I SA/Po 825/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. R. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie pozostawienia bez rozpatrzenia wniosku dotyczącego umorzenia zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2009r. i w podatku od towarów i usług za miesiące od lutego do grudnia 2009r. rozszerzonego żądaniem o umorzenie zaległości w podatku od towarów i usług za miesiące styczeń 2008r. oraz od marca do grudnia 2008r. postanawia: oddalić wniosek. Wpis sądowy od skargi wynosi [...]. WR pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie pozostawienia be rozpatrzenia wniosku dotyczącego umorzenia zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2009r. i w podatku od towarów i usług za miesiące od lutego do grudnia 2009r. rozszerzonego żądaniem o umorzenia zaległości w podatku od towarów i usług za miesiące styczeń 2008r., oraz od marca do grudnia 2008r. Zarządzeniem Przewodniczącego z dnia [...] wezwano Skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...]. Skarżący w odpowiedzi na to zarządzenie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu wniosku podał, że na podstawie art. 67a Ordynacji podatkowej złożył odwołanie od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] argumentując wykazaniem wyjątkowych okoliczności, t.j. chorobą oraz zrządzeniem losu, na które nie miał wpływu - kradzież dokumentów z miejsca prowadzenia działalności. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z [...]-letnim synem. Skarżący nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności oraz papierów wartościowych. Posiada natomiast samochód osobowy marki V we współwłasności z S, rata kredytu na samochód wynosi [...]. Skarżący z tytułu renty otrzymuje [...]. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako P.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publ. w Internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. nakłada na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek wykazania przesłanek w tym przepisie określonych. Z uwagi na to, że ww. przepis formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 14 września 2006r., sygn. akt II FZ 574/06). Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem, jak już wyżej wskazano, odstępstwo od generalnej zasady wynikającej z przepisu art. 199 P.p.s.a. Pismem z dnia [...] wezwano Skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. podanie o co Skarżący wnosi (t.j. czy o zwolnienie od kosztów sądowych, częściowe zwolnienie od kosztów sądowych , ustanowienie radcy prawnego, ustanowienie adwokata, ustanowienie doradcy podatkowego ) – rubryka 4 wniosku o przyznanie prawa pomocy, 2. podanie czy żona i syn Skarżącego uzyskują jakieś dochody (np. z tytułu wynagrodzenia za pracę, prowadzenia działalności gospodarczej, stypendium, renty, emerytury) jeżeli tak należy podać z jakiego tytułu i w jakiej wysokości, jeżeli nie to należy wyjaśnić czy żona jest osobą bezrobotną i czy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych, czy syn uczy się, studiuje, czy jest osobą bezrobotną i czy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych, 3. podanie czy Skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą, jeżeli tak to jakie z tego tytułu uzyskuje dochody, jeżeli nie prowadzi to od kiedy (odpis decyzji o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej), 4. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez Skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 5. złożenie odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące należących do Skarżącego i do osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 6. podanie czy osoby, z którymi Skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają jakieś nieruchomości (np. dom, mieszkanie, nieruchomość rolną, działkę budowlaną), wartościowe przedmioty (należy wymienić jakie), samochody osobowe, jeżeli tak należy podać markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową, 7. podanie roku produkcji i wartości rynkowej samochodu osobowego V, który Skarżący posiada we współwłasności z S, 8. podanie kosztów miesięcznego utrzymania Skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.), 9. podanie czy Skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują jakieś dodatkowe dochody (np. z tytułu umowy zlecenia, umowy o dzieło, pracy dorywczej, sezonowej, najmu, dzierżawy itp.) lub czy korzystają z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie (odpis decyzji). Skarżący wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy odebrał w dniu [...], zatem termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy upłynął z dniem [...]. Tymczasem, mimo upływu terminu, wniosku o przyznanie prawa pomocy nie uzupełnił. Biorąc pod uwagę powyższe stwierdzić należy, że Skarżący nie uprawdopodobnił wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu wynika, że Wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z [...]-letnim synem. Skarżący utrzymuje się z renty w wysokości [...] brutto, nie posiada nieruchomości, posiada natomiast we współwłasności z S samochód osobowy marki V, rata kredytu samochodowego wynosi [...] miesięcznie. Z uwagi na okoliczność, że treść oświadczenia złożonego przez Skarżącego była niewystarczająca do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych Wnioskodawcy i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, wezwano go do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych wyjaśnień i do przedłożenia dokumentów, na podstawie których można byłoby przeprowadzić analizę sytuacji finansowej i majątkowej. Jak już wyżej wskazano Skarżący nie odpowiedział na to wezwanie, a zatem nie złożył zeznań rocznych podatkowych za [...] oraz wyciągów z rachunków bankowych. Nie podał czy osoby, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują jakieś dochody, jeżeli tak to z jakiego tytułu i w jakiej wysokości. Nie podał również w jakiej wysokości ponoszą koszty miesięcznego utrzymania. Zauważyć jednak należy, że dopiero zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez Skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Wnioskodawca nie wyjaśnił również czy jego żona i syn posiadają jakieś nieruchomości, oszczędności, papiery wartościowe, wartościowe przedmioty i samochody osobowe. Zatem złożone i nieuzupełnione przez Skarżącego oświadczenia są niepełne, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych okoliczności dotyczących jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym rzeczywistej sytuacji i możliwości płatniczych. Uchylanie się Strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5.09.2005r. sygn. akt II FZ 418/05, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro Wnioskodawca, pomimo wezwania, nie dostarczył żądanych dokumentów i nie udzielił pełnych wyjaśnień, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu majątkowo-finansowego Strony, a zatem wniosek należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli Strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące sytuacji materialnej i finansowej jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. To właśnie na Wnioskodawcy ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają bowiem w całości Stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których Strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 § 2 i § 3, art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.