I SA/Po 739/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 15 października 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku MK o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych w podatku od nieruchomości za lata 2010 - 2011 postanawia: oddalić wniosek. Wpis sądowy od skargi wynosi [...]. MK pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych w podatku od nieruchomości za lata 2010 – 2011. Następnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że sam wychowuje [...] dzieci i utrzymuje dom. Na utrzymaniu ma dzieci, które jeszcze się uczą i bezrobotną córkę. Ponadto płaci alimenty na dziecko. Skarżący podał, że on i jego dzieci mają problemy zdrowotne. Wnioskodawca oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z córką M (data urodzenia [...]), córką M (data urodzenia [...]). i synem M (data urodzenia [...]). Skarżący posiada dom jednorodzinny o powierzchni [...] m2, nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Dzieci nie posiadają żadnego majątku. Skarżący oświadczył, że z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskuje dochód w wysokości ok. [...] brutto. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako P.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publ. w Internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. nakłada na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek wykazania przesłanek w tym przepisie określonych. Z uwagi na to, że ww. przepis formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 14 września 2006r., sygn. akt II FZ 574/06). Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem, jak już wyżej wskazano, odstępstwo od generalnej zasady wynikającej z przepisu art. 199 P.p.s.a. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 2. złożenie odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące należących do skarżącego i do osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 3. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat, alimenty itp.), 4. podanie czy dzieci, z którymi skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę, prowadzenia działalności gospodarczej, umowy zlecenia, umowy o dzieło, pracy dorywczej, sezonowej, stypendium, zasiłku dla bezrobotnych lub czy korzystają z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie (odpis decyzji), 5. podanie gdzie dzieci skarżącego uczą się, czy uczą się w systemie dziennym lub zaocznym, czy ponoszą opłaty za czesne, jeżeli tak to w jakiej wysokości miesięcznie, 6. podanie czy córka skarżącego, która pozostaje bez pracy, jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, jeżeli tak to od kiedy i czy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych, 7. podanie czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają samochody osobowe, jeżeli tak należy podać markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową. Skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że wnioski i dokumenty wymienione w wezwaniu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy składał już wcześniej w Gminie i w Samorządowym Kolegium Odwoławczym. Skarżący podał, że samotnie wychowuje [...] dzieci i pracuje, ponadto płaci alimenty. Wyjaśnił, że w aktach sprawy powinno znajdować się zeznanie podatkowe za [...], nie posiada natomiast zeznania rocznego podatkowego za [...]. Z oświadczenia skarżącego wynika, że nie zwrócił się do Urzędu Skarbowego z wnioskiem o sporządzenie odpisu tego zeznania lub o wydanie zaświadczenia o uzyskanych przez niego dochodach za [...]. Skarżący wskazał, że posiada rachunek bankowy, na który przekazywane jest jego wynagrodzenie za pracę. Wnioskodawca oświadczył, że lokat bankowych nie posiada. Wskazał, że [...] córka kończy studia i broni pracę magisterską, syn uczy się w A i nie pracuje. [...] córka nie otrzymuje zasiłku dla bezrobotnych, gdyż wcześniej nie pracowała. Skarżący posiada samochód osobowy marki V, rok prod. [...], wartość rynkowa ok. [...]. Do pisma załączył kserokopie: zaświadczenia z dnia [...] wystawionego przez A w K, z którego wynika, że M K urodzony w dniu 4[...] w K jest uczniem klasy [...] oraz decyzji Powiatowego Urzędu Pracy o uznaniu M K z dniem [...] za osobę bezrobotną i odmowie przyznania prawa do zasiłku. Biorąc pod uwagę powyższe stwierdzić należy, że skarżący nie uprawdopodobnił wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z córkami M i M oraz synem M. Wnioskodawca pracuje, z tytułu zatrudnienia otrzymuje wynagrodzenie w wysokości około [...] brutto. Posiada dom o powierzchni [...] m2. Z oświadczenia skarżącego nie wynika natomiast w jakiej wysokości ponosi koszty miesięcznego utrzymania, w jakiej wysokości płaci alimenty na dziecko. Nie wiadomo czy dzieci skarżącego, które są osobami pełnoletnimi, uzyskują jakieś dochody, jeżeli tak to z jakiego tytułu, czy korzystają z pomocy opieki społecznej. Wobec tego wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych informacji i do przedłożenia dokumentów, na podstawie których można byłoby przeprowadzić analizę sytuacji finansowej i majątkowej skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Jednakże wnioskodawca, pomimo wezwania, nie podał w jakiej wysokości ponosi koszty miesięcznego utrzymania, w jakiej wysokości płaci alimenty, czy zaciągał kredyty i czy spłaca raty kredytów. Nie wyjaśnił czy jego dzieci uzyskują jakieś dochody. Z oświadczenia skarżącego wynika, że [...] córka kończy studia, nie wiadomo jednak czy studiuje w trybie dziennym lub zaocznym, czy ponosi opłaty za czesne, stancję i czy otrzymuje stypendium. [...] córka nie pracuje, jest osobą bezrobotną. Jednakże, pomimo wezwania, skarżący nie podał od kiedy córka jest osobą bezrobotną, nie wyjaśnił czy jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, nie przedłożył również odpisu decyzji o uznaniu jej za osobę bezrobotną. Z oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu wynikało, że syn M urodził się [...], a zatem, że ma [...] lat. Natomiast z przedłożonej przez skarżącego kserokopii zaświadczenia z A w K oraz decyzji Powiatowego Urzędu Pracy wynika, że jego syn urodził się [...], a zatem, że ma [...] lat. Syn skarżącego aktualnie uczy się i jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Ponadto skarżący pomimo wezwania nie złożył odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...]. Nie przedłożył również wyciągów z rachunku bankowego, na który – jak oświadczył – wpływa jego wynagrodzenie za pracę. Zatem złożone i nieuzupełnione przez niego oświadczenia są niepełne, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych okoliczności dotyczących jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym rzeczywistej sytuacji i możliwości płatniczych. Uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5.09.2005r. sygn. akt II FZ 418/05, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro wnioskodawca, pomimo wezwania, nie dostarczył żądanych dokumentów i nie udzielił pełnych wyjaśnień, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu majątkowo-finansowego strony, a zatem wniosek należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące sytuacji materialnej i finansowej jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. To właśnie na wnioskodawcy ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają bowiem w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.