączył odpisu wyroku. Do pisma załączył także kserokopię zawiadomienia o wszczęciu egzekucji z nieruchomości z [...], zawiadomienie o zajęciu wynagrodzenia za prace z [...], zawiadomienia o wszczęciu egzekucji z [...]. Skarżący wyjaśnił, że dołączył niektóre z tytułów egzekucyjnych i zajęć komorniczych przeciwko niemu i jego żonie z uwagi na mnogość tychże postępowań. Podał, że znaczna część tytułów wykonawczych uprawomocniła się z powodu braku środków finansowych na procedurę odwoławczą, a nie na zasadność tychże tytułów. Do pisma załączył zeznanie roczne podatkowe córki H, z którego wynika, że w [...] uzyskała dochód w wysokości [...], małżonki, z którego wynika, że w [...] uzyskała dochód w wysokości [...]. Skarżący załączył zaświadczenie, z którego wynika, że jest zatrudniony w wymiarze [...] etatu na stanowisku Prezesa Zarządu w spółce B, średniomiesięczne wynagrodzenie brutto za ostatnie [...] wyniosło [...]. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącego pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć również należy, że w zakresie w jakim dochody i obciążenia finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową strony wnoszącej o prawo pomocy, t.j. jej koszty utrzymania i potencjalne dochody, należy na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwać o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 10 marca 2011 r. sygn. akt II FZ 67/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia stwierdzić należy, że nie wykazał on przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczeń skarżącego wynika, że pozostaje w związku małżeńskim, wnioskodawca obecnie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z córką HK. Starsza córka w dniu [...] wyszła za mąż i nie pozostaje z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym. Skarżący nie posiada żadnego majątku, wnioskodawca otrzymuje wynagrodzenie za pracę na [...] etatu na stanowisku Prezesa Zarządu w wysokości [...] brutto. Żona skarżącego – jak oświadczył – uzyskuje dochód brutto w wysokości [...]. Skarżący mimo wezwania nie złożył zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia żony za ostatnie [...]. Skarżący mimo wezwania nie przedłożył wyciągów z rachunków żony i córki, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym za ostatnie [...]. Na uwagę zasługuje również okoliczność, że skarżący w piśmie z dnia [...] podał, że koszty miesięcznego utrzymania jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym wynoszą ok. [...]. Z oświadczenia skarżącego z dnia [...] wynika natomiast, że wnioskodawca nie uczestniczy w kosztach utrzymania rodziny. Przyjąć zatem można, że skarżący z uzyskiwanego dochodu z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości [...] brutto jest w stanie ponieść koszty sądowe, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] (wpis od skargi). Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i p 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.