I SA/Po 820/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Karol Pawlicki Sędziowie Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont Sędzia WSA Barbara Rennert (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 lutego 2020 r. sprawy ze skargi [...] sp. j. w [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę. W dniu [...] września 2019 r. [...] sp.j. wniosło skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] lipca 2019 r., nr [...], utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w [...] z [...] maja 2019 r., nr [...] odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego. Powyższa skarga została wywiedziona na tle stanu faktycznego sprawy, w której Naczelnik, działając jako administracyjny organ egzekucyjny, na podstawie tytułów wykonawczych z [...] lutego 2019 r., wystawionych wobec skarżącej z tytułu zaległości w podatku od towarów i usług za wrzesień i październik 2018 r., zawiadomieniami z [...] marca 2019 r. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego prowadzonego przez [...] S.A. oraz [...] S.A. (zawiadomienia o zajęciu doręczono bankom [...] marca 2019 r., a zobowiązanej [...] marca 2019 r.). Jednocześnie zawiadomieniem z tej samej daty organ dokonał zajęcia innej wierzytelności pieniężnej w firmie [...] Sp. z o.o. Sp.K. (zawiadomienie doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności [...] marca 2019 r., a zobowiązanej [...] marca 2019 r.). [...] S.A. zawiadomił organ egzekucyjny o przeszkodzie w realizacji zajęcia, spowodowanej rozwiązaniem umowy o prowadzenie rachunku bankowego z zobowiązaną. Natomiast [...] S.A. zawiadomił organ egzekucyjny o zbiegu egzekucji do ww. składnika mienia zobowiązanej i przedstawił wykaz organów egzekucyjnych prowadzących egzekucję z zajętego rachunku bankowego. Dłużnik zajętej wierzytelności – [...] powiadomiła organ egzekucyjny, że spółce przysługują wierzytelności wobec niej z tytułu umowy dzierżawy nieruchomości położonych w miejscowościach [...] oraz [...]. Wierzytelności te są przedmiotem licznych zajęć, zarówno organów administracyjnych, jak i komorników i zgodnie z postanowieniem Sądu w sprawie II Co [...], powinny być wpłacane komornikowi P. W. (sygn. KM [...]). Zbieg egzekucji został rozstrzygnięty w ten sposób, że dalsze prowadzenie egzekucji powierzono Komornikowi Sądowemu przy Sądzie Rejonowym [...] w [...], natomiast odnośnie zbiegu egzekucji do rachunku bankowego w [...] S.A. w sprawie II Co [...] Sąd wskazał, że nie stwierdzono podstaw do prowadzenia postępowania o rozstrzygnięcie zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej z uwagi na prowadzenie egzekucji z rachunku bankowego dłużnika w [...] S.A. przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] w [...]. W dniu [...] kwietnia 2019 r. spółka wniosła zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej w oparciu o ww. tytuły wykonawcze. W tym zakresie organ egzekucyjny rozstrzygał w trybie przewidzianym dla zarzutów (art. 33 § 1 pkt 8 i 10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r. poz. 1314 ze zm.; dalej: "u.p.e.a.") i w dniu [...] maja 2019 r. wydał postanowienie o uznaniu za niezasadne zarzuty w sprawie prowadzonej egzekucji administracyjnej. Zobowiązany w treści wniesionego podania zawarł jednocześnie żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego ze względu na brak wystarczających środków finansowych (art. 59 § 2 u.p.e.a.). Organ egzekucyjny po dokonaniu analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego, postanowieniem z [...] maja 2019 r. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia, powołując się na 59 § 2 u.p.e.a., wskazał że w rozpatrywanym przypadku nie zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie postępowania egzekucyjnego, a podnoszony przez zobowiązanego argument braku wystarczających środków finansowych nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ nie jest to okoliczność wystarczająca do kategorycznego wykazania bezskuteczności egzekucji. Ponadto jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą zobowiązany ma potencjalne możliwości osiągania przychodu i tym samym uzyskania środków umożliwiających zaspokojenie dochodzonych należności. W posiadaniu dłużnika znajdują się również składniki majątkowe podlegające egzekucji w postaci nieruchomości. Sam fakt posiadania tytułu prawnego do nieruchomości, do których istnieje możliwość skierowania egzekucji jest wystarczający do uznania, że nie zachodzi przesłanka umożliwiająca umorzenie postępowania egzekucyjnego w myśl art. 59 § 2 u.p.e.a. Umorzenie postępowania egzekucyjnego na tym etapie należałoby zatem uznać za działanie co najmniej przedwczesne, bowiem w obliczu istnienia majątku nieruchomego dłużnika, jak również możliwości zarobkowania nie sposób stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, a co za tym idzie nie zachodzi okoliczność warunkująca umorzenie postępowania egzekucyjnego. Ponadto organ egzekucyjny ma prawo umorzenia postępowania, gdy zaistnieje opisana wyżej przesłanka, jednak nie ciąży na nim w tym zakresie żaden obowiązek. Co więcej, umorzenie postępowania egzekucyjnego zgodnie z art. 59 § 2 u.p.e.a. może nastąpić wyłącznie w przypadku, gdy brak jest jakiegokolwiek majątku, z którego możliwe byłoby skuteczne przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego. W zażaleniu na ww. rozstrzygnięcie spółka zarzuciła mu naruszenie art. 59 § 2 u.p.e.a. oraz art. 7, art. 8, art, 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.; dalej: "K.p.a.") w zw. z art. 18 u.p.e.a. Po rozpatrzeniu zażalenia Dyrektor IAS, postanowieniem z 25 lipca 2019 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Uzasadniając rozstrzygnięcie, organ nadzoru wskazał, że z art. 59 § 2 u.p.e.a wynika obowiązek zbadania przez organ egzekucyjny istnienia przesłanki fakultatywnego umorzenia. Ustawodawca używa bowiem zwrotu "w przypadku stwierdzenia". Badanie to - w świetle art. 59 § 4 u.p.e.a. - może mieć miejsce z urzędu lub na wniosek. Podstawę faktyczną do podjęcia takiego rozstrzygnięcia stanowi prawidłowo wyjaśniony stan faktyczny związany z przesłanką umorzenia wynikającą z art. 59 § 2 u.p.e.a. Odmowa umorzenia postępowania egzekucyjnego może zachodzić także w sytuacji, gdy nie stwierdzono fakultatywnej przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego, jednak i w tym przypadku, aby podjąć skutecznie takie rozstrzygnięcie niezbędne jest przeprowadzenie stosownego postępowania, co do ustalenia istnienia przesłanki umorzenia z art. 59 § 2 u.p.e.a. Organ nadzoru wskazał również, że umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. każdorazowo wymaga uprzedniego przeprowadzenia kalkulacji stanowiącej podstawę stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W szczególności, organ powinien wstępnie ustalić przewidywane koszty egzekucji i odnieść je do wartości składników majątku dłużnika. Dopiero taka operacja pozwoli na ustalenie, czy w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przewyższające wydatki egzekucyjne. Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy organ stwierdził, że spółka jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą, ma potencjalne możliwości osiągania przychodu i tym samym uzyskania środków umożliwiających zaspokojenie dochodzonych należności publicznoprawnych. Z akt sprawy wynika bowiem, że regularnie składa deklaracje VAT- 7, w których wykazuje comiesięczny przychód z tytułu sprzedaży na kwotę [...]zł. W posiadaniu zobowiązanej znajdują się również składniki majątkowe podlegające egzekucji w postaci nieruchomości. Tym samym, wobec istnienia majątku zobowiązanej, do którego możliwe jest skierowanie egzekucji, brak jest podstaw do umorzenia postępowania na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia art. art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. organ stwierdził, że z uwagi na krótki okres trwania postępowania (wszczęcie egzekucji [...] marca 2019 r., wydanie postanowienia o odmowie umorzenia [...] maja 2019 r.) brak jest podstaw do stwierdzenia, że w sprawie nie podjęto wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Postępowanie egzekucyjne jest w początkowej fazie i organ nadal prowadzi ustalenia dotyczące majątku strony. W skardze na ww. postanowienie spółka zarzuciła naruszenie: 1. art. 59 § 2 u.p.e.a. przez uznanie, że w sprawie brak jest przesłanek uzasadniających umorzenie postępowania egzekucyjnego; 2. art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. przez naruszenie przez organ obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a w konsekwencji naruszenie zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej. Jednocześnie wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi zarzuciła, że organ egzekucyjny właściwie nie przeprowadził postępowania mającego na celu wyjaśnienie, czy w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Zdaniem skarżącej, poprzestał on jedynie na niepełnej informacji na temat sytuacji majątkowej spółki, stwierdzając że posiada nieruchomości. Pominął przy tym fakt, że na nieruchomościach tych są ustanowione liczne hipoteki umowne oraz hipoteki ustawowe. Ponadto organ w ogóle nie odniósł się do osiąganych przez spółkę przychodów. Gdyby dokonał analizy jej sprawozdania finansowego, to wówczas ustaliłby, że spółka nie osiąga dochodów, z których możliwe byłoby pokrycie wydatków egzekucyjnych. Nadto w ogóle nie ustalił, na jakim poziomie kształtują się wydatki egzekucyjne, do czego był zobowiązany w myśl art. 59 § 2 u.p.e.a. Zdaniem skarżącej brak dokonania przez organ egzekucyjny oceny przesłanki umorzenia postępowania, co następnie zostało zalegalizowane przez organ nadzoru, narusza przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. oraz art. 59 § 2 u.p.e.a. W konsekwencji doszło również do naruszenia - wyrażonej w art. 8 K.p.a. - zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej. W odpowiedzi na skargę Dyrektor IAS podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonym akcie i wniósł o oddalenie skargi. Sąd zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z ze zm.; dalej: "P.p.s.a.") sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia i postanowienia go poprzedzającego w oparciu o opisane wyżej zasady, w pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że w ocenie Sądu uzasadnienia zaskarżonych orzeczeń częściowo nie spełniają wymogów z art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej – są lakoniczne i mimo prawidłowego wyjaśnienia przepisów nie odnoszą się w pełni do stanu faktycznego, który wynika z akt sprawy. Ponadto nie odnoszą się do wszystkich zarzutów podniesionych przez skarżącą oraz przedstawionej przez nią argumentacji. W tym zakresie uzasadnienia postanowień sporządzone zostały z naruszeniem art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej. Jednakże mając na uwadze, że powyższe uchybienia nie mają istotnego wpływu dla rozstrzygnięcia sprawy, Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienia, mimo mankamentów ich uzasadnień nie naruszają prawa w stopniu nakazującym uwzględnienie skargi. Przechodząc zatem do istoty sporu należy wskazać, że podstawę prawną wniosku skarżącej o umorzenie postępowania stanowił przepis art. 59 § 2 u.p.e.a., zgodnie, z którym postępowanie może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "może być umorzone" oznacza, że rozstrzygnięcie wydane na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. ma charakter uznaniowy. Powyższe oznacza również, że wydanie rozstrzygnięcia w oparciu o powołany przepis wymaga każdorazowej oceny, czy egzekucja należności pieniężnej będzie celowa, tzn. wymaga ustalenia, czy koszty postępowania egzekucyjnego nie przewyższałyby kwoty możliwej do wyegzekwowania. Zatem podstawę faktyczną do podjęcia rozstrzygnięcia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, bądź odmowie jego umorzenia, stanowi prawidłowo wyjaśniony stan faktyczny, dający podstawę przeprowadzenia kalkulacji stanowiącej podstawę stwierdzenia bezskuteczności egzekucji. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że generalną regułą egzekucji administracyjnej jest doprowadzenie do przymusowego wykonania obowiązku ciążącego na zobowiązanym. Organ egzekucyjny jest zobowiązany do zastosowania wszelkich środków przewidzianych w ustawie by ten cel zrealizować. Zasadniczo nie jest też w tym zakresie ograniczony terminem. Oznacza to, że zastosowanie art. 59 § 2 u.p.e.a. wymaga stwierdzenia, że zobowiązany nie posiada środków przewyższających wydatki egzekucyjne oraz, że stan ten ma charakter definitywny, czyli w świetle obiektywnych okoliczności nie ma podstaw do uznania, że w przyszłości środki takie zostaną przez zobowiązanego zgromadzone. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądowym umorzenie możliwe jest wówczas, gdy w ogóle nie można ustalić jakiegokolwiek majątku zobowiązanego (por. wyrok NSA z 2 czerwca 2011 r., II FSK 169/10 - wszystkie przytaczane w niniejszej sprawie orzeczenia sądów administracyjnych dostępne w bazie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy też zwrócić uwagę na kwestię fakultatywnego charakteru art. 59 § 2 u.p.e.a. Umorzenie postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności pieniężnej w sytuacji, gdy postępowanie to nie doprowadzi do uzyskania kwoty przewyższającej koszty jego prowadzenia, następuje wedle uznania organów egzekucyjnych, które winny kierować się względami celowościowymi. Organ egzekucyjny ma zatem prawo umorzenia postępowania, gdy zaistnieje opisana wyżej przesłanka, nie ciąży na nim jednak w tym zakresie żaden obowiązek. Co więcej, umorzenie postępowania egzekucyjnego zgodnie z art. 59 § 2 u.p.e.a. może nastąpić wyłącznie w przypadku, gdy ustalono, że zobowiązany nie posiada żadnego majątku, z którego możliwe byłoby skuteczne przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego (por. wyrok WSA w Warszawie z 17 stycznia 2018 r., III SA/Wa 527/17). Przenosząc powyższe na grunt analizowanej sprawy, należy zgodzić się z organami, że na obecnym etapie umorzenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego byłoby przedwczesne. Skarżąca posiada majątek w postaci pięciu nieruchomości, z którego można skutecznie przeprowadzić egzekucję. Natomiast zbycie w drodze egzekucji wskazanego powyżej majątku z całą pewnością przyczyni się do zaspokojenia dochodzonej przez organ egzekucyjny należności z tytułu zaległości w podatku od towarów i usług. Tym samym organ zasadnie podniósł, że fakt posiadania przez zobowiązaną tytułu prawnego do pięciu nieruchomości, z których na dwóch Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w [...] posiada wpisy hipoteczne korzystające z pierwszeństwa zaspokojenia, eliminuje możliwość stwierdzenia, że w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Wprawdzie organ egzekucyjny prowadzi w stosunku do spółki postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych napływających od kilku wierzycieli od wielu lat, a z uwagi na ogólną skalę zadłużenia (aktualnie organ dysponuje 211 tytułami wykonawczymi różnych wierzycieli na kwotę przewyższającą [...] zł w samych należnościach głównych) oraz zbiegi z komornikami sądowymi, dotychczas zastosowane środki egzekucyjne nie doprowadziły do zaspokojenia roszczeń. Jednakże przejęte przez organy sądowe zbiegi egzekucji nie zostały na chwilę obecną zakończone. Ponadto kontrolowana sprawa dotyczy tytułów wykonawczych obejmujących należności z tytułu podatku od towarów i usług w łącznej kwocie [...]zł. Natomiast skarżąca, jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą, ma potencjalne możliwości osiągania przychodu i tym samym uzyskania środków umożliwiających zaspokojenie dochodzonych należności publicznoprawnych. Z akt sprawy wynika bowiem, że spółka regularnie składa deklaracje VAT- 7, w których wykazuje comiesięczny przychód z tytułu sprzedaży na kwotę [...]zł. Podkreślenia również wymaga, że skoro wpisy dokonane przez wierzyciela nie są jedynymi obciążeniami hipotecznymi na wskazanych nieruchomościach, to powyższe nie przesądza o braku możliwości zaspokojenia wierzyciela z tych nieruchomości – w stopniu uzasadniającym umorzenie postępowania. Przeciwnie, nakazuje kontynuować postępowanie aż do czasu uzyskania przekonania, graniczącego z pewnością, że zobowiązany nie posiada żadnego majątku, z którego możliwe byłoby skuteczne przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego lub też wyegzekwowania należności. Zatem wbrew twierdzeniu skarżącej na tym etapie prowadzonego postępowania nie zachodzą przesłanki umożliwiające umorzenie postępowanie egzekucyjnego. Odnosząc się natomiast do zarzutu dotyczącego braku przeprowadzenia stosownego postępowania wyjaśniającego, należy zgodzić się ze skarżącą, że organ nie ustalił na jakim poziomie kształtują się wydatki egzekucyjnej w odniesieniu do wartości składników majątku dłużnika. Jednakże warunkiem skuteczności tego zarzutu jest wykazanie przez spółkę, że naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, istotny wpływ na wynik sprawy, to prawdopodobieństwo oddziaływania naruszeń prawa procesowego na treść decyzji lub postanowienia, a więc ukształtowanie w nich stosunku administracyjnego, materialnego lub procesowego. Sąd uchylając z tych powodów decyzję lub postanowienie musi wykazać, że gdyby nie było stwierdzonego w postępowaniu sądowym naruszenia przepisów postępowania, to rozstrzygnięcie sprawy najprawdopodobniej mogłoby być inne (tak NSA w wyrokach z 14 lutego 2013 r., I GSK 363/12 i z 18 grudnia 2012 r., II OSK 1490/11). Dokonując jednak oceny materiału dowodowego w kontekście braku zaistnienia przesłanek do umorzenia postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny mając na uwadze kwotę należność i majątek zobowiązanego, nie mógł podjąć innego rozstrzygnięcia, jak tylko odmówić umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Podkreślić ponownie należy, że organ egzekucyjny prawidłowo uznał, iż ustanowienie obciążeń hipotecznych na dwóch z pięciu należących do spółki nieruchomościach, w pełni uzasadnia twierdzenie, że dochodzone ww. tytułami wykonawczymi należności zostaną zaspokojone (w jakiejś części), albowiem dokonane tymi wpisami zabezpieczenie należności publicznoprawnych korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed innymi wierzytelnościami. Ponadto Sąd zaznacza, że skarżąca w żaden sposób nie wykazała, aby mimo istniejących hipotek zabezpieczających należności publicznoprawne, wierzyciel nie zostanie zaspokojony w żadnej części (w szczególności w kwocie przewyższającej koszty egzekucyjne), na przykład w związku z pierwszeństwem zaspokojenia z ww. nieruchomości innych wierzycieli. Zważywszy powyższe Sąd stwierdza, że nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 59 § 2 u.p.e.a. Tym samym za bezzasadny należy uznać zarzut naruszenia art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę.