I SA/Po 761/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 17 października 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku IK o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do grudnia 2007r. postanawia: oddalić wniosek. Wpis od skargi wynosi [...]. Skarżąca IK, reprezentowana przez radcę prawnego JK pismem z dnia [...] wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...]. Jednocześnie złożyła sporządzony w dniu [...] na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że ma [...] lat, stara się o rentę, wszystkie dochody z firmy ([...] miesięcznie) przeznacza na lekarza, leki i rehabilitację oraz zakup podstawowych artykułów spożywczych. Oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką i z ojcem. Posiada dom jednorodzinny o powierzchni [...] m2, samochód dostawczy marki M, rok prod. [...], wartość rynkowa [...]. Nie posiada innych nieruchomości, oszczędności oraz papierów wartościowych. Wnioskodawczyni wskazała, że uzyskuje dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości [...], matka z tytułu emerytury w wysokości [...] netto, ojciec z tytułu emerytury w wysokości [...] netto. Wnioskodawczyni podała, że z uwagi na stan zdrowia zamierza przejść na rentę, wobec czego nie będzie uzyskiwała dochodów z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako P.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publ. w Internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. nakłada na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek uprawdopodobnienia przesłanek w tym przepisie określonych. Z uwagi na to, że w.w przepis formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 14 września 2006r., sygn. akt II FZ 574/06). Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem, jak już wyżej wskazano, odstępstwo od generalnej zasady wynikającej z przepisu art. 199 P.p.s.a. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy pełnomocnik strony w odpowiedzi z dnia [...] przedłożył pismo skarżącej z dnia [...], w którym wniosła o przeprowadzenie dowodu z dokumentacji księgowej, zeznań podatkowych oraz rachunków dołączonych do pisma z dnia [...] skierowanego do akt sprawy o sygn. [...], gdyż nie posiada kserokopii tych dokumentów. Ponadto wnioskodawczyni oświadczyła, że ona i jej rodzice ponoszą następujące koszty miesięcznego utrzymania: [...]. Poza w.w kosztami skarżąca opłaciła ubezpieczenie OC za samochód osobowy w wysokości [...] (średnia po przeliczeniu z 12 miesięcy wynosi [...]), podatek od nieruchomości kwartalnie [...] (średnia po przeliczeniu z 3 miesięcy wynosi [...]), ponadto skarżąca spłaca kredyt na zakup środka transportu do firmy w wysokości [...]. Skarżąca podała, że posiada samochód osobowy marki V [...], jej rodzice nie posiadają samochodu. Rodzice wnioskodawczyni nie posiadają nieruchomości, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej [...]. Skarżąca posiada nieruchomość zabudowaną domem jednorodzinnym o pow. [...] m2 na działce gruntu o pow. [...] m2. W domu tym mieszka ze swoimi rodzicami oraz prowadzi tam zakład produkcji zniczy. Wnioskodawczyni i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają i nie uzyskują dodatkowych dochodów. Ojciec jest emerytem i otrzymuje [...] netto wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym. Matka otrzymuje emeryturę brutto w wysokości [...] bez dodatku. Skarżąca do akt sprawy o sygn.[...] załączyła kserokopie: wyciągu z rachunku bankowego za okres [...], zestawienia produktów jakie posiada w A, harmonogramu spłaty kredytu zawartego w dniu [...] z terminem ostatecznej spłaty do dnia [...] w kwocie [...], przy czym aktualnie rata kredytu wynosi [...], faktur za wodę, gaz, energię elektryczną, telefon i Internet, wywóz odpadów, dowodów wpłat z tytułu podatku od nieruchomości, ubezpieczenia budynku, ubezpieczenia OC za samochód osobowy, załącznika do umowy o kredyt gotówkowy w wysokości [...], pierwsza rata kredytu przypadła na dzień [...], ostatnia przypada na dzień [...], obecnie rata kredytu wynosi [...], zaświadczenia o wypłaconej emeryturze w miesiącu [...], deklaracji VAT-7 za miesiące [...], zeznań rocznych podatkowych za [...] oraz rozliczeń dochodu za miesiące [...]. Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącą oświadczenia stwierdzić należy, że wnioskodawczyni nie wykazała przesłanek do zwolnienia jej od kosztów sądowych. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką i z rodzicami. Wnioskodawczyni oświadczyła, że uzyskuje miesięczne dochody z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości [...] brutto. Jej rodzice otrzymują natomiast świadczenia emerytalne, przy czym ojciec w wysokości [...] netto, matka natomiast w wysokości [...] brutto. Skarżąca posiada nieruchomość zabudowaną domem jednorodzinnym o pow. [...] m2, samochód osobowy marki V, rok prod. [...], przy czym pomimo wezwania nie podała wartości rynkowej oraz samochód dostawczy M, rok prod. [...], wartość [...]. Rodzice skarżącej nie posiadają żadnych nieruchomości, oszczędności, przedmiotów wartościowych. Wnioskodawczyni oświadczyła, że ona i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym przeznaczają na miesięczne utrzymanie i opłaty kwotę [...] (różnica w kwocie [...] wynika z opłat za gaz w okresie letnim i zimowym). Ponadto skarżąca spłaca kredyt na zakup środka transportu do firmy w kwocie [...] miesięcznie. Skarżąca oświadczyła, że ona i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym nie uzyskują żadnych dodatkowych dochodów. Zatem skarżąca nie wyjaśniła z jakich środków w.w koszty ponoszą, gdyż nie wskazała z jakich środków pokrywa nadwyżkę kosztów miesięcznego utrzymania nad uzyskiwanymi dochodami. Podkreślić należy, że z załączonych przez skarżącą do akt sprawy o sygn. [...] kserokopii faktur za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon i Internet wynika, że płatności te regulowane są w terminie. Również w terminie uregulowała ubezpieczenie OC za samochód osobowy (potwierdzenie opłacenia polisy znajduje się w aktach sprawy o sygn. [...]). Ponadto zauważyć należy, że z załączonego przez wnioskodawczynię wyciągu z rachunku bankowego do akt sprawy o sygn. [...] za okres o[...] wynika, że skarżąca w dniu [...] wpłaciła na ten rachunek z konta firmowego prowadzonego dla B IK O [...], [...] P kwotę w wysokości [...], w dniu [...] natomiast kwotę [....]. Z powyższego faktu wynika, ze skarżąca poza osobistym rachunkiem bankowym posiada rachunek firmowy, z którego wyciągu za ostatnie sześć miesięcy - pomimo wezwania - nie przedłożyła. Wobec tego przyjąć należy, że złożone przez skarżącą oświadczenia są niepełne, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych okoliczności dotyczących jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym rzeczywistej sytuacji i możliwości płatniczych. Uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5.09.2005r. sygn. akt II FZ 418/05, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro wnioskodawczyni, pomimo wezwania, nie udzieliła pełnych wyjaśnień, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu majątkowo-finansowego strony i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, a zatem wniosek należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące sytuacji materialnej i finansowej jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. To właśnie na wnioskodawczyni ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez nią wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają bowiem w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Dodatkowo wskazać należy, że skarżąca z rachunku bankowego dniu [...] przelała na rachunek bankowy C Sp. z o.o. tytułem abonamentu kwotę [...] i [...] oraz w dniu [...] kwotę [...] i [...]. Zatem przekazane przez skarżącą w jednym miesiącu kwoty tytułem abonamentu są zbliżone do kwoty wpisu od skargi, który w przedmiotowej sprawie wynosi [...]. W tym miejscu podkreślić należy, że poniesione przez skarżącą koszty abonamentu nie są kosztami koniecznego utrzymania. Ponadto z rachunku bankowego wnioskodawczyni spłaca raty kredytów i tak w dniu [...] spłaciła ratę kredytu w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...] i w dniu [...] w wysokości [...]. Zauważyć jednak należy, że zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym spłata zobowiązań o charakterze cywilnoprawnym, jakimi są raty kredytów udzielonych w ramach kredytów bankowych nie determinuje okoliczności do zwolnienia od kosztów sądowych. Kredyty zostały bowiem udzielone na zaspokojenie prywatnych potrzeb i wobec tego z samego faktu, iż skarżąca musi spłacać raty kredytów, nie można jej zwolnić w całości od kosztów sądowych i przerzucić obowiązku na finansowanie sprawy prowadzonej w jej indywidualnej sprawie na ogół obywateli. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.